Note 18 — DE DOGMATIESE VERDUBBELING VAN DE GEWAARWORDINGSINHOUD.

Het enige, wat we ooit van enig niet-ik kunnen bemerken, zijn onze „gewaarwordingen”, de enige belevenissen, die we op rekening stellen van een niet-ik. De enige „eigenschap”, die we dus ooit aan enig niet-ik door waarneming kunnen leren kennen,—is deze relatieve: het vermogen, een subject zekere gewaarwordingen te verschaffen, dus tot het produceren van bepaalde gewaarwordingen te dwingen. Als voorbeelden zullen we nemen kleur en gestalte,—b.v. van „een rode bal”, van 1 dM. middellijn, die vóór mij op tafel ligt. Wat bedoelt nu iedereen, als hij zegt dat zulk een voorwerp „rood” is? Niets anders, dan dat elk Subject (met normale kleurzin) onder bepaalde omstandigheden (als hij er naar kijkt) een roodgewaarwording krijgt. Ook de kennisleer bedoelt niets anders, en ontkent niet dat er in deze zin objectief „rode dingen” zijn.18 Wat zij ontkent en weerlegt is slechts dat deze „dingen” of „objecten”, i.c. de rode bal, de oorzaak zouden zijn van onze (rood-rond-)gewaarwordingen, en dus als zodanig, vóór en onafhankelik van de gewaarwordingen, zouden bestaan of die gewaarwordings-inhoud tot eigenschap hebben.