Note 23 — DE DOGMATIESE VERDUBBELING VAN DE GEWAARWORDINGSINHOUD.
Reading edition
De Duitse kennisleer zegt voor dit specifiek begrip van „produceren” veelal „setzen”, stellen. Het dageliks leven spreekt van „krijgen”, een woord uit de naieve opvatting voortgekomen, maar waartegen voor de rest geen bezwaar bestaat, als men maar waakt tegen verkeerde gevolgtrekkingen. Kant spreekt ook gewoon van het „gegevene”, hoewel met het gewone „geven”, in de zin van „overdragen”, niet de minste gelijkenis bestaat. Ook dat „krijgen” is dus niet een overkrijgen van elders, doch uit zichzelf te voorschijn brengen, bij de gewaarwording (in tegenstelling tot b.v. de hallucinatie) als gevolg der beïnvloeding door het andere, dat „geeft”.
Ook het woord „waarnemen”, „percipere”, (naast woorden als onderscheiden, κρίνειν, cernere, כק, חזה, videre, ידע) is geboren uit de naieve opvatting, als had de waarneming de dingen met hun waarnemingseigenschappen slechts te nemen, op te nemen, zoals ze zijn, zonder er zelf iets aan te veranderen, af- of bij te doen, terwijl naar het krities, antidogmaties inzicht het bewustzijn de waarnemingseigenschappen niet neemt van, maar geeft aan de dingen.
Dat oerdogmatisme vindt men in gecultiveerde staat terug in Hegel’s Phänomenologie des Geistes (Berlin 1841), p. 86: „So ist nun das Ding der Wahrnehmung beschaffen; und das Bewusstsein ist als Wahrnehmendes bestimmt, insofern dies Ding sein Gegenstand ist; es hat ihn nur zu nehmen, und sich als reines Auffassen zu verhalten; was sich ihm dadurch ergiebt ist das Wahre. Wenn es selbst bei diesem Nehmen etwas thäte, würde es durch solches Hinzusetzen oder Weglassen die Wahrheit verändern.” ↑