Note 17 — tot c. 1320.

In de oudste tijden werd de Doge gekozen met de algemeene stemmen van het volk, dat zijn wil te kennen gaf door middel van de volksvergadering (de Arengo). De doges evenwel verschilden wezenlijk van de Gonfalonieri en Capitani en Priori der andere steden, omdat zij geen tijdelijke presidenten waren, maar voor hun leven werden gekozen. En ofschoon het volk gebruik maakte van zijn rechten en de macht van den Doge beperkte door middel van een Raad en een Senaat (Maggior Consiglio en Pregadi), werd de democratische winst toch vernietigd door het feit, dat deze Raad werd gekozen uit de vermogende klassen en dat elke nieuwe hervorming meer en meer het aantal van hen verminderde, die tot raadsleden konden worden verkozen, zoodat in den loop der tijden het streven naar een oligarchischen regeeringsvorm niet meer kon worden geremd. Bijna in denzelfden tijd, dat Florence de Ordinamenti della Giustizia vaststelde, die den adel van de regeering uitsloten en gelijkheid voor de wet aan alle Florentijnen gaven, namen de Venetianen de gewichtige Serratura (sluiting) van hun Grooten Raad aan, waardoor alle gewone burgers van de verkiezing voor dat lichaam werden uitgesloten en de candidatuur tot een betrekkelijk klein aantal adelijke families werd beperkt17.