Note 11 — 800–1200.

Er zijn in Pisa nog verscheidene andere Romaansche kerken, namelijk de S. Sisto (c. 1090) en de S. Frediano (c. 1150) en de S. Paolo (c. 1220?), welke laatste een fraaie Pisaansche façade heeft. Te Lucca zijn veel kerken11 in navolging van de Pisaansche gebouwen opgericht, maar wat de schoonheid der verhoudingen betreft, moeten zij voor den Dom van Pisa onderdoen, zooals men kan zien op de afbeelding van de kathedraal, wier voorzijde van 1204 ongeveer dateert (zie plaat 41). Een nog grooter gebrek aan artistiek gevoel vertoont de S. Michele, bij welke kerk de gevel aanmerkelijk hooger is opgetrokken dan het dak, om ruimte te krijgen voor de Pisaansche façade met colonnades. Een ander overdreven navolging van deze voorzijde wordt geleverd door de S. Giovanni te Pistoia.