Note 64 — 1190–1313.

Maar Dante was veel meer dan een middeleeuwsche casuïst en dialecticus. Hij had inzicht in veel dingen, waarvan de geleerden met hun philosophie geen vermoeden hadden. Met dit algemeene Keizerrijk heeft Dante getracht in niet zeer scherpe, maar toch onmiskenbare omtrekken den denkbeeldigen vorm te schetsen van een volkomen vrede en broederschap en alles omvattende Federatie, welke sommige van de grootste en edelste menschen van alle tijden hebben gepoogd op te roepen van den Limbo van onvervulde verwachtingen naar het licht van de rede en werkelijkheid, maar die nu weder, evenals Eurydice, verdwenen is in de sombere duisternis van een oorlog, zooals de wereld er nog nooit een gekend heeft.64. Dante’s ontwerp was een evenwicht van krachten, een bond van steden en volkeren, die vrijheid en eigen bestuur bezaten, maar onder een hoogst, centraal gezag stonden. Een dergelijk Imperium, zoo zullen sommige zeggen, is verwezenlijkt in den tijd van de Antonini, den eenigen tijd, volgens Gibbon, waarin het leven werkelijk waarde genoeg bezat om geleefd te worden.