VOORREDE

Acht dagen na het uitbreken van de oorlog, ben ik begonnen met het schrijven van die volzinnen en kleine opstellen, waardoor ik trachtte klaarheid te verschaffen aan mijzelf en anderen. Zij werden in de groepeering en de volgorde waarin ze ook nu verschijnen, in De Beweging uitgegeven.

De toegevoegde fragmenten zijn ontleend aan langere, eveneens in dat tijdschrift verschenen artikelen, die alle op de oorlog betrekking hebben.

Dat ik als algemeene titel Holland en de Oorlog koos, wil niet zeggen dat ik de verhouding tusschen ons land en het groote gebeuren naar alle zijden meen te hebben aangeduid, maar alleen dat tusschen die beide, als tusschen twee polen, mijn denken zich bewogen heeft. Reeds de vorm van mijn schrijven bewijst dat niets me minder mogelijk scheen dan volledigheid. Maar eenerzijds was aldoor Holland, het wegens zijn geschiedenis gewijde, het in onze harten onvergankelijke, waartoe wij behooren, en anderzijds aldoor deze oorlog, de niet loslatende worsteling van dagen en nachten, die de wereld uit haar voegen bracht, onze gemeenschap met vrienden en geestverwanten verstoorde, de grondslagen van ons bestaan met ondergang bedreigde en schudden deed. Aan deze beide indrukwekkende machten dachten wij voortdurend en gelijkelijk en naarmate de eene of de andere sterker op ons aandrong werden wij ons bewust van andere overwegingen, die nu elkaar steunden, dan elkaar bestreden.

Deze brokkelige, afwisselende vorm van schrijven heeft overigens ook een voordeel. Wat in de eene volzin, als waarheid, maar als eenzijdige waarheid wordt uitgesproken, vindt zijn aanvulling in de even eenzijdige waarheid van een andere. Niet iedere uitlating op zichzelve, maar hun geheel, in onderling verband gezien, doet de gedachten kennen die mij geleid hebben. Ik verzoek daarom ieder die van dit boekje kennis neemt zich niet te beroepen op één enkele van de beweringen die erin voorkomen, maar ze alle gezamenlijk te lezen en eerst daarna te oordeelen.

Noordwijk-aan-Zee, Juni 1916.

ALBERT VERWEY