Note 491 — Chapter V
Neil Buchanan translation
Footnote 491:
(return)
Book V. pref.: "Iesus Christus propter immensam suam dilectionem factus est quod sumus nos, uti nos perficeret esse quod et ipse": III. 6. I: "Deus stetit in synagoga deorum ... de patre et filio et de his, qui adoptionem perceperunt, dicit: hi autem sunt ecclesia. Hæc enim est synagoga dei," etc.; see also what follows III. 16. 3: "Filius dei hominis filius factus, ut per eum adoptionem percipiamus portante homine et capiente et compleciente filium dei." III. 16. 6: "Dei verbum unigenitus, qui semper humano generi adest, unitus et consparsus suo plasmati secundum placitum patris et caro factus, ipse est Iesus Christus dominus noster ... unus Iesus Christus, veniens per universam dispositionem et omnia in semetipsum recapitulans. In omnibus autem est et homo plasmatio dei, et hominem ergo in semetipsum recapitulans est, invisibilis visibilis factus, et incomprehensibilis factus comprehensibilis, et impassibilis passibilis, et verbum homo, universa in semetipsum recapitulans ... in semetipsum primatum assumens,.. universa attrahat ad semetipsum apto in tempore." III. 18. 1: "Quando incarnatus est filius homo et homo factus longam hominum expositionem in se ipso recapitulavit, in compendio nobis salutem præstans, ut quod perdideramus in Adam id est secundum imaginem et similitudinem esse dei, hoc in Christo Iesu reciperemus." Cf. the whole 18th chapter where the deepest thoughts of the Pauline Gnosis of the death on the cross are amalgamated with the Gnosis of the incarnation; see especially 18. 6, 7: "Ηνωσεν ουν τον ανθρωπον τω Θεω. Ει γαρ μη ανθρωπος ενικησεν την αντιπαλον του ανθρωπου, ουκ αν δικαιως ενικηθη 'ο εχθρος. Παλιν τε, ει μη 'ο Θεος εδωρησατο την σωτηριαν, ουκ αν βεβαιως εσχομεν αυτην. Και ει μη συνηνωθη 'ο ανθρωπος τω Θεω, ουκ αν ηδυνηθη μετασχειν της αφθαρσιας. Εδει γαρ τον μεσιτην Θεου τε και ανθρωπων δια της ιδιας προς 'εκατερους οικειοτητος εις φιλιαν και 'ομονοιαν τους αμφοτερους συναγωγειν; και Θεω μεν παραστησαι τον αντρωπον ανθρωποις δε γνωρισαι τον Θεον. Qua enim ratione filiorum adoptionis eius participes esse possemus, nisi per filium eam quæ est ad ipsura recepissemus ab eo communionem, nisi verbum eius communicasset nobis caro factum? Quapropter et per omnem venit ætatem, omnibus restituens eam quæ est ad deum communionem." The Pauline ideas about sin, law, and bondage are incorporated by Irenæus in what follows. The disquisitions in capp. 19-23 are dominated by the same fundamental idea. In cap. 19 Irenæus turns to those who hold Jesus to be a mere man, "perseverantes in servitute pristinæ inobedientiæ moriuntur, nondum commixti verbo dei patris neque per filium percipientes libertatem ... privantur munere eius, quod est vita æsterna: non recipientes autem verbum incorruptionis perseverant in carne mortali, et sunt debitores mortis, antidotum vitæ non accipientes. Ad quos verbum ait, suum munus gratiæ? narrans: Εγω ειπα, 'υιοι 'υψιστου εστε παντες και θεοι; 'υμεις δε 'ως ανθρωποι αποθνησκετε. Ταυτα λεγει προς τους μη δεξαμενους την δωρεαν της 'υιοθεσιας, αλλ' ατιμαζοντας την σαρκωσιν της καθαρας γεννησεως του λογου του Θεου ... Εις τουτο γαρ 'ο λογος ανθρωπος et qui filius dei est filius hominis factus est, 'ινα 'ο ανθρωπος τον λογον χωρησας και την 'υιοθεσιαν λαβων 'υιος γενηται Θεου. Non enim poteramus aliter incorruptelam et immortalitatem percipere, nisi adunati fuissemus incorruptelæ et immortalitati. Quemadmodum autem adunari possumus incorruptelæ et immortalitati, nisi prius incorruptela et immortalitas facta fuisset id quod et nos, ut absorbet*etur quod erat corruptibile ab incorruptela et quod erat mortale ab immortalitate, ut filiorum adoptionem perciperemus?" III. 21. 10: Ει τοινυν 'ο πρωτος Αδαμ εσχε πατερα ανθρωπον και εκ σπερματος εγεννηθη, εικος ην και δευτερον Αδαμ λεγειν εξ Ιωσηφ γεγεννησθαι. Ει δε εκεινος εκ γης εληφθη, πλαστης δε αυτου 'ο Θεος, εδει και τον ανακεφαλαιουμενον εις αυτον 'υπο του Θεου πεπλασμενον ανθρωπον την αυτην εκεινω της γεννησεως εχειν 'ομοιοτητα. Εις τι ουν παλιν ουκ ελαβε χουν 'ο Θεος, αλλ' εκ Μαριας ενηργησε την πλασιν γενεσθαι. 'Ινα μη αλλη πλασις γενηται μηδε αλλο το σωζομενον η, αλλ' αυτος εκεινος ανακεφαλαιωθη τηρουμενης της 'ομοιοτητος; III. 23. 1: IV. 38: V. 36: IV. 20: V. 16, 19-21, 22. In working out this thought Irenæus verges here and there on soteriological naturalism (see especially the disquisitions regarding the salvation of Adam, opposed to Tatian's views, in III. 23). But he does not fall into this for two reasons. In the first place, as regards the history, of Jesus, he has been taught by Paul not to stop at the incarnation, but to view the work of salvation as only completed by the sufferings and death of Christ (See II. 20. 3: "dominus per passionem mortem destruxit et solvit errorem corruptionemque exterminavit, et ignorantiam destruxit, vitam autem manifestavit et ostendit veritatem et incorruptionem donavit"; III. 16. 9: III. 18. 1-7 and many other passages), that is, to regard Christ as having performed a work. Secondly, alongside of the deification of Adam's children, viewed as a mechanical result of the incarnation, he placed the other (apologetic) thought, viz., that Christ, as the teacher, imparts complete knowledge, that he has restored, i.e., strengthened the freedom of man, and that redemption (by which he means fellowship with God) therefore takes place only in the case of those children of Adam that acknowledge the truth proclaimed by Christ and imitate the Redeemer in a holy life (V. 1. 1.: "Non enim aliter nos discere poteramus quæ sunt dei, nisi magister noster, verbum exsistens, homo factus fuisset. Neque enim alias poterat enarrare nobis, quæ sunt patris, nisi proprium ipsius verbum ... Neque rursus nos aliter discere poteramus, nisi magistrum nostrum videntes et per auditum nostrum vocem eius percipientes, ut imitatores quidem operum, factores autem sermonum eius facti, communionem habeamus cum ipso", and many other passages). We find a combined formula in III. 5. 3: "Christus libertatem hominibus restauravit et attribuit incorruptelæ hæreditatem."