Note 33 — De objecten

En om nu nog de getuigenis van een Nederlandsch taalkundige aan te halen: Prof. Woltjer sprak zich in eene onlangs gehouden rede33 over de vraag: „Is denken zonder woorden mogelijk?” aldus uit: „Ik meen echter, dat het antwoord zeer beslist moet luiden: denken zonder woorden is mogelijk, geschiedt zelfs door ieder mensch iederen dag.” Men moet daarbij onderscheid maken tusschen bewust en onbewust denken; alleen van het eerste kan gezegd worden dat het meestal—dus niet eens nog altijd—met woorden geschiedt. „Dat er echter”—gaat dr. Woltjer voort—„een denken zonder woorden is en in en door ons geschiedt, bewijst m. i. het zoo dikwijls voorkomende geval, dat wij naar een woord of naar het juiste woord voor een gedachte of eene voorstelling moeten zoeken. Uit het zoeken zelf blijkt, dat wij de voorstelling of wat het ook zij, wel hebben; wij beoordeelen daarnaar verschillende woorden, die ons door associatie of op eenige andere wijze voor het bewustzijn komen; wij beoordeelen ze naar den maatstaf, of ze passen om uit te drukken wat wij uitdrukken willen; passen ze niet, dan zoeken wij een ander woord, totdat wij het juiste gevonden hebben en zeggen: dát is het. We hebben dus de gedachte, maar het symbool voor de gedachte, het woord hebben we niet”34.