Note 2 — AANTEEKENINGEN.1

783. “Dees lusten” slaat op str. 2–6; “al deze lusten en duizend dergelijke, zooveel er zich maar werkzaam toonen en (a.) bevrediging vragen (of, b.: zich zòèken te bevredigen), de tallooze manieren waarop wij ons trachten te vermaken en ons eenig geluk trachten te verzekeren—dat alles moet wijken voor de ideale liefde”,—die nu beschreven wordt. De zin met “als” is hier relatief genomen (== “die er maar etc”). “Aesmen”, ademen, is wel of == suspirare, sterk verlangen (vgl. stenen in Vondels Olyftack, koepl. 1), zie in de paraphrase boven, a.; of == aspirare2, zie in de paraphrase boven. b.;—gesteund wordt deze opvatting wel door de navolgende plaats uit Paludanus’ (Friesch dominee) Konst van Goddelijke Vernoeginge (Haringhouck, Bolsward, 1659) bladz. 63: “Jongelingen, nu amegtig door gulle loop, waar toese door hun ongeteugelde hartstochten aan geport worden, haken na meerder ruste, en beasemen de neersettinge door enig vorderlik beroep”: dit is blijkbaar == trachten te bespoedigen == aspirare. “Oefenen” is hier zeker ook te vergelijken met en staat mogelijk onder den invloed v. Lat. exerceri; de overgang van het objectieve “zich druk maken met”, “zich inspannen om” tot een subjectief “werkzaam, druk bezig, doende wezen”, is zeker niet vreemd. Vgl. bij Cats, Twee-en-tachtigjarig Leven (Volksuitg. 745 kol. 2, onderaan), waar hij spreekt van zijn landbedijken in “Brittenland”, oeffeningh, als blijkbaar synoniem van ongemak, met de beteekenis “inspanning”, “moeite” (vgl. de oude beteekenissen van arbeid, die van moeien, bemoeien, van winnen, van labor en χάμνω). Vgl. nog Verdam, Mnl. Wdb. op oefenen. “Handtgebaer” is “bezigheid”, “doen”; zóó vindt men het meermalen in de Nederl. Hist. en Hendrik de Grote; zie Oudemans, Wdb. op Hooft. Het is boven weergegeven als: bezig zijn (om zich te amuseeren). De kracht van “nochtans” 787 is: hoe te waardeeren onze genietingen ook zijn, toch etc.—Vgl. Bilderdijk, Kollewijn; Oudemans, Wdb. op Hooft ibid. Leendertz en Slothouwer verklaren niet.—Stoett in de nieuwe uitgaaf van Leendertz stelt oefenen == “operari”, asemen = “leven” en geeft den regel aldus weer: “als er maar in ons mogen werken, leven”.