Note 3 — BESCHRIJVING VAN HET HEMELSPLEIN EN DE ZONWIJZERS.

Maar, wat dit hemelsplein boven alle andere, mij bekende, doet uitmunten, is de dubbele beweging der Zon; vooreerst, in 24 u., met den sterrenhemel, en dan nog, bovendien, in één jaar op de ecliptica, waaruit al de bovengemelde verschijnselen ontstaan (§ 68). Een dergelijk stuk is, zoo veel ik weet, nimmer bij een planetarium gevoegd. Roemer had wel zijn eerste planetarium zoo ingerigt, dat de planeten zich op de eene oppervlakte van de doos, waarin het raderwerk besloten was, bewogen, en er een hemelsplein op de andere geteekend was; maar 1o was het hemelsplein onbewegelijk; 2o had het niets met de beweging der planeten gemeen; 3o konde de cirkel, die den gezigteinder verbeeldde, op de as van het plein draaijen, en in den zelfden tijd draaide de Aarde op het planetarium ééns om: zoodat een jaar op het planetarium een dag op het hemelsplein verbeeldde, daar hier, integendeel, een dag een dag is; 4o om iets op het hemelsplein van Roemer te kunnen zien, moest men eerst den uurcirkel, welke, afzonderlijk bewogen konde worden, op den graad plaatsen, in welken de Zon, op den dag, dien men verkiest, is, om vervolgens, door de beweging des gezigteinders, de sterren, welke men op deze of gene uren zien kan, gewaar te worden. Er wordt dan, inderdaad, door dit hemelsplein niets meer, dan door alle andere, die bekend zijn, aangewezen, onder welke dat van Bode, een vermaard sterrekundige te Berlijn, zekerlijk uitmunt3, dat in geen opzigt voor het schoone planisphaerium van Cassini behoeft te wijken, en, tot oplossing van al de vraagstukken, ruim zoo gemakkelijk kan gebruikt worden4. Ons bewegelijk hemelsplein kan even gemakkelijk tot die zelfde oplossing dienen, wanneer men het geheele werktuig met de hand, zoo als boven gezegd is (§ 11), laat bewegen.