Footnotes

1.

In his “Doctrine of Scripture and of the Primitive Church upon Religious Celibacy,” in reply to the author of “Antient Christianity.”

2.

Tertullian (adv. Valent. 5.) calls him omnium doctrinarum curiosissimus explorator.

3.

Epist. ad Florinum. Εῖδον γάρ σε, παῖς ὢν ἔτι ἐν τῇ κάτω Ἀσίᾳ παρὰ τῷ Πολυκάρπῳ, λαμπρῶς πράττοντα ἐν τῇ βασιλικῇ αὐλῇ, καὶ πειρώμενον εὐδοκιμεῖν παρ᾽ αὐτῷ. Μᾶλλον γὰρ τὰ τότε διαμνημονεύω τῶν ἔναγχος γινομένων· αἱ γὰρ ἐκ παίδων μαθήσεις, συναύξουσαι τῇ ψυχῇ, ἐνοῦνται αὑτῇ· ὥστε με δύνασθαι εἰπεῖν καὶ τὸν τόπον, ἐν ᾦ καθεζόμενος διελέγετο ὁ μακάριος Πολύκαρπος, καὶ τὰς προόδους αὐτοῦ καὶ τὰς εἰσόδους, καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦ βίου, καὶ τὴν τοῦ σώματος ἰδέαν, καὶ τὰς διαλέξεις ἃς ἐποιεῖτο πρὸς τὸ πλῆθος, καὶ τὴν μετὰ Ἰωάννου συναναστροφὴν ὡς ἀπήγγελλε, καὶ τὴν μετὰ τῶν λοιπῶν τῶν ἑωρακότων τὸν Κύριον· καὶ ὡς ἀπεμνημόνευε τοὺς λόγους αὐτῶν, καὶ περὶ τοῦ Κυρίου τίνα ἧν ἂ παρ᾽ ἐκείνων ἠκηκόει· καὶ περὶ τῶν δυνάμεων αὐτοῦ καὶ περὶ τῆς διδασκαλίας, ὡς παρὰ τῶν αὐτοπτῶν τῆς ζώης τοῦ Λόγου παρειληφὼς ὁ Πολύκαρπος ἀπήγγελλε, πάντα σύμφωνα ταῖς γραφαῖς. Ταῦτα καὶ τότε διὰ τὸ ἕλεος τοῦ Θεοῦ τὸ ἐπ᾽ ἐμοὶ γεγονὸς σπουδαίως ἤκουον, ὑπομνηματιζόμενος αὐτὰ οὐκ ἐν χάρτῃ, ἀλλ᾽ ἐν τῇ ἐμῇ καρδίᾳ· καὶ ἀεὶ διὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ γνήσιως αὐτὰ ἀναμαρυκῶμαι.

4.

Adv. Hær. III. iii. 4. Καὶ Πολύκαρπος δὲ οὐ μόνον ὑπὸ ἀποστόλων μαθητευθεὶς, καὶ δυναναστραφεὶς πολλοῖς τοῖς τὸν Χριστὸν ἑωρακόσιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἀποστόλων κατασταθεὶς εἰς τὴν Ἀσίαν, ἐν τῇ ἐν Σμύρνῃ ἐκκλησίᾳ, ἐπίσκοπος, ὃν καὶ ἡμεῖς ἑωράκαμεν ἐν τῇ πρώτῃ ἡμῶν ἡλικίᾳ· (ἐπιπολὺ γὰρ παρέμεινε, καὶ πάνυ γηραλέος, ἐνδόξως καὶ ἐπιφανέστατα μαρτυρήσας, ἐξῆλθε τοῦ βίου)· κ. τ. λ.

5.

Ep. ad Flor.

6.

Diss. in Irenæum, III. § 10, 11.

7.

Auteurs Ecclésiastiques, tom. i. S. Irenée.

8.

The Benedictine Editor: Dissert. Præv. II. § 2.

9.

Mémoires, tom. iii. S. Irenée, art. ii.

10.

Ep. ad Flor. supra.

11.

Epist. 53. al. 29. ad Theodoram viduam. Refert Irenæus, vir Apostolicorum temporum, et Papiæ, auditoris Evangelistæ Joannis, discipulus, Episcopus Ecclesiæ Lugdunensis, quod Marcus quidam, de Basilidis Gnostici stirpe descendens, primum ad Gallias venerit, et eas partes, per quas Rhodanus et Garumna fluunt, suâ doctrinâ maculaverit, maximeque nobiles fœminas, quædam in occulto mysteria repromittens, hoc errore seduxerit, magicis artibus et secretâ corporum voluptate amorem sui concilians: inde Pyrenæum transiens, Hispanias occuparit; et hoc studii habuerit, ut divitum domos, et in ipsis fœminas maxime appeteret, quæ ducuntur variis desideriis, semper discentes, et nunquam ad scientiam veritatis pervenientes. Hoc ille scripsit ante annos circiter trecentos; et scripsit in iis libris, quos adversus omnes hæreses doctissimo et eloquentissimo sermone composuit.

12.

Adv. Hær. I. Præf. 2. xv. 6. III. xvii. 4. xxiii. 3. IV. xxvii. 1.

13.

See Massuet, Diss. Præv. II. § 3.

14.

Diss. in Iren. IV. 3.

15.

Irenæus (IV. xxvii. 1.) calls him quendam presbyterum qui audierat ab his qui apostolos viderant, et ab his qui didicerant.

16.

Euseb. Hist. Eccl. V. iii. 2. Καὶ δὴ διαφωνίας ὑπαρχούσης περὶ τῶν δεδηλωμένων [sc. Montanus and his disciples] αὖθις οἱ κατὰ τὴν Γαλλίαν ἀδελφοὶ τὴν ἰδίαν κρίσιν καὶ περὶ τούτων εὐλαβῆ καὶ ὀρθοδοξοτάτην ὑποτάττουσιν· ἐκθέμενοι καὶ τῶν παρ᾽ αὐτοῖς τελειωθέντων μαρτύρων διαφόρους ἐπιστολὰς, ἃς ἐν δεσμοῖς ἔτι ὑπάρχοντες τοῖς ἐπ᾽ Ἀσίας καὶ Φρυγίας ἀδελφοῖς διεχάραξαν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Ἐλευθέρῳ τῷ τότε Ῥωμαίων ἐπισκόπῳ, τῆς τῶν ἐκκλησιῶν εἰρήνης ἕνεκα πρεσβεύοντες. iv. 1. Οἱ δ᾽ αὐτοὶ μάρτυρες καὶ τὸν Εἰρηναῖον, πρεσβύτερον τότ᾽ ὅντα τῆς ἐν Λουγδούνῳ παροικίας, τῷ δηλωθέντι κατὰ Ῥώμην ἐπισκόπῳ συνίστων, πλεῖστα τῷ ἀνδρὶ μαρτυροῦντες, ὡς αἱ τοῦτον ἔχουσαι τὸν τρόπον δηλοῦσι φωναί.

17.

Jerome, Catalog. Irenæus Pothini Episcopi, qui Lugdunensem in Gallia regebat ecclesiam, Presbyter, à Martyribus ejusdem loci ob quasdam Ecclesiæ quæstiones legatus Romam missus, honorificas super nomine suo ad Eleutherium Episcopum perfert literas. Postea jam Pothino prope nonagenario ob Christum martyrio coronato, in locum ejus substituitur. Constat autem Polycarpi, cujus supra fecimus mentionem, sacerdotis et martyris, hunc fuisse discipulum. Scripsit quinque adversus Hæreses libros, et contra Gentes volumen breve, et de Disciplina aliud, et ad Marcianum fratrem de Apostolica prædicatione, et librum Variorum tractatuum, et ad Blastum de Schismate, et ad Florinum de Monarchia, sive, quod Deus non sit conditor malorum, et de Octava egregium commentarium, in cujus fine significans se Apostolicorum temporum vicinum fuisse, sic subscripsit: “Adjuro te qui transcribis librum istum, per Dominum Jesum Christum, et per gloriosum ejus adventum, quo judicaturus est vivos et mortuos, ut conferas postquam transcripseris, et emendes illum ad exemplar, unde scripsisti, diligentissime: hanc quoque obtestationem similiter transferas, ut invenisti in exemplari.” Feruntur ejus et aliæ ad Victorem Episcopum Romæ de quæstione Paschæ epistolæ, in quibus commonet eum, non facile debere unitatem collegii scindere: siquidem Victor multos Asiæ et Orientis Episcopos, qui decimaquarta luna cum Judæis pascha celebrabant, damnandos crediderat; in qua sententia hi qui discrepabant ab illis, Victori non dederunt manus. Floruit maxime sub Commodo principe, qui Marco Antonino Vero in imperium successerat.

18.

Athen. Deipnosoph. xiii. 5. Justin, xliii. 3.

19.

Pothinus, the bishop, Attalus, (Περγαμηνὸς τῷ γένει· Euseb. V. i. 7.) Alcibiades, Biblias, Alexander, (Φρὺξ τὸ γένος· ibid. 21.) all mentioned by Eusebius, besides others recorded in the martyrologies.

20.

See note 7, p. 8.

21.

Hist. Eccl. V. v. 3. Ποθεινοῦ δὴ ἐφ᾽ ὅλοις τῆς ζωῆς ἔτεσιν ἐνενήκοντα σὺν τοῖς ἐπὶ Γαλλίας μαρτυρήσασι τελειωθέντος, Εἰρηναῖος τῆς κατὰ Λούγδουνον, ἧς ὁ Ποθεινὸς ἡγεῖτο παροικίας, τὴν ἐπισκοπὴν διαδέχεται. Πολυκάρπου δὲ τοῦτον ἀκουστὴν γενέσθαι κατὰ τὴν νέαν ἐμανθάνομεν ἡλικίαν.

22.

Tillemont, Mémoires, Note 1. Sur les Martyrs de Lion.

23.

See the Epistle of the Martyrs to Eleutherus; Euseb. V. iv. 1. Χαίρειν ἐν Θεῷ σε ἐν πᾶσιν εὐχόμεθα καὶ ἀεὶ, πάτερ Ἐλεύθερε. Ταῦτά σοι τὰ γράμματα προτρεψάμεθα τόν ἀδελφὸν ἡμῶν καὶ κοινωνὸν Εἰρηναῖον διακόμισαι· καὶ παρακαλοῦμεν ἔχειν σε αὐτὸν ἐν παραθέσει, ζηλωτὴν ὄντα τῆς διαθήκης τοῦ Χριστοῦ. 2. Εἰ γὰρ ᾕδειμεν τόπον τινὶ δικαιοσύνην περιποιεῖσθαι, ὡς πρεσβύτερον ἐκκλησίας, ὅπερ ἐστὶν ἐπ᾽ αὐτῷ, ἐν πρώτοις ἃν παρεθέμεθα.

24.

Hist. Eccl. V. iii. 2. See note 6, p. 7.

25.

Tertull. adv. Praxean, i. Nam iste primus ex Asia hoc genus perversitatis intulit Romæ.... Nam idem tunc Episcopum Romanum, agnoscentem jam prophetias Montani, Priscæ, Maximillæ, et ex ea agnitione pacem ecclesiis Asiæ et Phrygiæ inferentem, falsa de ipsis prophetis et ecclesiis eorum adseverando, et præcessorum ejus auctoritates defendendo, coëgit et literas pacis revocare jam emissas, et a proposito recipiendorum charismatum concessare. Ita duo negotia diabolo Praxeas Romæ procuravit: prophetiam expulit (we must remember that Tertullian was a Montanist), et hæresin intulit: Paracletum fugavit, et Patrem crucifixit. Fructicaverant avenæ Praxeanæ, hic quoque superseminatæ, dormientibus multis in simplicitate doctrinæ; traductæ dehinc per quem Deus voluit, etiam evulsæ videbantur. Denique caverat pristinum doctor de emendatione sua; et manet chirographum apud Psychicos (the orthodox), apud quos res tunc gesta est. Exinde silentium.... Ita aliquamdiu per hypocrisin subdola vivacitate latitavit, et nunc denuo erupit.

26.

In his account of Tertullian's Treatise against Praxeas.

27.

Tom. ii. Note 4. Sur les Montanistes.

28.

Dissertationes Præv. II. § 8, 9.

29.

See Tertullian in loco.

30.

Hist. Eccl. V. i. 1.

31.

Euseb. V. i. 7.

32.

Euseb. V. xx. 1. Ἐξεναντίας τῶν ἐπὶ Ῥώμης τὸν ὑγιῆ τῆς ἐκκλησίας θεσμὸν παραχαραττόντων, Εἰρηναῖος διαφόρους ἐπιστολὰς συντάττει· τὴν μὲν ἐπιγράψας πρὸς Βλάστον περὶ σχίσματος· τὴν δὲ πρὸς Φλωρῖνον περὶ μοναρχίας, ἢ περὶ τοῦ μὴ ἑἶναι τὸν Θεὸν ποιητὴν κακῶν· ταύτης γάρ τοι τῆς γνώμης οὗτος ἐδόκει προασπίζειν· δι᾽ ὂν αὖθις ὑποσυρόμενον τῇ κατὰ Οὐαλεντῖνον πλάνῃ, καὶ τὸ περὶ ὀγδοάδος συντάττεται τῷ Εἰρηναίῳ σπούδασμα· ἐν ᾧ καὶ ἐπισημαίνεται τὴν πρώτην τῶν ἀποστόλων κατειληφέναι ἑαυτὸν διαδοχήν.——ἐν ᾗ γε μὴν προειρήκαμεν πρὸς τὸν Φλωρῖνον ὁ Εἰρηναῖος ἐπιστολῇ αὗθις τῆς ἅμα Πολυκάρπῳ συνουσίας αὐτοῦ μνημονεύει λέγων· Τὰ δόγματα, κ. τ. λ.

33.

Euseb. Hist. Eccl. V. i. 14.

34.

Ibid. V. v. 3, supra.

35.

By Quesnel (see Tillemont, tom. iii. just at the end of his account of Irenæus); and by Massuet, Dissert. Præv. II. § 12.

36.

See note 7, p. 8.

37.

See note 4, p. 10.

38.

V. xxiii. 2.

39.

Bingham, IX. ii. 1.

40.

Euseb. V. 22. Τῶν κατ᾽ Ἀλεξάνδρειαν παροικῶν.

41.

Athanas. Apol. 2. p. 788. Paris, 1527.

42.

Bingham, IX. ii. 6.

43.

Hist. I. 27. Εἰσὶν ὑπὸ τὴν αὐτοῦ πόλιν ὡς παροικίαι.

44.

Dissert. II. § 13-16.

45.

Ruinart. Act. Mart. p. 110. cited by Massuet, Diss. II. § 15.

46.

So called to distinguish them from the inhabitants of Galatia. Theodoret. Dial. i. p. 33. ed. Sirmond:—Εἰρηναῖος τῆς Πολυκάρπου διδασκαλίας ἀπήλαυσεν· ἐγεγόνει δὲ φωστὴρ Γαλατῶν τῶν ἐσπερίων.

47.

Id. Hær. Fab. p. 189. Τοὺς μέντοι τῶν παλαιῶν αἱρέσεων μύθους ἐκ τῶν παλαιῶν τῆς ἐκκλησίας διδασκάλων συνέλεξα, Ἰουστίνου τοῦ φιλοσόφου καὶ μάρτυρος, καὶ Εἰρηναίου τοῦ τὰ Κέλτικα καὶ γεωργήσαντος καὶ φωτίσαντος ἔθνη.

48.

Anonymus auctor martyrii S. Ferreoli presbyteri, et Ferruccionis diaconi, ac sociorum ejus, apud Surium, tom. viii. ad diem 16. Junii. Eodem tempore quo summus Sacerdos et Martyr Ecclesiæ Lugdunensis, S. Irenæus Episcopus Christi, lumen æternum et splendor justitiæ, publice suam prædicationem in Galliis dederat, et assidue verbum Domini nostri Jesu Christi gentibus declarârat, Sanctum Ferreolum Presbyterum, et Ferruccionem Diaconum ad Vesunsensem civitatem vere ut fundamentum fortissimum ad fundandam supra petram Christi Ecclesiam misit: et sicut angularis lapis sponsi cœlestis, et ut margaritæ resplendentes fulgebant, per quos nomen æternum et splendor gloriæ gentibus, quæ in tenebris jacebant, coruscaret; ut eorum prædicatione ad Baptismatis gratiam convolarent in quibus erat mira virtus Christi. In verbo enim et sapientia strenui, vultum angelicum et Domini servitutibus aptum manifeste populis demonstrabant. Augebatur Catholica fides, lætabantur de confuso et victo diabolo quotidie Christiani; qui derelinquentes idola, sequebantur Christi vestigia. Similiter Sanctus Irenæus Felicem Presbyterum, Fortunatum, et Achilleum Diaconos, ex suo latere ante gloriosum martyrium suum Valentiam dirigit in urbem: quibus ingressis, talem Dominus athletis suis contulit gratiam, ut illa Paganorum multitudo, quæ in tenebris jacebat, eos plenissimo affectu diligeret.

49.

Hist. Eccl. V. xx. 1.

50.

Ibid. 15.

51.

Hær. Fab. I. 23.

52.

Tertull. de Præscript. 53.

53.

Epist. 1.

54.

Hist. Eccl. V. 15. Οἱ δ᾽ ἐπὶ Ῥώμης ἤκμαζον, ὧν ἡγεῖτο Φλωρῖνος, πρεσβυτερίου τῆς ἐκκλησίας ἀποπεσὼν, Βλάστος τε σὺν τούτῳ παραπλησίῳ, πτώματι κατεσχημένος· οἳ καὶ πλείους τῆς ἐκκλησίας περιέλκοντες, ἐπὶ τὸ σφῶν ὑπῆγον Βούλημα· θάτερος ἰδίως περὶ τὴν ἀλήθειαν νεωτερίζειν πειρώμενος.

55.

Diss. II. § 59.

56.

Epist. ad Florinum, supra, p. 2.

57.

Euseb. V. 15.

58.

Hist. Eccl. V. xx. 2-4.

59.

Fragm. ii.

60.

Euseb. V. xx. 1.

61.

Περὶ Ὀγδοάδος.

62.

Euseb. V. xx. 2, and Fragm. i. of the Benedictine edition. Ὀρκίζω σε τὸν μεταγραψόμενον τὸ βιβλίον τοῦτο, κατὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ κατὰ τῆς ἐνδόξου παρουσίας αὐτοῦ, ἦς ἔρχεται κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς, ἵνα ἀντιβάλῃς ὃ μετεγράψω, καὶ κατορθώσῃς αὐτὸ πρὸς ἀντίγραφον τοῦτο, ὄθεν μετεγράψω, ἐπιμελῶς· καὶ τὸν ὅρκον τοῦτον ὁμοίως μεταγράψῃς, καὶ θήσεις ἐν τῷ ἀντιγράφω.

63.

Adv. Hær. I. v. 3. οἱ δὲ καὶ ταῖς τῆς σαρκός ἡδοναῖς κατακόρωσ δουλεύοντες, τὰ σαρκικὰ τοῖς σαρκικοῖς, καὶ τὰ πνευματικὰ τοῖς πνευματικοῖς ἀποδίδοσθαι λέγουσι. Καὶ οἱ μὲν αὐτῶν λάθρα τὰς διδασκομένας ὑπ᾽ αὐτῶν τὴν διδαχὴν ταύτην γυναῖκας διαφθείρουσιν, ὡς πολλάκις ὑπ᾽ ἐνίων αὐτῶν ἐξαπατηθεῖσαι, ἔπειπα ἐπιστρέψασαι γυναῖκες εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, σὺν τῇ λοιπῇ πλάνῃ καὶ τοῦτο ἐξωμολογήσαντο. οἱ δὲ καὶ κατὰ τὸ φανερὸν ἀπερυθριάσαντες, ὧν ἂν ἐρασθῶσι γυναικῶν, ταύτας ἀπ᾽ ἀνδρῶν ἀποσπάσαντες, ἰδίας γαμετὰς ἡγήσαντο. ἄλλοι δὲ αὖ πάλιν σεμνῶς κατ᾽ ἀρχὰς, ὡς μετὰ ἀδελφῶν προσποιούμενοι συνοικεῖν, προϊόντος τοῦ χρόνου ηλέγχθησαν, ἐγκύμονος τῆς ἀδελφῆς ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ γενηθείσης. Ib. xiii. 7. Τοιαῦτα δὲ λέγοντες καὶ πράττοντες, καὶ ἐν τοῖς καθ᾽ ἡμᾶς κλίμασι τῆς Ῥοδανουσίας, πολλὰς ἐξηπατήκασι γυναῖκας, αἵτινες κεκαυτηριασμέναι τὴν συνείδησιν, αἱ μὲν καὶ εἰς φανερὸν ἐξομολογοῦνται, αἱ δὲ δυσωπούμεναι τοῦτο, ἡσυχῆ δέ πως ἑαυτὰς, ἀπηλπικυῖαι τῆς ζωῆς τοῦ Θεοῦ, ἔνιαι μὲν εἰς τὸ παντελὲς ἀπέστησαν, ἔνιαι δὲ ἐπαμφοτερίζουσι, καὶ τὸ τῆς παροιμίας πεπόνθασι, μήτε ἔξω, μήτε ἔσω οὖσαι, ταύτην ἔχουσαι τὴν ἐπικαρπίαν τοῦ σπέρματος τῶν τέκνων τῆς γνώσεως.

64.

Adv. Hær. I. Præf. 3. Οὐκ ἐπιζητήσεις δὲ παρ᾽ ἡμῶν τῶν ἐκ Κελτοῖς διατριβόντων, καὶ περὶ βάρβαρον διάλεκτον τὸ πλεῖστον ἀσχολουμένων, λόγων τέχνην, ἣν οὐκ ἐμάθομεν, οὔτε δύναμιν συγγράφεως, ἣν οὐκ ἠσκήσαμεν, οὔτε καλλωπισμὸν λέξεων, οὔτε πιθανότητα, ἧν οὐκ οἴδαμεν· ἀλλὰ ἁπλῶς, καὶ ἀληθῶς, καὶ ἰδιωτικῶς τὰ μετὰ ἀγάπης σοι γραφέντα, μετὰ ἀγάπης σὺ προσδέξῃ· καὶ αὐτὸς αὐξήσεις αὐτὰ παρὰ σεαυτῷ, ἅτε ἰκανώτερος ἡμῶν τυγχάνων, οἱονεὶ σπέρματα καὶ ἀρχὰς λαβὼν παρ᾽ ἡμῶν, καὶ ἐν τῷ πλάτει σου τοῦ νοῦ ἐπὶ πολὺ καρποφορήσεις τὰ δι᾽ ὀλίγων ὑφ᾽ ἡμῶν εἰρημένα, καὶ δυνατῶς παραστήσεις τοῖς μετὰ σοῦ τὰ ἀσθενῶς ὑφ᾽ ἡμῶν ἀπηγγελμένα. καὶ ὡς ἡμεῖς ἐφιλοτιμήθημεν, πάλαι ζητοῦντός σου μαθεῖν τὴν γνώμην αὐτῶν, μὴ μόνον σοι ποιῆσαι φανερὰν, ἀλλὰ καὶ ἐφόδια δοῦναι πρὸς τὸ ἐπιδεικνύειν αὐτὴν ψευδῆ· οὕτω δὲ καὶ σὺ φιλοτίμως τοῖς λοιποῖς διακονήσεις, κατὰ τὴν χάριν τὴν ὑπὸ τοῦ Κυρίου σοὶ δεδομένην, εἰς τὸ μηκέτι παρασύρεσθαι τοὺς ἀνθρώπους ὑπὸ τῆς ἐκείνων πιθανολογίας, οὔσης τοιαύτης.

65.

I. Præf. 2. Ἵνα οὖν μὴ παρὰ τὴν ἡμετέραν αἰτίαν συναρπάζωνταί τινες, ὡς πρόβατα ὑπὸ λύκων, ἀγνοοῦντες αὐτοὺς, διὰ τὴν ἔξωθεν τῆς προβατείου δορᾶς ἐπιβουλὴν, οὓς φυλάσσειν παρήγγελκεν ἡμῖν Κύριος, ὅμοια μὲν λαλοῦντας, ἀνόμοια δὲ φρονοῦντας· ἀναγκαῖον ἡγησάμην, ἐντυχὼν τοῖς ὑπομνήμασι τῶν, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν, Οὐαλεντίνου μαθητῶν, ἐνίοις δ᾽ αὐτῶν καὶ συμβαλὼν, καὶ καταλαβόμενος τὴν γνώμην αὐτῶν, μήνυσαί σοι, ἀγαπητὲ, τὰ τερατώδη καὶ βαθέα μυστήρια, ἃ οὐ πάντες χωροῦσιν, ἐπεὶ μὴ πάντες τὸν ἐγκέφαλον ἐξεπτύκασιν· ὅπως καὶ σὺ μαθὼν αὐτὰ, πᾶσι τοῖς μετὰ σοῦ φανερὰ ποιήσῃς, καὶ παραινέσῃς αὐτοῖς φυλάξασθαι τὸν βυθὸν τῆς ἀνοίας, καὶ τῆς εἰς Χριστὸν βλασφημίας.

66.

III. iii. 1. given at length in ch. II. of this work.

67.

III. xxi. 1. given at length in the chapter on the Canon, &c. of Holy Scripture.

68.

See Epiphan. de Pond. et Mens. § 17. and the Alexandrian Chronicle, quoted by Massuet, Diss. II. § 47.

69.

Book I. xxxi. 4. Cum igitur hæc sic se habeant, quatenus promisi, secundum nostram virtutem inferemus eversionem ipsorum, omnibus eis contradicentes in sequenti libro: (enarratio enim in longum pergit, ut vides:) et viatica quoque dabimus ad eversionem ipsorum, occurrentes omnibus sententiis secundum narrationis ordinem: ut simus non tantum ostendentes, sed et vulnerantes undique bestiam.

70.

III. Præf. Misimus tibi libros, ex quibus primus quidem omnium illorum sententias continet, et consuetudines, et characteres ostendit conversationis eorum. In secundo vero destructa et eversa sunt quæ ab ipsis male docentur, et nudata, et ostensa sunt talia qualia et sunt. In hoc autem tertio ex Scripturis inferemus ostensiones, ut nihil tibi ex his, quæ præceperas, desit a nobis; sed et, præterquam opinabaris, ad arguendum et evertendum eos, qui quolibet modo male docent, occasiones a nobis accipias. Quæ enim est in Deo charitas, dives et sine invidia exsistens, plura donat quam postulet quis ab ea. Memento igitur eorum quæ diximus in prioribus duobus libris; et hæc illis adjungens, plenissimam habebis a nobis adversus omnes hæreticos contradictionem, et fiducialiter ac instantissime resistes eis pro sola vera ac vivifica fide, quam ab Apostolis Ecclesia percepit, et distribuit filiis suis. Etenim Dominus omnium dedit Apostolis suis potestatem Evangelii, per quos et veritatem, hoc est, Dei Filii doctrinam cognovimus; quibus et dixit Dominus: Qui vos audit, me audit: et qui vos contemnit, me contemnit, et eum qui me misit.

71.

Ib. & IV. Præf. 1. Hunc quartum librum, dilectissime, transmittens tibi, operis quod est de detectione et eversione falsæ cognitionis, quemadmodum promisimus, per Domini sermones ea, quæ prædiximus, confirmabimus.——V. Præf. Traductis, dilectissime, omnibus hæreticis in quatuor libris, qui sunt tibi ante hunc a nobis editi, et doctrinis ipsorum manifestatis; eversis quoque his, qui irreligiosas adinvenerunt sententias, aliquid quidem ex propria uniuscujusque illorum doctrina, quam in suis conscriptis reliquerunt; aliquid autem ex ratione, universis ostensionibus procedente; et veritate ostensa, et manifestato præconio Ecclesiæ, quod Prophetæ quidem præconaverunt, quemadmodum demonstravimus, perfecit autem Christus, Apostoli vero tradiderunt, a quibus Ecclesia accipiens, per universum mundum sola bene custodiens, tradidit filiis suis; quæstionibusque omnibus solutis, quæ ab hæreticis nobis proponuntur; et Apostolorum doctrina explanata, et manifestatis pluribus, quæ a Domino per parabolas et dicta sunt et facta: in hoc libro quinto, operis universi, quod est de traductione et eversione falso cognominatæ agnitionis, ex reliquis doctrinæ Domini nostri, et ex Apostolicis epistolis, conabimur ostensiones facere.

72.

I. Præf. 2. Καὶ, καθὼς δύναμις ἡμῖν, τήν τε γνώμην αὐτῶν τῶν νῦν παραδιδασκόντων, λέγω δὴ τῶν περὶ Πτολεμαῖον, ἀπάνθισμα οὖσαν τῆς Οὐαλεντίνου σχολῆς, συντόμως καὶ σαφῶς ἀπαγγελοῦμεν.

73.

II. Præf. 2. In hoc autem libro instruemus quæ nobis apta sunt, et quæ permittit tempus, et evertemus per magna capitula omnem ipsorum regulam: quapropter, quod sit detectio et eversio sententiæ ipsorum, operis hujus conscriptionem ita titulavimus. Oportet enim absconditas ipsorum conjugationes, per manifestarum conjugationum indicium et eversionem, Bythum dissolvere; et quoniam neque fuerit aliquando, neque sit, accipere ostensionem.

74.

See note 10 above, p. 34.

75.

See III. ii. 1. quoted in the chapter on Tradition.

76.

III. v. 1.

77.

See IV. Præf. 1. quoted above, p. 35. and i. 1. Cum sit igitur hoc firmum et constans, neminem alterum Deum et Dominum a Spiritu prædicatum, nisi eum qui dominatur omnium Deus, cum Verbo suo, et eos qui adoptionis Spiritum accipiunt, hoc est, eos qui credunt in unum et verum Deum, et Christum Jesum Filium Dei; similiter et Apostolos neminem alium a semetipsis Deum appellasse, aut Dominum cognominasse; multo autem magis Dominum nostrum, qui et nobis præcepit neminem Patrem confiteri, nisi eum qui est in cœlis, qui est unus Deus, et unus Pater.

78.

See V. Præf. quoted above, p. 35.

79.

In Bibliotheca, cod. 120.

80.

Massuet, Diss. II. §. 53. Quisquis Irenæum Latinum cum Tertulliano contulerit, e vestigio deprehendet adeo hunc vestigia illius premere, adeo verbis ipsis, verborumque figuris et ordini adhærere, ut id unum sibi proposuisse videatur, paucioribus contrahere, iisdem sæpe servatis verbis, immixtis tamen pro more dicteriis, quæ ille fusioribus exsequutus est. Sic Irenæus, lib. I. cap. xi. n. 3. Epiphanis sententiam referens, scribit: “Est quidem ante omnes Proarche, proanennoëtos, et inenarrabilis, et innominabilis, quam ego monotetem voco. Cum hac monotete est virtus, quam et ipsam voco henotetem. Hæc henotes et monotes, cum sint unum, emiserunt, cum nihil emiserint, principium omnium noeton, et agenneton, et aoraton, quam archem sermo monada vocat. Cum hac monade est virtus ejusdem substantiæ ei, quam et eam voco hen. Hæ autem virtutes, id est, monotes et henotes, et monas, et hen, emiserunt reliquas emissiones Æonum.” Tertullianus vero cap. 37. “Est,” inquit, “ante omnia Proarche, inexcogitabile et inenarrabile, quod ego nomino monoteta. Cum hac erat alia virtus, quam et ipsam appello henoteta. Monotes et henotes, id est, solitas et unitas, cum unum essent, protulerunt, non proferentes, initium omnium intellectuale, innascibile, invisibile, quod sermo monada vocavit. Huic adest consubstantiva virtus, quam appellat unio. Hæ igitur virtutes, solitas, singularitas, unitas, unio, cæteras prolationes Æonum propagarunt.” Ubi eadem verba, (nisi quod Græca quædam Latine vertuntur,) eadem styli barbaries, atque apud Irenæi interpretem occurrunt. Hic n. 5. “Alii rursus ipsorum primam et archegonon octonationem his nominibus nominaverunt: primum Proarchen, deinde Anennoëton, tertiam autem Arrheton, et quartam Aoraton. Et de prima quidem Proarche emissum esse primo et quinto loco Archen; ex Anennoëto secundo et sexto loco Acatalepton; et de Arrheto tertio et septimo loco Anonomaston; de Aorato autem quarto et octavo loco Agenneton.” Tertullianus, cap. 25. totidem verbis: “Primo enim constituunt Proarchen, secundo Anennoëton, tertio Arrheton, quarto Aoraton. Ex Proarche itaque processisse primo et quinto loco Archen; ex Anennoëto, secundo et sexto loco Acatalepton; ex Arrheto, tertio et septimo loco Anonomaston; ex Invisibili, quarto et octavo loco Agenneton.” Certe si e Græco immediate exscripsisset omnia hæc Tertullianus, tot nomina Græca Latine vertisset; nec fortuito et casu fieri potuit ut hoc illi cum Irenæi interprete convenerit. Hic cap. xii. n. 3. Colorbaseorum hypothesim sic exponit. “Quando cogitavit aliquid emittere Propator, hoc Pater vocatus est; at ubi quæ emisit, vera fuerunt, hoc Alethia vocatum est. Cum ergo voluit semetipsum ostendere, hoc Anthropos dictus est. Quos autem præcogitaverat posteaquam emisit, hoc Ecclesia vocata est. Loquutus est Anthropos Logon, hic est primogenitus Filius. Subsequitur autem Logon Zoe, et sic prima octonatio completa est.” Ille cap. 36. “Quum, inquiunt, cogitavit proferre, hoc Pater dictus est; quum protulit, quia vera protulit, hic Veritas appellata est. Quum semetipsum voluit probari, hoc Homo pronuntiatus est. Quos autem præcogitavit, cum protulit, tunc Ecclesia nuncupata est. Sonuit Homo Sermonem, et hic est primogenitus Filius: et Sermoni accessit Vita, et ogdoas prima conclusa est.” Plura alia similia passim occurrunt apud Tertullianum. Sed quod demum ostendit hunc non e Græco, sed ex interprete Irenæi sumpsisse quæ refert, illud est, quod ubi lapsus est interpres Græca perperam reddens, lapsus est et Tertullianus. Ille, ut jam dixi, nomen Ἐπιφανὴς appellativum esse putans, male omnino vertit “clarus.” Tertullianus similiter errantem sequutus scripsit, “insignior.” Irenæus, cap. ii. n. 3. Sophiæ perturbationem enarrans, scribit eam, fœtum informem cum peperisset, “primo quidem contristatam propter inconsummationem generationis, post deinde, φοβηθῆναι μὴ καὶ αὐτὸ τέλος ἔχῃ.” Sic saltem legit interpres; vertit enim, “timuisse ne hoc ipsum finem habeat;” ubi τέλος “perfectionem,” non “finem” vertendum erat, ut in notis ad hunc locum diximus. Nec melius Tertullianus, cap. 10. “primo quidem contristari propter inconsummationem generationis, et metuere postremo, ne finis quoque insisteret.” Ubi similiter τὸ ἀτελὲς τῆς γεννήσεως vertit “inconsummationem generationis;” et relicto Irenæo Græco, Latinum interpretem sequutus scripsit, “ne quoque finis insisteret.” Eodem cap. n. 4. refert Irenæus, quod Pater per Monogenem emiserit Horon in imagine sua, ἀσύζυγον, ἀθήλυντον: ubi interpres perperam legens ἀσυζύγῳ, ἀθηλύντῳ, vel, ut alii volunt, ἀῥῥενοθήλει, perperam et vertit, “sine conjuge masculo-fœmina.” Eadem culpa tenetur et Tertullianus, cap. cit. “Pater per Monogenem Nun, quem supra diximus Horon, in hæc promit in imagine sua fœmina-mare.” Nempe uterque id ad imaginem refert, quod Horo soli convenire posse recta ratio demonstrat. Culpam hanc non sustineret Tertullianus, si textum Græcum hic potius quam interpretem consuluisset. Paulo post, Sophian ab Horo mundatam et confirmatam, ac suæ restitutam conjugationi cum dixisset Irenæus, addit: Χωρισθείσης γὰρ τῆς ἐνθυμήσεως ἀπ᾽ αὐτῆς σὺν τῷ ἐπιγινομένῳ πάθει, αὐτὴν μὲν ἐντὸς Πληρώματος μεῖναι· τὴν δὲ ἐνθύμησιν αὐτῆς σὺν τῷ πάθει ὑπὸ τοῦ Ὅρου ἀφορισθῆναι καὶ ἀποσταυρωθῆναι. Quæ sic reddidit interpres: “Separata enim intentione ab ea, cum appendice passione, ipsam quidem infra Pleroma perseverasse: concupiscentiam vero ejus cum passione ab Horo separatam, et crucifixam, et extra cum factam esse, &c.” ubi duo peccat, primum quod, σὺν τῷ ἐπιγινομένῳ πάθει, vertit, “cum appendice passione;” vertendum erat, “cum passione quæ supervenerat.” Secundum, quod ἀποσταυρωθῆναι vertit, “crucifixam;” hic significat, quasi “vallo cinctam et disjunctam” a Pleromate. Eadem omnino peccat et Tertullianus, scribens: “Enthymesin ejus et illam appendicem passionem ab Horo relegatam et crucifixam.” Hæc et plura alia, quæ identidem in notis observavi, invicte, ni fallor, probant, Tertullianum, ut Græcum Irenæum legerit, (quod non nego) ab eo tamen sæpe defecisse, ut Latini interpretis, et quidem interdum errantis, vestigia sectaretur.

81.

Contra Julianum Pelagianum, I. c. 3. he has quoted the last clause of IV. ii. 7; and c. 7. the last paragraph of V. xvii. 1.

82.

Eusebius indeed says (V. xxiii. 1) that the Churches of all Asia were united in differing from the rest of the world; but it is evident, from chap. xxv. that he means Asia Minor; for he mentions the bishops of Jerusalem, Cæsarea, Tyre, and Ptolemais, as asserting that the Church of Alexandria agreed with them in their present practice, which was the same as that of the West. Τῆς Ἀσίας ἁπάσης αἱ παροικίαι, ὡς ἐκ παραδόσεως ἀρχαιοτέρας, σελήνης τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην ᾥοντο δεῖν ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου πάσχα ἑορτῆς παραφυλάττειν, ἐν ᾗ θύειν τὸ πρόβατον Ἰουδαίοις προηγόρευτο· ὡς δέον ἐκπαντὸς κατὰ ταύτην, ὁποίᾳ δ᾽ ἂν ἡμέρᾳ τῆς ἑβδομάδος περιτυγχάνοι, τὰς τῶν ἀσιτιῶν ἐπιλύσεις ποιεῖσθαι· οὐκ ἔθους ὄντος τοῦτον ἐπιτελεῖν τὸν τρόπον ταῖς ἀνὰ τήν λοιπὴν ἄπασαν οἰκουμένην ἐκκλησίαις, ἐξ ἀποστολικῆς παραδόσεως τὸ καὶ εἰς δεῦρο κρατῆσαν ἔθος φυλαττούσαις· ὡς μηδ᾽ ἑτέρᾳ προσήκειν παρὰ τὴν τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡμέραν τὰς νηστείας ἐπιλύεσθαι.

83.

As appears by the following Fragment of Irenæus's Epistle to Victor, quoted by Euseb. V. xxiv. 5. Καὶ οἱ πρὸ Σωτῆρος πρεσβύτεροι οἱ προστάντες τῆς ἐκκλησίας, ἧς νῦν ἀφηγῇ, Ἀνίκητον λέγομεν καὶ Πίον, Ὕγῖνόν τε καὶ Τελεσφόρον, καὶ Ξύστον, οὔτε αὐτοὶ ἐτήρησαν, οὔτε τοῖς μετ᾽ αὐτοὺς ἐπέτρεπον. καὶ οὐδὲν ἔλαττον αὐτοὶ μὴ τηροῦντες, εἰρήνευον τοῖς ἀπὸ τῶν παροικιῶν, ἐν αἷς ἐτηρεῖτο, ἐρχομένοις πρὸς αὐτοὺς, καίτοι μᾶλλον ἐνάντιον ἦν τὸ τηρεῖν τοῖς μὴ τηροῦσι· καὶ οὐδέποτε διὰ τὸ εἶδος τοῦτο ἀπεβλήθησάν τινες. ἀλλ᾽ αὐτοὶ μὴ τηροῦντες, οἱ πρὸ σοῦ πρεσβύτεροι, τοῖς ἀπὸ τῶν παροικιῶν τηροῦσιν ἔπεμπον εὐχαριστίαν. Καὶ τοῦ μακαρίου Πολυκάρπου ἐπιδημήσαντος τῇ Ῥώμῃ ἐπὶ Ἀνικήτου, καὶ περὶ ἄλλων τινῶν μικρὰ σχόντες πρὸς ἀλλήλους, εὐθὺς εἰρήνευσαν, περὶ τούτου τοῦ κεφαλαίου μὴ φιλεριστήσαντες ἑαυτούς. οὔτε γὰρ ὁ Ἀνίκητος τὸν Πολύκαρπον πεῖσαι ἐδύνατο μὴ τηρεῖν, ἅτε μετὰ Ἰωάννου τοῦ μαθητοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ λοιπῶν ἀποστόλων οἷς συνδιέτριψεν, ἀεὶ τετηρηκότα· οὔτε μὴν ὁ Πολύκαρπος τὸν Ἀνίκητον ἔπεισε τηρεῖν, λέγοντα τὴν συνήθειαν τῶν πρὸ αὑτοῦ πρεσβυτέρων ὀφείλειν κατέχειν. καὶ τούτων οὔτως ἐχόντων, ἐκοινὼνησαν ἑαυτοῖς· καὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ παρεχώρησεν ὁ Ἀνίκητος τὴν εὐχαριστίαν τῷ Πολυκάρπῳ, κατ᾽ ἐντροπὴν δηλονότι, καὶ μετ᾽ εἰρήνης απ` ἀλλήλων ἀπηλλάγησαν, πάσης τῆς ἐκκλησίας εἰρήνην ἐχόντων, καὶ τῶν τηρούντων καὶ τῶν μὴ τηρούντων.

84.

See p. 23. above.

85.

We know that he wrote to Polycrates of Ephesus, and therefore probably to the rest. Euseb. Hist. Eccl. V. xxiv. 3.—Ἐδυνάμην δὲ τῶν ἐπισκόπων τῶν συμπαρόντων μνημονεῦσαι, οὓς ὑμεῖς ἠξιώσατε μετακληθῆναι ὑπ᾽ ἐμοῦ, καὶ μετεκαλεσάμην.

86.

Hist. Eccl. V. xxiii. 2. Σύνοδοι δὴ καὶ συγκροτήσεις ἐπισκόπων ἐπὶ ταὐτὸν ἐγίνοντο. πάντες τε μιᾷ γνώμῃ δι᾽ ἐπιστολῶν ἐκκλησιαστικὸν δόγμα τοῖς πανταχόσε διετυποῦντο, ὡς ἂν μηδ᾽ ἐν ἄλλῃ ποτε τῆς Κυριακῆς ἡμέρᾳ τὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἐπιτελοῖτο τοῦ Κυρίου μυστήριον, καὶ ὄπως ἐν ταύτῃ μόνῃ τῶν κατὰ τὸ πάσχα νηστειῶν φυλαττοίμεθα τας ἐπιλύσεις. Φέρεται δ᾽ εἰσέτι νῶν τῶν κατὰ Παλαιστίνην τηνικάδε συγκεκροτημένων γραφὴ, ὧν προὐτέτακτο Θεέφιλος τῆς ἐν Καισαρείᾳ παροικίας ἐπίσκοπος, καὶ Νάρκισσος τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις· καὶ τῶν ἐπὶ Ῥώμης δὲ ὁμοίως ἄλλη περὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος, ἐπίσκοπον Βίκτορα δηλοῦσα· τῶν τε κατὰ Πόντον ἐπισκόπων, ὧν Πάλμας ὡς ἀρχαιότατος προὐτέτακτο· καὶ τῶν κατὰ Γαλλίαν δὲ παροικιῶν, ἃς Εἰρηναῖος ἐπεσκόπει· ἔτι δὲ τῶν κατὰ τὴν Ὀσροηνὴν καὶ τὰς ἐκεῖσε πόλεις· καὶ ἰδίως Βακχύλλου τῆς Κορινθίων ἐκκλησίας ἐπισκόπου, καὶ πλείστων ὅσων ἄλλων, οἱ μίαν καὶ τὴν αὐτην δόξαν τε καὶ κρίσιν ἐξενεγκόμενοι, τὴν αὐτὴν τέθεινται ψῆφον.... 24. Τῶν δὲ ἐπὶ τῆς Ἀσίας ἐπισκόπων τὸ πάλαι πρότερον αὐτοῖς παραδοθὲν διαφυλάττειν ἔθος χρῆναι διϊσχυριζομένων ἡγεῖτο Πολυκράτης.

87.

Hist. Eccl. V. xxiv. 2. Ἐγὼ οὖν, ἀδελφοὶ, ἑξήκοντα καὶ πέντε ἔτη ἔχων ἐν Κυρίῳ, καὶ συμβεβληκὼς τοῖς ἀπὸ τῆς οἰκουμένης ἀδελφοῖς, καὶ πᾶσαν ἁγίαν γραφὴν διεληλυθὼς, οὐ πτύρομαι ἐπὶ τοῖς καταπλησσομένοις.

88.

Euseb. V. xxiv. 3. Ἐπὶ τούτοις ὁ μὲν τῆς Ῥωμαίων προεστὼς Βίκτωρ, ἀθρόως τῆς Ἀσίας πάσας ἅμα ταῖς ὁμόροις ἐκκλησίαις τὰς παροικίας ἀποτέμνειν, ὡς ἑτεροδοξούσας, τῆς κοινῆς ἑνώσεως πειρᾶται· καὶ στηλιτεύει γε διὰ γραμμάτων, ἀκοινωνήτους ἄρδην πάντας τοὺς ἐκεῖσε ἀκακηρύττων ἀδελφούς.

89.

Ibid. Ἀλλ᾽ οὺ πᾶσί γε τοῖς ἐπισκόποις ταῦτ᾽ ἠρέσκετο· ἀντιπαρακελεύονται δῦτα αὐτῷ, τὰ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς πρὸς τοὺς πλησίον ἑνώσεως καὶ ἀγάπης φρονεῖν. Φέρονται δὲ καὶ αἱ τούτων φωναὶ, πληκτικώτερον καθαπτομένων τοῦ Βίκτορος· ἐν οἷς καὶ ὁ Εἰρηναῖος ἐκ προσώπου ὧν ἡγεῖτο κατὰ τὴν Γαλλίαν ἀδελφῶν ἐπιστείλας, παρίσταται μὲν τῷ δεῖν ἐν μόνῃ τῇ τῆς κυριακῆς ἡμέρᾳ τὸ τῆς τοῦ Κυρίου ἀναστάσεως ἐπιτελεῖσθαι μυστήριον· τῷ γε μὴν Βίκτορι προσηκόντως, ὡς μὴ ἀποκόπτοι ὅλας ἐκκλησίας Θεοῦ ἀρχαίου ἔθους παράδοσιν ἐπιτηρούσας, πλεῖστα ἕτερα παραινεῖ, καὶ αὐτοῖς δὲ ῥήμασι τάδε ἐπιλέγων· Then follows the fragment Οὐ γὰρ μόνον ... συνίστησι, extracted in the chapter on the Forms and Ceremonies of the Church, and that quoted above, p. 45, note 4.—Ibid. xxiv. 6. Ὁ δ᾽ αύτὸς οὐ μόνον τῷ Βίκτορι, ἀλλὰ και διαφόροις πλείστοις ἄρχουσιν ἐκκλησιῶν, τὰ κατάλληλα δι᾽ ἐπιστολῶν περὶ τοῦ κεκινημένου ζητήματος ὡμίλει.

90.

Anatolius, apud Bucher. de Cycl. Vict. p. 444. ed. Antwerp, 1633.

91.

Firmilian, bishop of Cæsarea in Cappadocia, in a letter addressed to Cyprian, preserved amongst those of Cyprian (Epist. 75. ed. Potter. p. 220.), says, in reference to the diversity of customs “circa celebrandos dies paschæ, et circa multa alia divinæ rei sacramenta,” “Nec tamen propter hoc ab ecclesiæ Catholicæ pace atque unitate aliquando discessum est.” Athanasius, (de Synodis Arimini et Seleuciæ, § 5.), says, that before the Council of Nice, οἱ μὲν ἀπὸ τῆς Συρίας καὶ Κιλικίας καὶ Μεσοποταμίας ἐχώλευον περὶ τὴν ἑορτὴν, καὶ μετὰ τῶν Ἰουδαίων ἐποιοῦντο πάσχα. Chrysostom, in his Discourses against the Jews, in that one in which he dissuades the Christians of Antioch from joining in their observances, (tom. v. Hom. 55. p. 608. ed. Benedict.) reminds them that the Church of Antioch once universally kept the ante-paschal fast with the Jews, although they had, since the Council of Nice, given up that practice: Καὶ ἡμεῖς οὕτως ἐνηστεύομεν πρότερον, ἀλλ᾽ ὄμως προετιμήσαμεν τὴν συμφωνίαν τῆς τῶν χρόνων παρατηρήσεως.

92.

Theodoret. Hist. I. 9. Euseb. de Vit. Const. 19.

93.

See Massuet, Diss. Præv. II. § 21.

94.

Euseb. Hist. Eccl. V. xxiv. 3. quoted p. 47, note 9.

95.

Jerome in Catal. quoted p. 8, note 7.

96.

Euseb. as quoted p. 47, note 1.

97.

See note 3, p. 48.

98.

Hist. Eccl. v. 26. Ἀλλὰ γὰρ πρὸς τοῖς ἀποδοθεῖσιν Εἰρηναίου συγγράμμασι καὶ ταῖς ἐπιστολαῖς, φέρεταί τις αὐτοῦ πρὸς Ἕλληνας λόγος συντομώτατος καὶ ταμάλιστα ἀναγκαιότατος, Περὶ ἐπιστήμης ἐπιγεγραμμένος· καὶ ἄλλος, ὃν ἀνατέθεικεν ἀδελφῷ Μαρκιανῷ τοὔνομα, εἰς ἐπίδειξιν τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος· καὶ βιβλίον τι Διαλέξεων διαφόρων, ἐν ᾧ τῆς πρὸς Ἐβραίους ἐπιστολῆς καὶ τῆς λεγομένης σοφίας Σολωμῶντος μνημονεύει, ῥητά τινα ἐξ αὐτῶν παραθέμενος.

99.

See p. 2, note 7.

100.

In the Answer to Question 115. Ὁ μακάριος Εἰρηναῖος, ὁ μάρτυρ καὶ ἐπίσκοπος Λουγδούνου, ἐν τῷ περὶ τοῦ Πάσχα λόγῳ κ. τ. λ.

101.

Tom. II. p. 152, ed. Combefis.

102.

On Isaiah, lxiv. 4, 5. in vol. iv. p. 761 of his Works.

103.

Hist. Franc. x. 27. Veniente persecutione, talia ibidem diabolus bella per tyrannum exercuit, et tanta ibi multitudo Christianorum ob confessionem divini nominis est jugulata, ut per plateas flumina currerent de sanguine Christiano; quorum nec numerum nec nomina colligere potuimus: Dominus enim eos in libro vitæ conscripsit. Beatum Irenæum, diversis in sua carnifex præsentia pœnis affectum, Christo Domino per martyrium dedicavit.

104.

Tillemont, Mémoires, tom. iii. part. 1. S. Irenée, Art. x.

105.

Gregor. Turon. de Gloria Martyrum, I. 5. Hic in crypta Basilicæ B. Joannis sub altari est sepultus.

106.

I. x. 1. Ἡ μὲν γὰρ Ἐκκλησία, καίπερ καθ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἕως περάτων τῆς γῆς διεσπαρμένη.—2. Τοῦτο τὸ κήρυγμα παρειληφυῖα, καὶ ταύτην τὴν πίστιν, ὡς προέφαμεν, ἡ Ἐκκλησία, καίπερ ἐν ὅλω τῷ κόσμῳ διεσπαρμένη, ἐπιμελῶς φυλάσσει, ὡς ἕνα οἶκον οἰκοῦσα· καὶ ὀμοίως πιστεύει τούτοις, ὡς μίαν ψυχὴν καὶ τὴν αὐτὴν ἔχουσα καρδίαν· καὶ συμφώνως ταῦτα κηρύσσει, καὶ διδάσκει, καὶ παραδίδωσιν, ὡς ἓν στόμα κεκτημένη.

107.

I. x. 2. Καὶ γὰρ αἱ κατὰ τὸν κόσμον διάλεκτοι ἀνόμοιαι, ἀλλ᾽ ἡ δύναμις τῆς παραδόσεως μία καὶ ἡ αὐτή· καὶ οὔτε αἱ ἐν Γερμανίαις ἰδρυμέναι Ἐκκλησίαι ἄλλως πεπιστεύκασιν, ἢ ἄλλως παραδιδόασιν, οὔτε ἐν ταῖς Ἰβηρίαις, οὔτε ἐν Κελτοῖς, οὔτε κατὰ τὰς ἀνατολὰς, οὔτε ἐν Αἰγύπτῳ, οὔτε ἐν Λιβύῃ, οὔτε αἱ κατὰ μέσα τοῦ κόσμου ἰδρυμέναι.

108.

III. xii. 8. Ὡς αὐτὸς ὁ εὐνοῦχος πεισθεὶς, καὶ παραυτίκα ἀξιῶν Βαπτισθῆναι, ἔλεγε· Πιστεύω τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ εἶναι Ἰησοῦν Χριστόν. ὃς καὶ ἐπέμφθη εἰς τὰ κλίματα Αἰθιοπίας, κηρύξων τοῦτο, ὅπερ ἐπίστευσε, Θεὸν μὲν ἕνα, τὸν διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυγμένον.—IV. xxiii. 2. Nihil enim aliud deerat ei, qui a Prophetis fuerat præcatechizatus: non Deum Patrem, non conversationis dispositionem, sed solum adventum ignorabat Filii Dei; quem cum breviter cognovisset, agebat iter gaudens, præco futurus in Æthiopia Christi adventus.

109.

Frag. iii. p. 45, note 4.

110.

I. x. 2, 3. Τῆς οὔσης Ἐκκλησίας πάσης μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πίστιν ἐχούσης εἰς πάντα τὸν κόσμον, καθὼς προέφαμεν, κ. τ. λ.

111.

I. ix. 4. Οὕτω δὲ καὶ ὁ τὸν κανόνα τῆς ἀληθείας ἀκλινῆ ἐν ἑαυτῷ κατέχων, ὃν διὰ τοῦ Βαπτίσματος εἴληφε, κ. τ. λ.

112.

III. iii. 1. Traditionem itaque Apostolorum in toto mundo manifestatam, in omni Ecclesia adest respicere omnibus qui vera velint videre: et habemus annumerare eos qui ab Apostolis instituti sunt Episcopi in Ecclesiis, et successores eorum usque ad nos, qui nihil tale docuerunt, neque cognoverunt, quale ab his deliratur. Etenim si recondita mysteria scissent Apostoli, quæ seorsim et latenter ab reliquis perfectos docebant, his vel maxime traderent ea quibus etiam ipsas Ecclesias committebant. Valde enim perfectos et irreprehensibiles in omnibus eos volebant esse, quos et successores relinquebant, suum ipsorum locum magisterii tradentes; quibus emendate agentibus fieret magna utilitas, lapsis autem summa calamitas.

113.

III. iii. 2. Sed quoniam valde longum est in hoc tali volumine omnium Ecclesiarum enumerare successiones; maximæ, et antiquissimæ, et omnibus cognitæ, a gloriosissimis duobus Apostolis Petro et Paulo Romæ fundatæ et constitutæ Ecclesiæ, eam quam habet ab Apostolis Traditionem, et annuntiatam hominibus fidem, per successiones Episcoporum pervenientem usque ad nos indicantes, confundimus omnes eos, qui quoquo modo, vel per sibi placentia, vel vanam gloriam, vel per cæcitatem et malam sententiam, præterquam oportet colligunt.

114.

See p. 2, note 3.

115.

III. iii. 4. Μαρτυροῦσιν τούτοις αἱ κατὰ τὴν Ἀσίαν ἐκκλησίαι πᾶσαι, καὶ οἱ μέχρι νῦν διαδεδεγμένοι τὸν Πολύκαρπον, πολλῷ ἀξιοπιστότερον καὶ βεβαιότερον ἀληθείας μάρτυρα ὄντα Οὐαλεντίνου καὶ Μαρκίωνος, καὶ τῶν λοιπῶν κακογνωμόνων.

116.

III. iii. 4. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐν Ἐφέσῳ ἐκκλησία ὑπὸ Παύλου μὲν τεθεμελιωμένη, Ἰωάννου δὲ παραμείναντος αὐτοῖς μέχρι τῶν Τραϊανοῦ χρόνων, μάρτυς ἀληθής ἐστι τῆς Ἀποστόλων παραδόσεως.

117.

III. iii. 1. supra.

118.

III. iii. 1. 4.

119.

2 Tim. iv. 21.

120.

Anencletus is called Anacletus by the ancient translator of Irenæus, and Cletus by Epiphanius (Hær. I. § 27.) and the Canon of the Mass. Later writers than Epiphanius make him two persons, but their accounts are contradictory. See Pearson's Posthumous Works, Dissert. de Serie et Successione Episcoporum Romanorum, II. 1; and Nourry, Apparatus ad Biblioth. Patrum, VI. v. 5.

121.

Clement is mentioned by Tertullian (De Præscrip. Hær. 32.) as ordained by Peter. It is probable that this might have taken place in the slight interval which elapsed between the death of St. Paul and that of St. Peter, both of which took place in the same persecution.

122.

III. iii. 3. Θεμελιώσαντες οὖν καὶ οἰκοδομήσαντες οἱ μακάριοι ἀπόστολοι τὴν ἐκκλησίαν, Λίνῳ τῆς ἐπισκοπῆς λειτουργίαν ἐνεχείρισαν. τούτου τοῦ Λίνου Παῦλος ἐν ταῖς πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολαῖς μέμνηται· διαδέχεται δὲ αὐτὸν Ἀνέγκλητος. μετὰ τοῦτον καὶ τρίτῳ τόπῳ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων τὴν ἐπισκοπὴν κληροῦται Κλήμης, ὁ καὶ ἑωρακὼς τοὺς μακαρίους ἀποστόλους, καὶ συμβεβληκὼς αὐτοῖς, καὶ ἔτι ἔναυλον τὸ κήρυγμα τῶν ἀποστόλων, καὶ τὴν παράδοσιν πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχων, οὐ μόνος· ἔτι γὰρ πολλοὶ ὑπελείποντο τότε ὑπὸ τῶν ἀποστόλων δεδιδαγμένοι.—Τὸν δὲ Κλήμεντα τοῦτον διαδέχεται Εὐάρεστος· καὶ τὸν Εὐάρεστον Ἀλέξανδρος· εἶθ᾽ οὕτως ἔκτος ἀπὸ τῶν ἀποστόλων καθίσταται Ξύστος· μετὰ δὲ τοῦτον Τελεσφόρος, ὃς καὶ ἐνδόξως ἐμαρτύρησεν· ἔπειτα Ὕγῖνος, εἶτα Πῖος· μεθ᾽ ὃν Ἀνίκητος. διαδεξαμένου τὸν Ἀνίκητον Σωτῆρος, νῦν δωδεκάτῳ τόπῳ τὸν τῆς ἐπισκοπῆς ἀπὸ τῶν ἀποστόλων κετέχει κλῆρον Ἐλεύθερος. τῇ αὐτῇ τάξει, καὶ τῇ αὐτῇ διδαχῇ ἤτε ἀπὸ τῶν ἀποστόλων ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ παράδοσις, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας κήρυγμα κατήντηκεν εἰς ἡμᾶς.

123.

Fragm. iii. See p. 45, note 4.

124.

III. iii. 4. Καὶ εἴσιν οἱ ἀκηκοότες αὐτοῦ, ὅτι Ἰωάννης, ὁ τοῦ Κυρίου μαθητὴς, ἐν τῇ Ἐφέσῳ πορευθεὶς λούσασθαι, καὶ ἰδὼν ἔσω Κήρινθον, ἐξήλατο τοῦ βαλανείου μὴ λουσάμενος, ἀλλ᾽ ἐπειπών· Φύγωμεν, μὴ καὶ τὸ βαλανεῖον συμπέσῃ, ἔνδον ὄντος Κηρίνθου, τοῦ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ.

125.

3 John 10.

126.

Frag. ii. See p. 2, note 2.

127.

III. iii. 4. Ὃς καὶ ἐπὶ Ἀνικήτου ἐπιδημήσας τῇ Ῥώμῃ, πολλοὺς ἀπὸ τῶν προειρημένων αἱρετικῶν ἐπέστρεψεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, μίαν καὶ μόνην ταύτην ἀλήθειαν κηρύξας ὑπὸ τῶν ἀποστόλων παρειληφέναι, τὴν ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας παραδεδομένην.

128.

Hist. Eccl. IV. 14.

129.

De Viris Illustribus, 27.

130.

Frag. iii. See p. 45, note 4.

131.

III. iii. 4. Καὶ αὐτὸς δε ὁ Πολύκαρπος Μαρκίωνί ποτε εἰς ὄψιν αὐτῷ ἐλθόντι, καὶ φήσαντι, Ἐπιγίνώσκεις ἡμᾶς; ἀπεκρίθη· Ἐπιγινώσκω τὸν πρωτότοκον τοῦ Σατανᾶ. Τοσαύτην οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτῶν ἔσχον εὐλάβειαν, πρὸς τὸ μηδὲ μέχρι λόγου κοινωνεῖν τινὶ τῶν παραχαρασσόντων τὴν ἀλήθειαν, ὡς καὶ Παῦλος ἔφησεν· Ἁἰρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ, εἰδὼς ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος, καὶ ἁμαρτάνει, ὢν αὐτοκατάκριτος.—That it was at Rome rests upon the testimony of Jerome, De Vir. Ill. 17.

132.

III. iii. 4.

133.

III. iii. 4. Ἔστι δὲ καὶ ἐπιστολὴ Πολυκάρπου πρὸς Φιλιππησίους γεγραμμένη ἱκανωτάτη, ἐξ ἧς καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς πίστεως αὐτοῦ, καὶ τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας, οἱ Βουλόμενοι, καὶ φροντίζοντες τῆς ἐαυτῶν σωτηρίας, δύνανται μαθεῖν.

134.

Frag. ii. Καὶ ἐκ τῶν ἐπιστολῶν δὲ αὐτοῦ, ὧν ἐπέστειλεν ἤτοι ταῖς γειτνιώσαις ἐκκληίαις, ἐπιστηρίζων αὐτὰς, ἢ τῶν ἀδελφῶν τισι, νουθετῶν αὐτοὺς, καὶ προτρεπόμενος, δύναται φανερωθῆναι.

135.

Hist. III. 15.

136.

Phil. iv. 3.

137.

III. iii. 3. Ἐπὶ τούτου οὖν τοῦ Κλήμεντος στάσεως οὐκ ὀλίγης τοῖς ἐν Κορίνθω γενομένης ἀδελφοῖς, ἐπέστειλεν ἡ ἐν Ρώμη ἐκκλησία ἱκανωτάτην γραφὴν τοῖς Κορινθίοις, εἰς εἰρήνην συμβιβάζουσα αὐτοὺς, καὶ ἀνανεοῦσα τὴν πίστιν αὐτῶν, καὶ ἣν νεωστὶ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων παράδοσιν εἰλήφει.

138.

See p. 5, note 9.

139.

III. iii. 2. Ad hanc enim Ecclesiam propter potentiorem principalitatem necesse est omnem convenire Ecclesiam, hoc est, eos qui sunt undique fideles, in qua semper ab his, qui sunt undique, conservata est ea quæ est ab Apostolis Traditio.

140.

Prog. de potentiore Eccl. Rom. principalitate. Jenæ, 1780. 4to.

141.

II. xxx. 9. In translating Eph. i. 21.

142.

III. xi. 8.

143.

I. ix. 3.

144.

V. xxvii. 2.

145.

IV. xxxviii. 3.

146.

Pope's Supremacy, V. ix. p. 234, edit. 1680. “The faithful who are all about.”

147.

Difficulties of Romanism, B. I. chap. iii. sect. iv. 2. (4.) “To this Church, on account of the more potent principality, it is necessary that every Church should resort; that is to say, those faithful individuals who are on every side of it. In which Church, by those who are on every side of it, the tradition, which is from the Apostles, has always been preserved.”

148.

De Præscr. Hær. 36.

149.

II. xxxi. 2. Καὶ ἐν τῇ ἀδελφότητι πολλάκις διὰ τὸ ἀναγκαῖον, τῆς κατὰ τόπον ἐκκλησίας πάσης αἰτησαμένης μετὰ νηστείας πολλῆς καὶ λιτανείας, ἐπέστρεψε τὸ πνεῦμα τοῦ τετελευτηκότος, καὶ ἐχαρίσθη ὁ ἄνθρωπος ταῖς εὐχαῖς τῶν ἁγίων.—xxxii. 4. Quapropter et in illius nomine, qui vere illius sunt discipuli ab ipso accipientes gratiam, perficiunt ad beneficia reliquorum hominum, quemadmodum unusquisque accepit donum ab eo. Alii enim dæmones excludunt firmissime et vere, ut etiam sæpissime credant ipsi, qui emundati sunt a nequissimis spiritibus, et sint in Ecclesia. Alii autem et præscientiam habent futurorum, et visiones, et dictiones propheticas. Alii autem laborantes aliqua infirmitate per manus impositionem curant, et sanos restituunt. Jam etiam, quemadmodum diximus, et mortui resurrexerunt, et perseveraverunt nobiscum annis multis. Et quid autem? Non est numerum dicere gratiarum, quas per universum mundum Ecclesia a Deo accipiens, in nomine Christi Jesu, crucifixi sub Pontio Pilato, per singulos dies in opitulationem gentium perficit, neque seducens aliquem, nec pecuniam ei auferens. Quemadmodum enim gratis accepit a Deo, gratis et ministrat. 5. ——munde et pure et manifeste orationes dirigens ad Dominum, qui omnia fecit, et nomen Domini nostri Jesu Christi invocans, virtutes ad utilitates hominum, sed non ad seductionem, perficit.

150.

II. xxxii. 4, supra. V. vi. 1. Καθὼς καὶ πολλῶν ἀκούομεν ἀδελφῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, προφητικὰ χαρίσματα ἐχόντων, καὶ παντοδαπαῖς λαλούντων διὰ τοῦ Πνεύματος γλώσσαις, καὶ τὰ κρύφια τῶν ἀνθρώπων εἰς φανερὸν ἀγόντων ἐπὶ τῷ συμφέροντι, καὶ τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ ἐκδιηγουμένων.

151.

V. vi. 1.

152.

Pp. 98-102.

153.

II. xxxi. 3. ——in Ecclesia autem miseratio, et misericordia, et firmitas, et veritas ad opitulationem hominum, non solum sine mercede et gratis perficiatur; sed et nobis ipsis quæ sunt nostra erogantibus pro salute hominum, et ea quibus hi, qui curantur, indigent, sæpissime non habentes, a nobis accipiunt.

154.

II. xxxii. 4. See p. 69, note 8.

155.

II. xxxi. 2. διὰ τὸ ἀναγκαῖον. See p. 69, note 8.

156.

Frag. ii. See p. 2. note 2.

157.

IV. xxx. 1. Quid autem et hi, qui in Regali aula sunt, fideles, nonne ex eis, quæ Cæsaris sunt, habent utensilia, et his qui non habent, unusquisque eorum secundum virtutem præstat.

158.

IV. xxx. 3. Sed et mundus pacem habet per eos, et nos sine timore in viis ambulamus et navigamus quocumque voluerimus.

159.

Frag. xiii. Χριστιανῶν γὰρ κατηχουμένων δούλους Ἕλληνες συλλαβόντες, εἶτα μαθεῖν τι παρὰ τούτων δῆθεν ἀπόρῥητον περὶ Χριστιανῶν ἀναγκάζοντες, οἱ δοῦλοι οὗτοι, μὴ ἔχοντες πῶς τὸ τοῖς ἀναγκάζουσι καθ᾽ ἡδονὴν ἐρεῖν, παρ᾽ ὅσον ἤκουον τῶν δεσποτῶν, τὴν θείαν μετάληψιν αἷμα καὶ σῶμα εἶναι Χριστοῦ, αὐτοὶ νομίσαντες τῷ ὄντι αἷμα καὶ σάρκα εἶναι, τοῦτο ἐξεῖπον τοῖς ἐκζητοῦσι. οἱ δὲ λαβόντες ὡς αὐτόχρημα τοῦτο τελεῖσθαι Χριστιανοῖς, κ.τ.λ.

160.

III. xii. 5. After quoting Acts iv. 24, &c. he proceeds thus:—Αὑται φωναὶ τῆς ἐκκλησίας, ἐξ ἧς πᾶσα ἔσχηκεν ἐκκλησία τὴν ἀρχήν· αὗται φωναὶ τῆς Μητροπόλεως τῶν τῆς καινῆς διαθήκης πολιτῶν.

161.

I. x. 1. See p. 55, note.

162.

III. iii. 1. See p. 56, note 7.

163.

III. xii. 5. supra.

164.

III. xxiv. 1. Prædicationem vero Ecclesiæ undique constantem, et æqualiter perseverantem, et testimonium habentem a Prophetis et ab Apostolis, et ab omnibus discipulis, quemadmodum ostendimus per initia, et medietates, et finem, et per universam Dei dispositionem, et eam quæ secundum salutem hominis est solitam operationem, quæ est in fide nostra; quam perceptam ab Ecclesia custodimus, et quæ semper a Spiritu Dei, quasi in vase bono eximium quoddam depositum juvenescens, et juvenescere faciens ipsum vas in quo est. Hoc enim Ecclesiæ creditum est Dei munus, quemadmodum ad inspirationem plasmationi, ad hoc ut omnia membra percipientia vivificentur: et in eo disposita est communicatio Christi, id est, Spiritus sanctus, arrha incorruptelæ, et confirmatio fidei nostræ, et scala ascensionis ad Deum. “In Ecclesia enim,” inquit, “posuit Deus Apostolos, Prophetas, doctores,” et universam reliquam operationem Spiritus: cujus non sunt participes omnes, qui non currunt ad Ecclesiam, sed semetipsos fraudant a vita, per sententiam malam, et operationem pessimam. Ubi enim Ecclesia, ibi et Spiritus Dei; et ubi Spiritus Dei, illic Ecclesia, et omnis gratia: Spiritus autem veritas. Quapropter qui non participant eum, neque a mammillis Matris nutriuntur in vitam, neque percipiunt de corpore Christi procedentem nitidissimum fontem; sed effodiunt sibi lacus detritos de fossis terrenis, et de cœno putidam bibunt aquam, effugientes fidem Ecclesiæ, ne traducantur; rejicientes vero Spiritum, ut non erudiantur.——2. Alienati vero a veritate, digne in omni volutantur errore, fluctuati ab eo, aliter atque aliter per tempora de eisdem sentientes, et nunquam sententiam stabilitam habentes, sophistæ verborum magis volentes esse quam discipuli veritatis: non enim sunt fundati super unam petram, sed super arenam.——V. xx. 2. Fugere igitur oportet sententias ipsorum (of the Gnostics), et intentius observare necubi vexemur ab ipsis; confugere autem ad Ecclesiam, et in ejus sinu educari, et Dominicis scripturis enutriri. Plantata enim est Ecclesia, paradisus in hoc mundo: “ab omni” ergo “ligno paradisi escas manducabitis,” ait Spiritus Dei; id est, ab omni scriptura Dominica manducate.

165.

III. xxiv. 1. supra.

166.

III. iv. 1. Tantæ igitur ostensiones cum sint, non oportet adhuc quærere apud alios veritatem, quam facile est ab Ecclesia sumere; cum Apostoli, quasi in depositorium dives, plenissime in eam contulerint omnia quæ sint veritatis: uti omnis quicumque velit, sumat ex ea potum vitæ. Hæc est enim vitæ introitus; omnes autem reliqui fures sunt et latrones. Propter quod oportet devitare quidem illos; quæ autem sunt Ecclesiæ, cum summa diligentia diligere, et apprehendere veritatis Traditionem.

167.

III. xxiv. 1. supra.

168.

Ibid.

169.

IV. viii. 1. Deum, qui in regnum cœlorum introducit Abraham, et semen ejus quod est Ecclesia, per Christum Jesum, cui et adoptio redditur, et hæreditas quæ Abrahæ promissa est.

170.

III. Præf. quoted p. 34, note 10.——V. xx. 1. Et Ecclesiæ quidem prædicatio vera et firma, apud quam una et eadem salutis via in universo mundo ostenditur. Huic enim creditum est lumen Dei.... Ubique enim Ecclesia prædicat veritatem; et hæc est ἑπτάμυξος lucerna, Christi bajulans lumen.

171.

I. ix. 5. Καὶ ἐκ τούτου γὰρ (the exhibition of the inconsistency of error) ἀκριβῶς συνιδεῖν ἔσται, καὶ πρὸ τῆς ἀποδείξεως, βεβαίαν τὴν ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας κηρυσσομένην ἀλήθειαν.—x. 3. cited p. 56, note 5.——III. xii. 7. Ecclesia vero per universum mundum ab Apostolis firmum habens initium, in una et eadem de Deo et de Filio ejus perseverat sententia.

172.

I. ix. 4. See p. 56, note 6.

173.

IV. xxxiii. 8. Γνῶσις ἀληθὴς, ἡ τῶν ἀποστόλων διδαχὴ, καὶ τὸ ἀρχαῖον τῆς ἐκκλησίας σύστημα κατὰ παντὸς τοῦ κόσμου, et character corporis Christi secundum successiones Episcoporum, quibus illi eam, quæ in unoquoque loco est Ecclesiam tradiderunt: quæ pervenit usque ad nos custoditione sine fictione Scripturarum tractatio plenissima, neque additamentum neque ablationem recipiens; et lectio sine falsatione, et secundum Scripturas expositio legitima, et diligens, et sine periculo, et sine blasphemia.

174.

V. xx. 2. See p. 75, note 5.

175.

III. xxiv. 1. cited ibid.

176.

IV. xxxii. 1. Post deinde et omnis sermo ei constabit, si et Scripturas diligenter legerit apud eos qui in Ecclesia sunt presbyteri, apud quos est apostolica doctrina.

177.

V. xx. 2. See p. 75, note 5.

178.

II. ix. 1. Veteribus quidem et in primis a protoplasti traditione hanc suadelam custodientibus, et unum Deum, fabricatorem cœli et terræ hymnizantibus; reliquis autem post eos a prophetis Dei hujus rei commemorationem accipientibus.... Ecclesia autem omnis per universum orbem hanc accepit ab apostolis traditionem.

179.

II. xxxii. 4, 5. See p. 69, note 8.

180.

II. xxxi. 2. cited ibid.

181.

IV. xxxiii. 9. Quapropter Ecclesia omni in loco ob eam quam habet erga Deum dilectionem, multitudinem martyrum in omni tempore præmittit ad Patrem; reliquis autem omnibus non tantum non habentibus hanc rem ostendere apud se, sed nec quidem necessarium esse dicentibus tale martyrium; esse enim martyrium verum sententiam eorum: nisi si unus, aut duo aliquando, per omne tempus ex quo Dominus apparuit in terris, cum martyribus nostris, quasi et ipse misericordiam consequutus, opprobrium simul bajulavit nominis, et cum eis ductus est, velut adjectio quædam donata eis.

182.

IV. xxxi. 3. Ecclesia, quæ est sal terræ, subrelicta est in confinio terræ, patiens quæ sunt humana; et, dum sæpe auferuntur ab ea membra integra, perseverat statua salis.

183.

See pp. 57, 58.

184.

IV. xxvi. 2. Quapropter eis qui in Ecclesia sunt, Presbyteris obaudire oportet, his qui successionem habent ab Apostolis, sicut ostendimus; qui cum Episcopatus successione charisma veritatis certum secundum placitum Patris acceperunt: reliquos vero, qui absistunt a principali successione, et quocumque loco colligunt, suspectos habere; vel quasi hæreticos, et malæ sententiæ; vel quasi scindentes, et elatos, et sibi placentes; aut rursus ut hypocritas, quæstus gratia et vanæ gloriæ hoc operantes. Omnes autem hi deciderunt a veritate.——3. Qui vero crediti quidem sunt a multis esse presbyteri, serviunt autem suis voluptatibus, et non præponunt timorem Dei in cordibus suis, sed contumeliis agunt reliquos, et principalis concessionis tumore elati sunt, et in absconsis agunt mala, et dicunt, “Nemo nos videt,” redarguentur a Verbo.

185.

IV. xxvi. 4. Ab omnibus igitur talibus absistere oportet, adhærere vero his qui et apostolorum, sicut prædiximus, doctrinam custodiunt, et cum presbyterii ordine sermonem sanum et conversationem sine offensa præstant, ad confirmationem et correptionem reliquorum.——5. Ubi igitur charismata Domini posita sunt, ibi discere oportet veritatem, apud quos est ea quæ est ab Apostolis Ecclesiæ successio, et id quod est sanum et irreprobabile conversationis, et inadulteratum et incorruptibile sermonis constat.

186.

See III. iii. 1. p. 57, note 7; ibid. 2. p. 58, note 9; ibid. 4. p. 58, notes 2 and 3.

187.

III. iii. 2. See pp. 52 and 63.

188.

See p. 68.

189.

See p. 58, note 9, and p. 63, note 8.

190.

See pp. 57-59, and the passages there adduced.

191.

—quos et successores relinquebant, suum ipsorum locum magisterii tradentes. See p. 58, note 7.

192.

See the Preface to the Ordination Services.

193.

IV. xxxviii. 3. Ὁ γεννητὸς καὶ πεπλασμένος ἄνθρωπος κατ᾽ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ ἀγεννήτου γίνεται Θεοῦ· τοῦ μὲν Πατρὸς εὐδοκοῦντος καὶ κελεύοντος, τοῦ δὲ Υἱοῦ πράσσοντος καὶ δημιουργοῦντος, τοῦ δὲ Πνεύματος τρέφοντος καὺ αὔξοντος.

194.

I. xxii. 1. Omnia per ipsum fecit Pater ... non per angelos, neque per virtutes aliquas abscissas ab ejus sententia (nihil enim indiget omnium Deus), sed et per Verbum et Spiritum suum omnia faciens et disponens et gubernans, et omnibus esse præstans.——II. xxx. 9. Hic Pater, hic Deus, hic Conditor, hic Factor, hic Fabricator, qui fecit ea per semetipsum, hoc est, per Verbum et per Sapientiam suam, cœlum et terram et maria et omnia quæ in eis sunt.——IV. vii. 4. Hæc enim Filius, qui est Verbum Dei, ab initio præstruebat; non indigente Patre angelis, uti faceret conditionem et formaret hominem ... sed habente copiosum et inenarrabile ministerium: ministrat enim ei ad omnia sua progenies et figuratio sua, id est Filius et Spiritus Sanctus, Verbum et Sapientia; quibus serviunt et subjecti sunt omnes angeli.

195.

V. i. 3. Sic in fine Verbum Patris et Spiritus Dei, adunitus antiquæ substantiæ plasmationis Adæ, viventem et perfectum effecit hominem, capientem perfectum Patrem ... non enim effugit aliquando Adam manus Dei, ad quas Pater loquens, dicit: “Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostrum.”—xxviii. 4. Plasmatus initio homo per manus Dei, id est, Filii et Spiritus, fit secundum imaginem et similitudinem Dei.

196.

IV. xx. 5. Potens est enim in omnibus Deus; visus quidem tunc per Spiritum prophetiæ, visus autem et per Filium adoptive, videbitur autem et in regno cœlorum paternaliter: Spiritu quidem præparante hominem in Filio Dei, Filio autem adducente ad Patrem, Patre autem incorruptelam donante in æternam vitam, quæ unicuique evenit ex eo quod videat Deum.

197.

III. xix. 1. Εἰς τοῦτο γὰρ ὁ Λόγος ἄνθρωπος, et qui Filius Dei est Filius hominis factus est, commixtus Verbo Dei, ἵνα ὁ ἄνθρωπος (i. e. human nature) τὸν Λόγον χωρήσας, καὶ τὴν υἱοθεσίαν λαβὼν, υἱὸς γένηται Θεοῦ.

198.

IV. xx. 6. Per omnia enim hæc Deus Pater ostenditur, Spiritu quidem operante, Filio vero ministrante, Patre vero comprobante, homine vero consummato ad salutem.

199.

I. x. 1. Ἡ μὲν γὰρ Ἐκκλησία, καίπερ καθ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἕως περάτων τῆς γῆς διεσπαρμένη, παρὰ δὲ τῶν Ἀποστόλων, καὶ τῶν ἐκείνων μαθητῶν παραλαβοῦσα τὴν εἰς ἕνα Θεὸν, Πατέρα παντοκράτορα, τὸν πεποιηκότα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὸ τὰς θαλάσσας καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, πίστιν· καὶ εἰς ἕνα Χριστὸν Ἰησοῦν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν σαρκωθέντα ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας· καὶ εἰς Πνεῦμα ἅγιον, τὸ διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυχὸς τὰς οἰκονομίας καὶ τὰς ἐλεύσεις, καὶ τὴν ἐκ παρθένου γέννησιν, καὶ τὸ πάθος, καὶ τὴν ἔγερσιν ἐκ νεκρῶν, καὶ τὴν ἔνσαρκον εἰς τοὶς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ ἠγαπημένου Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ τὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐν τῇ δοξῇ τοῦ Πατρὸς παρουσίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα, καὶ ἀναστῆσαι πᾶσαν σάρκα πάσης ἀνθρωπότητος, ἵνα Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν καὶ Θεῷ καὶ σωτήρι καὶ βασιλεῖ, κατὰ τὴν εὐδοκίαν τοῦ Πατρὸς τοῦ ἀοράτου, πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλώσσα ἐξομολογήσηται αὐτῷ, καὶ κρίσιν δικαίαν ἐν τοῖς πᾶσι ποιήσηται, τὰ μὲν πνευματικὰ τῆς πονηρίας, καὶ ἀγγέλους παραβεβηκότας καὶ ἐν ἀποστασίᾳ γεγονότας, καὶ τοὺς ἀσεβεῖς καὶ ἀδίκους καὶ ἀνόμους καὶ βλασφήμους τῶν ἀνθρώπων εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ πέμψῃ· τοῖς δὲ δικαίοις καὶ ὁσίοις καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τετηρηκόσι, καὶ ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ διαμεμενηκόσι, τοῖς ἀπ᾽ ἀρχῆς, τοῖς δὲ ἐκ μετανοίας, ζωὴν χαρισάμενος, ἀφθαρσίαν δωρήσηται, καὶ δόξαν αἰωνίαν περιποιήση.—2. Τοῦτο τὸ κήρυγμα παρειληφυῖα, καὶ ταύτην τὴν πίστιν, ὡς προέφαμεν, ἡ Ἐκκλησία, καίπερ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διεσπαρμένη, ἐπιμελῶς φυλάσσει.—A translation of this passage will be found in the chapter on Creeds.

200.

III. vi. 1. Vere igitur cum Pater sit Dominus, et Filius vere sit Dominus, merito Spiritus Sanctus Domini appellatione signavit eos. Et iterum in eversione Sodomitarum Scriptura ait: “Et pluit Dominus super Sodomam et Gomorrham ignem et sulfur a Domino de cœlo.” Filium enim hic significat, qui et Abrahæ colloquutus sit, a Patre accepisse potestatem ad judicandum Sodomitas, propter iniquitatem eorum. Similiter habet illud: “Sedes tua, Deus, in æternum; virga directionis, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus.” Utrosque enim Dei appellatione signavit Spiritus, et eum qui ungitur, Filium, et eum qui ungit, id est, Patrem.—2. Nemo igitur alius, quemadmodum prædixi, Deus nominatur aut Dominus appellatur, nisi qui est omnium Deus et Dominus, qui et Moysi dixit: “Ego sum qui sum: et sic dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos:” et hujus Filius Jesus Christus Dominus noster, qui filios Dei facit credentes in nomen suum.

201.

IV. xxxiii. 4. Πῶς δύνανται σωθῆναι, εἰ μὴ ὁ Θεὸς ἦν ὁ τὴν σωτηρίαν αὐτῶν ἐπὶ γῆς ἐργασάμενος; ἢ πῶς ἄνθρωπος χωρήσει εἰς Θεὸν, εἰ μὴ ὁ Θεὸς ἐχωρήθη εἰς ἄνθρωπον?

202.

II. xxv. 3. Non enim infectus es, O homo, neque semper coëxsistebas Deo, sicut proprium ejus Verbum.——xxx. 9. Semper autem coëxsistens Filius Patri, olim et ab initio semper revelat Patrem, et angelis et archangelis et potestatibus et virtutibus, et omnibus quibus vult revelare Deus.——III. xviii. 1. Ostenso manifeste, quod in principio Verbum exsistens apud Deum, per quem omnia facta sunt, qui et semper aderat generi humano, hunc in novissimis temporibus secundum præfinitum tempus a Patre, unitum suo plasmati, passibilem hominem factum; exclusa est omnis contradictio dicentium: “Si ergo tunc natus est, non erat ergo ante Christus.” Ostendimus enim, quia non tunc cœpit Filius Dei, exsistens semper apud Patrem.

203.

Frag. xxxvii. Χριστὸς, ὁ πρὸ αἰώνων κληθεὶς Θεοῦ Υἱός.

204.

II. xxviii. 6. Si quis itaque nobis dixerit “Quomodo ergo Filius prolatus a Patre est?” dicimus ei, quia prolationem istam sive generationem sive nuncupationem sive adapertionem, aut quolibet quis nomine vocaverit generationem ejus, inerrabilem exsistentem nemo novit.

205.

II. ii. 4. Nullius indigens omnium Deus Verbo condidit omnia et fecit; neque angelis indigens adjutoribus ad ea quæ fiunt ... omnia autem quæ facta sunt infatigabili Verbo fecit.——III. xi. 8. Ὁ τῶν ἁπάντων τεχνίτης Λόγος, ὁ καθημένος ἐπὶ τῶν χερουβίμ καὶ συνέχων τὰ πάντα.

206.

III. vi. 1. p. 91, note 8.

207.

IV. xx. 9. Et Verbum quidem loquebatur Moysi, apparens in conspectu.

208.

III. xvi. 6. Hujus Verbum unigenitus, qui semper humano generi adest, unitus et consparsus suo plasmati secundum placitum Patris et caro factus, ipse est Jesus Christus Dominus noster; qui passus est pro nobis, et surrexit propter nos, et rursus venturus in gloria Patris ad resuscitandum universam carnem, et ad ostensionem salutis, et regulam justi judicii ostendere omnibus, qui sub ipso facti sunt.——IV. xxxiii. 11. Οἱ τὸν ἐκ τῆς παρθένου Ἐμμανουὴλ κηρύττοντες, τὴν ἕνωσιν τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ πλάσμα αὐτοῦ ἐδήλουν.

209.

IV. xxxiii. 11. supra.—III. xxi. 4. Diligenter igitur significavit Spiritus Sanctus, per ea quæ dicta sunt (Isai. vii. 10, &c.) generationem ejus quæ est ex Virgine, et substantiam, quoniam Deus: Emmanuel enim nomen hoc significat.

210.

IV. xxxviii. 2. Συνενηπίαζεν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τέλειος ὢν, τῷ ἀνθρώπῳ, οὐ δι᾽ ἑαυτὸν, ἀλλὰ διὰ τὸ τοῦ ἀνθρώπου νήπιον.

211.

III. x. 2. Christus Jesus Dominus noster, Filius Dei altissimi, qui per legem et prophetas promisit salutarem suum facturum se omni carni visibilem, ut fieret Filius hominis, ad hoc ut et homo fieret filius Dei.——xvi. 6. supra.

212.

II. xxii. 4. Non reprobans, nec supergrediens hominem, neque solvens legem in se humani generis, sed omnem ætatem sanctificans per illam, quæ ad ipsum erat, similitudinem. Omnes enim venit per semetipsum salvare: omnes, inquam, qui per eum renascuntur in Deum, infantes, et parvulos, et pueros, et juvenes, et seniores. Ideo per omnem venit ætatem, et infantibus infans factus, sanctificans infantes: in parvulis parvulus, sanctificans hanc ipsam habentes ætatem, simul et exemplum illis pietatis effectus et justitiæ et subjectionis: in juvenibus juvenis, exemplum juvenibus fiens, et sanctificans Domino. Sic et senior in senioribus, ut sit perfectus magister in omnibus, non solum secundum expositionem veritatis, sed et secundum ætatem, sanctificans simul et seniores, exemplum ipsis quoque fiens. Deinde et usque ad mortem pervenit, ut sit “primogenitus ex mortuis, ipse primatum tenens in omnibus,” princeps vitæ, prior omnium, et præcedens omnes.

213.

III. xvi. 6. supra.—V. xviii. 1. Ipsum Verbum Dei incarnatum suspensum est super lignum.

214.

II. xxx. 9. Hic Pater Domini nostri Jesu Christi, per Verbum suum, qui est Filius ejus, per eum revelatur et manifestatur omnibus quibus revelatur. See also p. 92, note 1.

215.

IV. vii. 2. Omnes, qui ab initio cognitum habuerunt Deum et adventum Christi prophetaverunt, revelationem acceperunt ab ipso Filio.

216.

IV. vi. 6. Et per ipsum Verbum visibilem et palpabilem factum Pater ostendebatur, etiamsi non omnes similiter credebant ei; sed omnes viderunt in Filio Patrem: invisibile etenim Filii Pater, visibile autem Patris Filius.

217.

II. xxviii. 6. Ipse Filius Dei ipsum judicii diem et horam concessit scire solum Patrem.

218.

Ibid 8. Etenim si quis exquirat causam, propter quam in omnibus Pater communicans Filio, solus scire horam et diem a Domino manifestatus est; neque aptabilem magis neque decentiorem, nec sine periculo alteram quam hanc inveniat in præsenti ... ut discamus per ipsum, super omnia esse Patrem.

219.

IV. vi. 7. Omnia autem Filius administrans Patri, perfecit ab initio usque ad finem.

220.

III. xix. 3. Ὥσπερ γὰρ ἦν ἄνθρωπος, ἵνα πειρασθῇ, οὕτω καὶ Λόγος, ἵνα δοξασθῇ· ἡσυχάζοντος μὲν τοῦ Λόγου ἐν τῷ πειράζεσθαι et inhonorari καὶ σταυροῦσθαι καὶ ἀποθνήσκειν, συγγινομένου δὲ τῷ ἀνθρώπῳ ἐν τῷ νικᾷν καὶ ὑπομένειν καὶ χρηστεύεσθαι καὶ ἀνίστασθαι καὶ ἀναλαμβάνεσθαι.

221.

III. xi. 5. Hic (Deus) et benedictionem escæ et gratiam potus in novissimis temporibus per Filium suum donat humano generi, incomprehensibilis per comprehensibilem, et invisibilis per visibilem; cum extra eum non sit, sed in sinu Patris exsistat.

222.

II. xxv. 3. Si autem et aliquis non invenerit causam omnium quæ requiruntur, cogitet quia homo est in infinitum minor Deo, et qui ex parte acceperit gratiam, et qui nondum æqualis vel similis sit Factori, et qui omnium experientiam et cogitationem habere non possit, ut Deus: sed in quantum minor est ab eo, qui factus non est et qui semper idem est, ille qui hodie factus est et initium facturæ accepit; in tantum secundum scientiam, et ad investigandum causas omnium, minorem esse eo qui fecit.

223.

II. xxviii. 2. Et non est mirum, si in spiritalibus et cœlestibus, et in his quæ habent revelari, hoc patimur nos; quandoquidem etiam eorum quæ ante pedes sunt (dico autem quæ sunt in hac creatura, quæ et contrectantur a nobis et videntur et sunt nobiscum) multa fugerunt nostram scientiam, et Deo hæc ipsa committimus.—3. Εἰ καὶ ἐπὶ τῶν τῆς κτίσεως ἔνια μὲν ἀνάκειται τῷ Θεῷ, ἔνια δὲ καὶ εἰς γνῶσιν ἐλήλυθε τὴν ἡμετέραν, τί χαλεπὸν, εἰ καὶ τῶν ἐν ταῖς γραφαῖς ζητουμένων, ὅλων τῶν γραφῶν πνευματικῶν οὐσῶν, ἔνια μὲν ἐπιλύομεν κατὰ χάριν Θεοῦ, ἔνια δὲ ἀνακείσεται τῷ Θεῷ?

224.

II. xxvi. 1. Ἄμεινον καὶ συμφερώτερον, ἰδιώτας καὶ ὀλιγομαθεῖς ὑπάρχειν, καὶ διὰ τῆς ἀγάπης πλησίον γενέσθαι τοῦ Θεοῖ, ἢ πολυμαθεῖς καὶ ἐμπείρους δοκοῦντας εἶναι, βλασφήμους εἰς τὸν ἑαυτῶν εὑρίσκεσθαι δεσπότην.... Melius itaque est, sicuti prædixi, nihil omnino scientem quempiam, ne quidem unam causam cujuslibet eorum quæ facta sunt, cur factum sit, credere Deo, et perseverare eos in dilectione, aut (ἢ—rather quam) per hujusmodi scientiam inflatos excidere a dilectione, quæ hominem vivificat: nec aliud inquirere ad scientiam, nisi Jesum Christum Filium Dei, qui pro nobis crucifixus est, aut (ἢ) per quæstionum subtilitates et minutiloquium in impietatem cadere.

225.

IV. vi. 7. Ab omnibus accipiens testimonium quoniam vere homo et quoniam vere Deus, a Patre, a Spiritu, ab angelis, ab ipsa conditione, ab hominibus, et ab apostaticis spiritibus et dæmoniis et ab inimico et novissime ab ipsa morte.

226.

III. xviii. 7. Ἥνωσεν οὖν, καθὼς προέφαμεν, τὸν ἄνθρωπον τῷ Θεῷ. Εἰ γὰρ μὴ ἄνθρωπος ἐνίκησεν τὸν ἀντίπαλον τοῦ ἀνθρώπου, οὐκ ἂν δικαίως ἐνικήθη ὁ ἐχθρός. Πάλιν τε, εἰ μή ὁ Θεὸς ἐδωρήσατο τὴν σωτηρίαν, οὐκ ἂν βεβαίως ἔσχομεν αὐτήν. Καὶ εἰ μὴ συνηνώθη ὁ ἄνθρωπος τῷ Θεῷ, οὐκ ἂν ἠδυνήθη μετασχεῖν τῆς ἀφθαρσίας. Ἔδει γὰρ τὸν μεσίτην Θεοῦ τε καὶ ἀνθρώπων, διὰ τῆς ἰδίας πρὸς ἑκατέρους οἰκειότητος, εἰς φιλίαν καὶ ὁμόνοιαν τοὺς ἀμφοτέρους συναγαγεῖν· καὶ Θεῷ μὲν παραστῆσαι τὸν ἄνθρωπον, ἀνθρώποις δὲ γνωρίσαι τὸν Θεόν.

227.

III. xvi. 6. Unus Christus Jesus Dominus noster, veniens per universam dispositionem, et omnia in semetipsum recapitulans.

228.

III. xxi. 3. Natus est enim Dominus noster circa primum et quadragesimum annum Augusti imperii.

229.

II. xxii. 6. Responderunt ei: “Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti?” Hoc autem consequenter dicitur ei, qui jam xl annos excessit, quinquagesimum autem annum nondum attigit, non tamen multum a quinquagesimo anno absistat. Ei autem, qui sit xxx annorum, diceretur utique: “Quadraginta annorum nondum es.” Qui enim volebant eum mendacem ostendere, non utique in multum extenderent annos ultra ætatem, quam eum habere conspiciebant: sed proxima ætatis dicebant, sive vere scientes ex conscriptione census, sive conjicientes secundum ætatem, quam videbant habere eum super quadraginta; sed ut non quæ esset triginta annorum. Irrationabile est enim omnino, viginti annos mentiri eos, volentes eum juniorem ostendere temporibus Abrahæ. Quod autem videbant, hoc et loquebantur: qui autem videbatur, non erat putativus, sed veritas. Non ergo multum aberat a quinquaginta annis.

230.

II. xxii. 3. Et primum quidem ut fecit vinum ex aqua in Cana Galilææ, ascendit in diem festum paschæ ... et post hæc iterum secunda vice ascendit in diem festum paschæ in Hierusalem, quando paralyticum, qui juxta natatoriam jacebat xxxviii annos, curavit.... Deinde, cum Lazarum suscitasset ex mortuis, et insidiæ fierent a Pharisæis, secedit in Ephrem civitatem; et inde “ante sex dies paschæ veniens in Bethaniam” scribitur, et de Bethania ascendens in Hierosolymam, et manducans pascha, et sequenti die passus.

231.

IV. x. 1. Et non est numerum dicere in quibus a Moyse ostenditur Filius Dei; cujus et diem passionis non ignoravit, sed figuratim prænuntiavit eum, Pascha nominans: et in eadem ipsa, quæ ante tantum temporis a Moyse prædicata est, passus est Dominus adimplens Pascha.

232.

IV. viii. 2. Non enim solvebat sed adimplebat legem, summi sacerdotis operam perficiens, propitians pro hominibus Deum, et emundans leprosos, infirmos curans, et ipse moriens, uti exsiliatus homo exiret de condemnatione, et reverteretur intrepide ad suam hæreditatem.—The allusion is to that provision of the Mosaic law by which those who had been living in the cities of refuge, on the death of the High Priest returned to their inheritance.

233.

V. i. 1. Τῷ ἰδίῳ οὖν αἵματι λυτρωσαμένου ἡμᾶς τοῦ Κυρίου, καὶ δόντος τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, καὶ τὴν σάρκα τὴν ἑαυτοῦ ἀντὶ τῶν ἡμετέρων σαρκῶν, κ.τ.λ.

234.

V. xiv. 2. “In corpore,” ait, “reconciliati carnis ejus:” hoc, quoniam justa caro, reconciliavit eam carnem quæ in peccato detinebatur, et in amicitiam adduxit Deo.

235.

V. i. 1. Et effundente Spiritum Patris in adunitionem et communionem Dei et hominis; ad homines quidem deponente Deum per Spiritum, ad Deum autem rursus imponente hominem per suam incarnationem, et firme et vere in adventu suo donante nobis incorruptelam per communionem quæ est ad eum.

236.

V. vii. 1. Christus in carnis substantia surrexit.

237.

I. x. 1. supra, p. 91.—III. xvi. 8. Ἕνα καὶ αὐτὸν εἰδὼς Ἰησοῦν Χριστὸν, ᾧ ἠνοίχθησαν αἱ πύλαι τοῦ οὐρανοῦ διὰ τὴν ἔνσαρκον ἀνάληψιν αὐτοῦ· ὃς καὶ ἐν τῇ αὐτῇ σαρκὶ, ἐν ᾗ καὶ ἔπαθεν, ἐλεύσεται, τὴν δόξαν ἀποκαλύπτων τοῦ Πατρός.

238.

IV. viii. 1.——Deum, qui in regnum cœlorum introducit Abraham et semen ejus, quod est Ecclesia, per Jesum Christum; cui et adoptio redditur et hæreditas quæ Abrahæ promissa est.

239.

IV. xx. 3. Et Sapientia, quæ est Spiritus, erat apud eum ante omnem constitutionem.

240.

See p. 89, note 2.

241.

See p. 91, note 8.

242.

IV. xxxviii. 1. Καὶ διὰ τοῦτο ὡς νηπίοις ὁ ἄρτος ὁ τέλειος τοῦ Πατρὸς γάλα ἡμῖν ἑαυτὸν παρέσχεν, ὅπερ ἦν ἡ κατ᾽ ἄνθρωπον αὐτοῦ παρουσία· ἵνα ὡς ὑπὸ μασθοῦ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ τραφέντες, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης γαλακτουργίας ἐθισθέντες τρώγειν καὶ πίνειν τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ, τὸν τῆς ἀθανασίας ἄρτον, ὅπερ ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς, ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κατασχεῖν δυνηθῶμεν.

243.

III. xvii. 2. Quem et descendisse Lucas ait post ascensum Domini super discipulos in Pentecoste, habentem potestatem omnium gentium ad introitum vitæ et adapertionem novi testamenti: unde et omnibus linguis conspirantes hymnum dicebant Deo; Spiritu ad unitatem redigente distantes tribus, et primitias omnium gentium offerente Patri.

244.

V. vi. 1. Cum autem Spiritus hic commixtus animæ unitur plasmati, propter effusionem Spiritus spiritualis et perfectus homo factus est: et hic est qui secundum imaginem et similitudinem factus est Dei. Si autem defuerit animæ spiritus, animalis vere est, qui est talis, et carnalis derelictus imperfectus est; imaginem quidem habens in plasmate, similitudinem vero non assumens per Spiritum.

245.

V. vi. 1. supra.—viii. 2. Qui ergo pignus Spiritus habent, et non concupiscentiis carnis serviunt, sed subjiciunt semetipsos Spiritui, ac rationabiliter conversantur in omnibus, juste Apostolus spirituales vocat, quoniam Spiritus Dei habitat in ipsis. Incorporales autem spiritus non erunt homines spirituales; sed substantia nostra, id est, animæ et carnis adunatio, assumens Spiritum Dei, spiritualem hominem perficit. Eos autem qui abjiciunt quidem Spiritus consilium, carnis autem voluntatibus serviunt, ... hos δικαίως ὁ Ἀπόστολος σαρκικοὺς καλεῖ.

246.

V. ix. 2. Quotquot autem timent Deum, et credunt in adventum Filii ejus, et per fidem constituunt in cordibus suis Spiritum Dei, hi tales juste homines dicentur et mundi et spirituales et viventes Deo; quia habent Spiritum Patris, qui emundat hominem et sublevat in vitam Dei ... et ex utrisque factus est vivens homo; vivens quidem propter participationem Spiritus, homo autem propter substantiam carnis.

247.

V. viii. 1. Nunc autem partem aliquam a spiritu ejus sumimus, ad perfectionem et præparationem incorruptelæ; paulatim assuescens capere et portare Deum: quod et pignus dixit Apostolus, hoc est pars ejus honoris qui a Deo nobis promissus est.... Si igitur nunc pignus habentes, clamamus, “Abba, Pater;” quid fiet quando resurgentes facie ad faciem videbimus eum? ... Si enim pignus complectens hominem in semetipsum, jam facit dicere, “Abba, Pater;” quid faciet universa Spiritus gratia, quæ hominibus dabitur a Deo?

248.

V. vii. 2. Per Spiritum surgentia, fiunt corpora spiritualia, uti per Spiritum semper permanentem habeant vitam.

249.

II. iv. 1. Causa igitur quærenda est hujusmodi dispositionis Dei, sed non fabricatio mundi alteri adscribenda: et ante præparata omnia dicenda sunt a Deo, ut fierent, quemadmodum et facta sunt.——2. Qui enim postea emendat labem, et velut maculam emundat labem, multo prius poterat observare, ne initio in suis fieri talem maculam.——Et si ideo quod benignus sit, in novissimis temporibus misertus est hominum, et perfectum eis dat; illorum primo misereri debuit, qui fuerunt hominum factores (he alludes to the Gnostic notion that man was made by inferior beings) et dare eis perfectum. Sic utique et homines miserationem percepissent, de perfectis perfecti facti.

250.

Ibid. 2.

251.

IV. xxxvii. 6. Sed oportebat, inquit, eum neque Angelos tales fecisse, ut possent transgredi, neque homines qui statim ingrati exsisterent in eum; quoniam rationabiles, et examinatores, et judiciales facti sunt, et non (quemadmodum irrationabilia, sive inanimalia, quæ sua voluntate nihil possunt facere, sed cum necessitate et vi ad bonum trahuntur, in quibus unus sensus, et unus mos,) inflexibiles, et sine judicio, qui nihil aliud esse possunt, præterquam quod facti sunt. Sic autem nec suave esset eis quod est bonum, neque pretiosa communicatio Dei, neque magnopere appetendum bonum, quod sine suo proprio motu et cura et studio provenisset, sed ultro et otiose insitum: ita ut essent nullius momenti boni, eo quod natura magis quam voluntate tales exsisterent, et ultroneum haberent bonum, sed non secundum electionem; et propter hoc nec hoc ipsum intelligentes, quoniam pulchrum sit quod bonum, neque fruentes eo. Quæ enim fruitio boni apud eos qui ignorant? Quæ autem gloria his qui non studuerunt illud? Quæ autem corona his qui non eam, ut victores in certamine, consequuti sunt?

252.

II. xxviii. 7. Similiter autem et causam propter quam, cum omnia a Deo facta sint, quædam quidem transgressa sunt, et abscesserunt a Dei subjectione, quædam autem, immo plurima, perseveraverunt et perseverant in subjectione ejus qui fecit; et cujus naturæ sunt quæ transgressa sunt, cujus autem naturæ quæ perseverant; cedere oportet Deo et Verbo ejus.—Ipsam autem causam naturæ transgredientium neque Scriptura aliqua retulit, nec apostolus dixit, nec Dominus docuit. Dimittere itaque oportet agnitionem hanc Deo, quemadmodum et Dominus horæ et diei: nec in tantum periclitari, uti Deo quidem concedamus nihil, et hæc ex parte accipientes gratiam.

253.

IV. xxxvii. 7. Bonus igitur agonista ad incorruptelæ agonem adhortatur nos; uti coronemur, et pretiosam arbitremur coronam; videlicet quæ per agonem nobis acquiritur, sed non ultro coalitam. Et quanto per agonem nobis advenit, tanto est pretiosior: quanto autem pretiosior, tanto eam semper diligamus. Sed οὐχ ὁμοίως ἀγαπᾶται τὰ ἐκ τοῦ αὐτομάτου προσγινόμενα τοῖς μετὰ ... σπουδῆς εὐρισκομένοις. Quoniam igitur pro nobis erat plus diligere Deum, cum labore hoc nobis adinvenire Dominus docuit et apostolus tradidit.——Pro nobis igitur omnia hæc sustinuit Dominus (i. e. he endured the existence of evil) uti per omnia eruditi, in omnibus in futurum simus cauti et perseveremus in omni ejus dilectione, rationabiliter edocti diligere Deum.

254.

V. xxiv. 4. Sic etiam diabolus, cum sit unus ex angelis his, qui super spiritum aëris præpositi sunt, quemadmodum Paulus apostolus in ea quæ est ad Ephesios manifestavit, invidens homini, apostata a divina factus est lege; invidia enim aliena est a Deo. Et quoniam per hominem traducta est apostasia ejus, et examinatio sententiæ ejus homo factus est, ad hoc magis magisque semetipsum contrarium constituit homini, invidens vitæ ejus, et in sua potestate apostatica volens concludere eum.

255.

IV. xl. 3. Ἐκ τότε γὰρ ἀποστάτης ὁ ἄγγελος αὐτοῦ καὶ ἐχθρὸς, ἀφ᾽ ὅτε ἐζήλωσε τὸ πλάσμα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐχθροποιῆσαι αὐτὸ πρὸς τὸν Θεὸν ἐπεχείρησε.—V. xxiv. 4. supra. Tertullian, Cyprian, and Cyril of Jerusalem, were of the same opinion. I subjoin the passages.—Tertullian de Patientia, 5. Natales impatientiæ in ipso diabolo deprehendo, jam tunc cum Dominum Deum universa opera quæ fecisset, imagini suæ, id est, homini subjecisse impatienter tulit. Nec enim doluisset, si sustinuisset; nec invidisset homini, si non doluisset. Adeo decepit eum, quia inviderat.——Cyprian, de Zelo et Livore, p. 223, ed. Potter. Hinc diabolus inter initia statim mundi et petit primus et perdidit. Ille dudum angelica majestate subnixus, ille Deo acceptus et carus, postquam hominem ad imaginem Dei factum conspexit, in zelum malevolo livore prorupit ... stimulante livore homini gratiam datæ immortalitatis eripit.——Cyril. Hierosol. Catech. xii. 5. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ μέγιστον τῶν δημουργημάτων, ἐν παραδείσῳ χορεῦον, φθόνος ἐξέβαλε διαβολικός.

256.

III. xxiii. 1. Si enim qui factus fuerat a Deo homo, ut viveret, hic amittens vitam, læsus serpente qui depravaverat eum, jam non reverteretur ad vitam, sed in totum projectus esset morti; victus esset Deus, et superasset serpentis nequitia voluntatem Dei. Sed quoniam Deus invictus et magnanimis est, magnanimem quidem se exhibuit ad correptionem hominis, et probationem omnium, quemadmodum prædiximus; per secundum autem hominem alligavit fortem, et deripuit ejus vasa, et evacuavit mortem, vivificans eum hominem, qui fuerat mortificatus. Primum enim possessionis ejus vas Adam factus est, quem et tenebat sub sua potestate, hoc est, prævaricationem inique inferens ei, et per occasionem immortalitatis, mortificationem faciens in eum.——8. Et serpens nihil profecit, dissuadens homini, nisi illud quod eum (i. e. se) transgressorem ostendit, initium et materiam apostasiæ suæ habens hominem; Deum enim non vicit.

257.

V. xxiv. 4. supra.

258.

V. xxiii. 1. Assuetus enim erat jam ad seductionem hominum mentiri adversus Deum.... Ille mentiens adversus Dominum tentavit hominem.

259.

IV. Præf. 4. Et tunc quidem apostata angelus per serpentem inobedientiam hominum operatus, existimavit latere se Dominum.——V. xxvi. 2. infra.

260.

IV. xl. 3. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς τὸν μὲν παρ᾽ αὑτοῦ ἐπισπείραντα τὸ ζιζάνιον, τουτέστι, τὴν παράβασιν εἰσενεγκόντα, ἀφώρισε τῆς ἰδίας μετουσίας· τὸν δὲ ἀμελῶς μὲν ἀλλὰ κακῶς παραδεξάμενον τὴν παρακοὴν ἄνθρωπον ἐλέησε. καὶ ἀντέστρεψε τὴν ἔχθραν, ἣν ἐχθροποίησε, πρὸς τὸν αὐτὸν inimicitiarum auctorem.

261.

III. xxiii. 1. supra.

262.

IV. xl. 3.

263.

III. xxiii. 3. Non homini principaliter præparatus est æternus ignis, sed ei qui seduxit et offendere fecit hominem, et, inquam, qui princeps apostasiæ est, et his angelis qui apostatæ factæ sunt cum eo: quem quidem juste percipient etiam hi, qui, similiter ut illi, sine pœnitentia et sine regressu in malitiæ perseverant operibus.

264.

II. xxviii. 7. Quoniam præsciit Deus hoc futurum ... ignem æternum his qui transgressuri sunt præparavit ab initio.—V. xxvi. 2. Omnes qui falso dicuntur esse Gnostici organa Satanæ ab omnibus Deum colentibus cognoscantur esse, per quos Satanas nunc, et non ante, visus est maledicere Deo, qui ignem æternum præparavit omni apostasiæ. Nam ipse per semetipsum nude non audet blasphemare suum Dominum; quemadmodum et initio per serpentem seduxit hominem, quasi latens Deum. Καλῶς ὁ Ἰουστίνος ἔφη, ὅτι πρὸ μὲν τῆς τοῦ Κυρίου παρουσίας οὐδέποτε ἐτόλμησεν ὁ Σατανᾶς βλασφημῆσαι τὸν Θεὸν, ἅτε μηδέπω εἰδὼς αὑτοῦ τὴν κατάκρισιν· quoniam et in parabolis, et allegoriis, a Prophetis de eo sic dictum est. Post autem adventum Domini ex sermonibus Christi et Apostolorum ejus discens manifeste, quoniam ignis æternus ei præparatus est ex sua voluntate abscedenti a Deo, et omnibus qui sine pœnitentia perseverant in apostasia; per hujusmodi homines blasphemat eum Deum, qui judicium importat, quasi jam condemnatus, et peccatum suæ apostasiæ Conditori suo imputat, et non suæ voluntati et sententiæ: quemadmodum et qui supergrediuntur leges, et pœnas dant, queruntur de legislatoribus, sed non de semetipsis. Sic autem et hi diabolico spiritu pleni, innumeras accusationes inferunt Factori nostro, qui et Spiritum vitæ nobis donaverit, et legem omnibus aptam posuerit; et nolunt justum esse judicium Dei.

265.

V. xxvi. 2.

266.

IV. xxxvi. 4. Et temporibus Noë diluvium inducens, uti extingueret pessimum genus eorum, qui tunc erant homines, qui jam fructificare Deo non poterant, cum angeli transgressores commixti fuissent eis.——xvi. 2. Sed et Enoch sine circumcisione placens Deo, cum esset homo, legatione ad angelos fungebatur, et conservatur usque nunc testis justi judicii Dei: quoniam angeli quidem transgressi deciderunt in terram in judicium, homo autem placens translatus est in salutem. The nature of the intercourse or commixture is not indeed stated by Irenæus; but, as Feuardent and Grabe have pointed out in commenting on these passages, he is evidently alluding to the tradition spoken of more fully by Josephus, Justin Martyr, Athenagoras, and Clement of Alexandria, whose words I subjoin. Joseph. Antiq. I. ii. 1. Πολλοὶ γὰρ ἄγγελοι Θεοῦ, γυναιξὶ συμμιγέντες, ὑβριστὰς ἐγέννησαν παῖδας, καὶ παντὸς ὑπερόπτας καλοῦ, διὰ τὴν ἐπὶ τῇ δυνάμει πεποίθησιν· ὅμοια γὰρ τοῖς ὑπο γιγάντων τετολμῆσθαι λεγομένοις ὑφ᾽ Ἑλλήνων καὶ οὗτοι δράσαι παραδίδονται. Justin M. Apol. II. 5. Ὁ Θεός ... τὴν μὲν τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανὸν πρόνοιαν ἀγγέλοις, οὓς ἐπὶ τούτοις ἔταξε, παρέδωκεν. Οἱ δὲ ἄγγελοι, παραβάντες τήνδε τὴν τάξιν, γυναικῶν μίξεσιν ἡττήθησαν, καὶ παῖδας ἐτέκνωσαν, οἱ εἰσιν οἱ λεγόμενοι δαίμονες. Athenag. Legat. 22. Οἱ δὲ (the fallen angels) ἐνύβρισαν καὶ τῆς τῆς οὐσίας ὑποστάσει καῖ τῇ ἀρχῇ, οὗτός τε (Satan) ὁ τῆς ὕλης καὶ τῶν ἐν αὐτῇ εἰδῶν ἄρχων καὶ ἕτεροι τῶν περὶ τὸ πρῶτον τοῦτο στερέωμα· ἐκεῖνοι μὲν εἰς ἐπιθυμίαν πεσόντες παρθένων, καὶ ἥττους σαρκὸς εὑρεθέντες, οὗτος δὲ ἀμελήσας καὶ πονηρὸς περὶ τὴν τῶν πεπιστευμένων γενόμενος διοίκησιν. Ἐκ μὲν οὖν τῶν περὶ τὰς παρθένους ἐχόντων οἱ καλούμενοι ἐγεννήθησαν γίγαντες. Clem. Alex. Pædag. III. 2. § 14. Οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ τὸ κάλλος καταλελοιπότες διὰ κάλλος μαραινόμενον.——Strom. III. 7. § 59. Ἄγγελοί τινες ἀκρατεῖς γενόμενοι ἐπιθυμίᾳ ἁλόντες οὐρανόθεν δεῦρο καταπεπτώκασιν. The opinion contained in these quotations has been discountenanced since the time of Cyril of Alexandria; but is it therefore necessarily unfounded?

267.

V. xxvi. 2. supra.

268.

IV. Præf. 4. Nunc autem, quoniam novissima sunt tempora, extenditur malum in homines, non solum apostatas eos faciens, sed et blasphemos in Plasmatorem instituit multis machinationibus, id est, per omnes hæreticos.

269.

See V. xxvi. 2. p. 109, note 2.

270.

See p. 103.

271.

III. xi. 8. Καὶ γὰρ τὰ Χερουβὶμ τετραπρόσωπα· καὶ τὰ πρόσωπα αὐτῶν εἰκόνες τῆς πραγματείας τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ζῶον, φησὶ, ὅμοιον λέοντι, τὸ ἔμπρακτον αὐτοῦ καὶ ἡγεμονικὸν καὶ βασιλικὸν χαρακτηρίζον· τὸ δὲ δεύτερον ὅμοιον μόσχῳ, τὴν ἱερουργικὴν καὶ ἱερατικὴν τάξιν ἐμφαῖνον· τὸ δὲ τρίτον ἔχον πρόσωπον ἀνθρώπου, τὴν κατὰ ἄνθρωπον αὐτοῦ παρουσίαν φανερώτατα διαγράφον· τὸ δὲ τέταρτον ὅμοιον ἀετῷ πετωμένῳ, τὴν τοῦ Πνεύματος ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν ἐφιπταμένου δόσιν σαφηνίζον.—Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ τοῖς μὲν πρὸ Μωϋσέως πατριάρχαις, κατὰ τὸ θεïκὸν καὶ ἔνδοξον ὡμίλει· τοῖς δὲ ἐν τῷ νόμῳ, ἱερατικὴν et ministerialem τάξιν ἀπένεμεν· μετὰ δὲ ταῦτα ἄνθρωπος γενόμενος, τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς πᾶσαν ἐξέπεμψε τὴν γῆν, σκεπάζων ἡμᾶς ταῖς ἑαυτοῦ πτέρυξιν. Ὁποία οὖν ἡ πραγματεία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τοιαύτη καὶ τῶν ζώων ἡ μορφή· καὶ ὁποία ἡ τῶν ζώων μορφὴ, τοιοῦτος καὶ ὁ χαρακτὴρ τοῦ εὐαγγελίου. Τετράμορφα γὰρ τὰ ζῶα, τετράμορφον καὶ τὸ εὐαγγέλιον, καὶ ἡ πραγματεία τοῦ Κυρίου. καὶ διὰ τοῦτο τέσσαρες ἐδόθησαν καθολικαὶ διαθῆκαι τῇ ἀνθρωπότητι· μία μὲν τοῦ κατακλυσμοῦ τοῦ Νῶε, ἐπὶ τοῦ τόξου· δευτέρα δὲ τοῦ Ἀβραὰμ, ἐπὶ τοῦ σημείου τῆς περιτομῆς· τρίτη δὲ ἡ νομοθεσία ἐπὶ τοῦ Μωüσέως· τετάρτη δὲ ἡ τοῦ εὐαγγελίου, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.

272.

Ibid.

273.

Et propter hoc quatuor data sunt testamenta humano generi; unum quidem ante cataclysmum sub Adam; secundum vero, post cataclysmum sub Noë; tertium vero, legislatio sub Moyse; quartum vero, quod renovat hominem, et recapitulat in se omnia, quod est per Evangelium, elevans et pennigerans homines in cœleste regnum.

274.

I. ix. 1. See p. 78, note 1.

275.

V. xxiv. 2. Quoniam enim absistens a Deo homo in tantum efferavit, ut etiam consanguineum hostem sibi putaret, et in omni inquietudine et homicidio et avaritia sine timore versaretur, imposuit illi Deus humanum timorem, (non enim cognoscebant timorem Dei,) ut potestati hominum subjecti, et lege eorum adstricti, ad aliquid assequantur justitiæ, et moderentur ad invicem, in manifesto propositum gladium timentes.

276.

IV. xiv. 2. Sic et Deus ab initio hominem quidem plasmavit propter suam munificentiam; Patriarchas vero elegit propter illorum salutem; populum vero præformabat, docens indocibilem, sequi Deum; Prophetas vero præstruebat in terra, assuescens hominem portare ejus Spiritum, et communionem habere cum Deo: ipse quidem nullius indigens; his vero qui indigent ejus, suam præbens communionem; et his qui ei complacebant, fabricationem salutis, ut architectus, delineans, et non videntibus in Ægypto a semetipso dans ducationem; et his qui inquieti erant in eremo dans aptissimam legem, et his qui in bonam terram introierunt, dignam præbens hæreditatem; et his qui convertuntur ad Patrem, saginatum occidens vitulum, et primam stolam donans; multis modis componens humanum genus ad consonantiam salutis. Et propter hoc Joannes in Apocalypsi ait: “Et vox ejus quasi vox aquarum multarum.” Vere enim aquæ multæ Spiritus, quoniam dives, et quoniam magnus est Pater. Et per omnes illos transiens Verbum, sine invidia utilitatem præstabat eis qui subjecti sibi erant, omni conditioni congruentem et aptam legem conscribens.——xvi. 3. Cum autem hæc justitia et dilectio, quæ erat erga Deum, cessit in oblivionem, et extincta esset in Ægypto, necessario Deus propter multam suam erga homines benevolentiam semetipsum ostendebat per vocem, et eduxit de Ægypto populum in virtute, uti rursus fieret homo discipulus et sectator Dei; et affligebat indictoaudientes, [dicto non audientes, contumaces] ut non contemnerent eum qui se fecit; et manna cibavit eum, uti rationalem acciperent escam, quemadmodum et Moyses in Deuteronomio ait: “Et cibavit te manna, quod non sciebant patres tui, uti cognoscas, quoniam non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo Dei, quod procedit de ore ejus, vivit homo.” Et erga Deum dilectionem præcipiebat, et eam quæ ad proximum est justitiam insinuabat, ut nec injustus, nec indignus sit Deo; præstruens hominem per Decalogum in suam amicitiam, et eam quæ circa proximum est concordiam; (quæ quidem ipsi proderant homini;) nihil tamen indigente Deo ab homine.

277.

IV. xiv. 2.

278.

This is the argument of the first twenty chapters of the fourth book, and the quotations are too copious and diffuse to be given at length. A few, therefore, must suffice. IV. ii. 7. Non enim Lex prohibebat eos credere in Filium Dei, sed et adhortabatur, dicens non aliter salvari homines ab antiqua serpentis plaga, nisi credant in eum qui secundum similitudinem carnis peccati in ligno martyrii exaltatur a terra, et omnia trahit ad se, et vivificat mortuos.—He alludes to the brazen serpent exhibited on a pole in the wilderness. v. 4. In Abraham enim prædidicerat et assuetus fuerat homo sequi Verbum Dei. Etenim Abraham secundum fidem suam secutus præceptum Verbi Dei, προθύμως τὸν ἴδιον μονογενῆ καὶ ἀγαπητὸν παραχωρήσας θυσίαν τῷ Θεῷ, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς εὐδοκήσῃ ὑπὲρ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ πάντως τὸν ἴδιον μονογενῆ καὶ ἀγαπητὸν Υἱὸν θυσίαν παρασχεῖν εἰς λύτρωσιν ἡμετέραν.—5. Propheta ergo cum esset Abraham, et videret in Spiritu diem adventus Domini, et passionis dispositionem, per quem ipse quoque, et omnes qui, similiter ut ipse credidit, credunt Deo, salvari inciperent, exsultavit vehementer. ix. 1. Pater familias enim Dominus est, qui universæ domui paternæ dominatur: et servis quidem et adhuc indisciplinatis condignam tradens legem, liberis autem et fide justificatis congruentia dans præcepta, et filiis adaperiens suam hæreditatem.—3. Novo enim testamento cognito et prædicato per prophetas, et ille qui illud dispositurus erat secundum placitum Patris prædicabatur; manifestatus hominibus, quemadmodum voluit Deus, ut possint semper proficere credentes in eum, et per testamenta maturescere perfectum salutis. Una enim salus, et unus Deus; quæ autem formant hominem præcepta multa, et non pauci gradus qui ducunt hominem ad Deum. xiii. 1. Et quia Dominus naturalia legis, per quæ homo justificatur, quæ etiam ante legislationem custodiebant, qui fide justificabantur et placebant Deo, non dissolvit, sed extendit et implevit; ex sermonibus ejus ostenditur.... Hæc autem non quasi contraria Legi docebat; sed adimplens Legem, et infigens justificationes Legis in nobis. Illud autem fuisset Legi contrarium, si quodcumque Lex vetasset fieri, idipsum discipulis suis jussisset facere. Et hoc autem quod præcepit, non solum vetitis a Lege, sed etiam a concupiscentiis eorum abstinere, non contrarium est, quemadmodum diximus; neque solventis Legem, sed adimplentis et extendentis et dilatantis.

279.

IV. xiii. 1.

280.

IV. xiii. 4. Quia igitur naturalia omnia præcepta communia sunt nobis et illis, in illis quidem initium et ortum habuerunt, in nobis autem augmentum et adimpletionem perceperunt.

281.

IV. xv. 1. Nam Deus primo quidem per naturalia præcepta, quæ ab initio infixa dedit hominibus, admonens eos, id est, per Decalogum (quæ si quis non fecerit, non habet salutem), nihil plus ab eis exquisivit.

282.

IV. xvi. 2. Et quia non per hæc justificabatur homo, sed in signo data sunt populo, ostendit, quod ipse Abraham sine circumcisione, et sine observatione sabbatorum, “credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei vocatus est.” Sed et Lot sine circumcisione eductus est de Sodomis, percipiens salutem a Deo. Item Deo placens Noë cum esset incircumcisus, accepit mensuras mundi secundæ generationis. Sed et Enoch sine circumcisione placens Deo, cum esset homo, legatione ad Angelos fungebatur, et translatus est, et conservatur usque nunc testis justi judicii Dei: quoniam Angeli quidem transgressi deciderunt in terram in judicium; homo autem placens, translatus est in salutem. Sed et reliqua autem omnis multitudo eorum, qui ante Abraham fuerunt justi, et eorum Patriarcharum, qui ante Moysem fuerunt, et sine his quæ prædicta sunt, et sine lege Moysi justificabantur.

283.

IV. xiii. 1. supra.—xvi. 3. Quare igitur patribus non disposuit Dominus testamentum? Quia lex non est posita justis; justi autem patres, virtutem decalogi conscriptam habentes in cordibus et animabus suis, diligentes scilicet Deum qui fecit eos, et abstinentes erga proximum ab injustitia: propter quod non fuit necesse admoneri eos correptoriis literis, quia habebant in semetipsis justitiam legis.

284.

IV. xvi. 3.

285.

IV. xv. 1. At ubi conversi sunt in vituli factionem, et reversi sunt animis suis in Ægyptum, servi pro liberis concupiscentes esse, aptam concupiscentiæ suæ acceperunt reliquam servitutem, a Deo quidem non abscindentem, in servitutis autem jugo dominantem eis.

286.

IV. xiv. 3. Sic autem et populo Tabernaculi factionem, et ædificationem Templi, et Levitarum electionem, sacrificia quoque et oblationes, et monitiones, et reliquam omnem Lege statuebat deservitionem. Ipse quidem nullius horum est indigens; est enim semper plenus omnibus bonis, omnemque odorem suavitatis, et omnes suaveolentium vaporationes habens in se, etiam antequam Moyses esset: facile autem ad idola revertentem populum erudiebat, per multas vocationes præstruens eos perseverare, et servire Deo: per ea quæ erant secunda, ad prima vocans, hoc est, per typica, ad vera; et per temporalia, ad æterna; et per carnalia, ad spiritalia; et per terrena, ad cœlestia.

287.

IV. xvi. 1. Quoniam autem et circumcisionem non quasi consummatricem justitiæ, sed in signo eam dedit Deus, ut cognoscibile perseveret genus Abrahæ, ex ipsa Scriptura discimus.... In signo ergo data sunt hæc: non autem sine symbolo erant signa, id est, sine argumento, neque otiosa, tanquam quæ a sapiente Artifice darentur; sed secundum carnem circumcisio circumcisionem significabat spiritalem.

288.

IV. xii. 5. Quoniam autem Lex prædocuit hominem sequi oportere Christum, ipse facit manifestum, ei qui interrogavit eum, quid faciens vitam æternam hæreditaret, sic respondens: “Si vis in vitam introire, custodi præcepta.” Illo autem interrogante, “Quæ?” rursus Dominus: “Non mœchaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium reddes, honora patrem et matrem, et diliges proximum tanquam teipsum;” velut gradus proponens præcepta Legis introitus in vitam, volentibus sequi eum: quæ uni tum dicens, omnibus dicebat.

289.

IV. xii. 4. Non ergo eam Legem, quæ est per Moysem data, incusabat, quam adhuc salvis Hierosolymis suadebat fieri.

290.

IV. xiii. 2. Etenim Lex, quippe servis posita, per ea quæ foris erant corporalia, animam erudiebat, velut per vinculum attrahens eam ad obedientiam præceptorum, uti disceret homo servire Deo: Verbum autem liberans animam, et per ipsam corpus voluntarie emundari docuit. Quo facto, necesse fuit auferri quidem vincula servitutis, quibus jam homo assueverat, et sine vinculis sequi Deum; superextendi vero decreta libertatis, et augeri subjectionem quæ est ad regem, ut non retrorsus quis revertens, indignus appareat ei qui se liberavit: eam vero pietatem et obedientiam, quæ est erga patremfamilias, esse quidem eandem et servis et liberis; majorem autem fiduciam habere liberos, quoniam sit major et gloriosior operatio libertatis, quam ea quæ est in servitute obsequentia.—3. Hæc autem, quemadmodum prædiximus, non dissolventis erant Legem, sed adimplentis, et extendentis in nobis: tamquam si aliquis dicat, majorem libertatis operationem, et pleniorem erga Liberatorem nostrum infixam nobis subjectionem et affectionem. Non enim propter hoc liberavit nos, ut ab eo abscedamus; nec enim potest quisquam extra dominica constitutus bona, sibimetipsi acquirere salutis alimenta: sed ut plus gratiam ejus adepti, plus eum diligamus. Quanto autem plus eum dilexerimus, hoc majorem ab eo gloriam accipiemus, cum simus semper in conspectu Patris.

291.

IV. xiii. 2.

292.

IV. xxxviii. 3. Ἀφθαρσία δὲ ἐγγὺς εἶναι ποιεῖ Θεοῦ. Quoted from Wisdom vi. 19, 20.

293.

IV. xxi. 2. Deus——qui est absconsorum cognitor. Quoted from Daniel xiii. 42. in the Septuagint version.

294.

IV. v. 2. Quem et Daniel propheta, cum dixisset ei Cyrus rex Persarum, “Quare non adoras Bel?” annunciavit, dicens, “Quoniam non colo idola manufacta, sed vivum Deum, qui constituit cœlum et terram, et habet omnis carnis dominationem.”

295.

V. xxxv. 1. Et quotquot ex credentibus ad hoc præparavit Deus ad derelictos multiplicandos in terra, et sub regno sanctorum fieri, et ministrare huic Hierusalem, et regnum in ea, significavit Jeremias propheta; “Circumspice,” dicens, &c.: and then he quotes a passage from the book of Baruch, extending from ch. iv. 36. to the end of ch. v.

296.

IV. xx. 2. Καλῶς οὖν εἶπεν ἡ γραφὴ, ἡ λέγουσα· Πρῶτον πάντων πίστευσον, ὅτι εἷς ἔστιν ὁ Θεὸς, ὁ τὰ πάντα κτίσας καὶ καταρτίσας, καὶ ποιήσας ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα. This is quoted from the first commandment in the abovementioned work.

297.

Strom. I. xxix. § 181. Θείως τοίνυν ἡ δύναμις ἡ τῷ Ἑρμᾷ κατ᾽ ἀποκάλυψιν λαλοῦσα.

298.

De Pudicitia, 10. Sed cederem tibi, si scriptura Pastoris, quæ sola mœchos amat, divino instrumento meruisset incidi; si non ab omni concilio ecclesiarum etiam vestrarum (he is addressing the Bishop of Rome) inter apocrypha et falsa judicaretur.

299.

Dissert. III. § 4.

300.

Euseb. Hist. Eccl. IV. xxvi. 6. “Ἀκριβῶς μαθὼν τὰ τῆς παλαιᾶς διαθήκης βιβλία, ὑποτάξας ἔπεμψά σοι. ὧν ἐστι τὰ ὀνόματα· Μωüσέως πέντε· Γένεσις, Ἔξοδος, Λευïτικὸν, Ἀριθμοὶ, Δευτερονόμιον· Ἰησοῦς Ναυῆ, Κριταὶ, Ῥούθ· Βασιλειῶν τέσσαρα, Παραλειπομένων δύο· Ψαλμῶν Δαβὶδ, Σολομῶνος Παροιμίαι (ἣ καὶ Σοφία), Ἐκκλησιαστὴς, Ἆσμα ᾀσμάτων, Ἰώβ· προφητῶν, Ἡσαΐου, Ἱερεμίου· τῶν δώδεκα ἐν μονοβίβλω· Δανιὴλ, Ἰεζεκιὴλ, Ἔσδρας.”

301.

Some copies, instead of ἣ καὶ Σοφία, read ἡ Σοφία.

302.

Euseb. Hist. VI. xxv. 1. Τὸν μέντοιγε πρῶτον ἐξηγούμενοσ ψαλμὸν, ἔκθεσιν πεποίηται τοῦ τῶν ἱερῶν γραφῶν τῆς παλαιᾶς διαθήκης καταλόγου, ὦδέ πως γραφῶν κατὰ λέξιν· Οὐκ ἀγνοητέον δ᾽ εἶναι τὰς ἐνδιαθήκους βίβλους, ὡς Ἑβραῖοι παραδιδόασιν, δύο καὶ εἴκοσι· ... ἡ παρ᾽ ἡμῖν Γένεσις ἐπιγεγραμμένη, ... Ἔξοδος, Λευïτικὸν, ... Ἀριθμοὶ, Δευτερονόμιον ... Ἰησοῦς υἱὸς Ναυῆ, ... Κριταὶ, Ῥοὺθ, παρ᾽ αὐτοῖς ἐν ἑνὶ, ... Βασιλειῶν πρώτη, δευτέρα, παρ᾽ αὐτοῖς ἓν, Σαμουὴλ, ... 2. Βασιλειῶν τρίτη, τετάρτη, ἐν ἑνὶ, ... Παραλειπομένων πρώτη, δευτέρα, ἐν ἑνὶ, ... Ἔσδρας πρῶτος καὶ δευτέρος, ἐν ἑνὶ Ἐζρᾶ, ... βίβλος Ψαλμῶν, ... Σολομῶντος παροιμίαι, ... Ἐκκλησιαστὴς, ... Ἆσμα ᾀσμάτων, ... ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν ιβʹ προφητῶν ἕν ἐστιν.... Ἡσαïας, ... Ἱερεμίας σὺν Θρήνοις καὶ τῇ ἐπιστολῇ, ἐν ἑνὶ, ... Δανιὴλ, ... Ἱεζεκιὴλ, ... Ἰὼβ, ... Ἐσθὴρ, ... Ἔξω δὲ τούτων ἐστὶ τὰ Μακκαβαïκά. Here we have Origen distinctly recognizing the Hebrew canon as the true one, only making a mistake in the matter of fact, that the apocryphal epistle of Jeremiah belonged to the Hebrew book.

303.

Opera, tom. ii. pp. 126-204.

304.

De Pond. et Mens. tom. ii. ed. Colon. p. 162. § 4, 5. Hær. xxix. § 7.

305.

Quoted in Beveridge on the Sixth Article of the Church of England, in his Exposition of the Articles.

306.

Prolog. Galeat. and Epist. ad Paulinum.

307.

Can. 60.

308.

See Beveridge, as above cited.

309.

Hær. 29.

310.

III. i. 1. Ὁ μὲν δὴ Ματθαιος ἐν τοῖς Ἑβραίοις τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ αὐτῶν καὶ γραφὴν ἐξήνεγκεν εὐαγγελίου, τοῦ Πέτρου καὶ τοῦ Παύλου ἐν Ῥώμη εὐαγγελιζομένων, καὶ θεμελιούντων τὴν ἐκκλησίαν. μετὰ δὲ τὴν τούτων ἔξοδον Μάρκος, ὁ μαθητὴς καὶ ἑρμηνευτὴς Πέτρου, καὶ αὐτὸς τὰ ὑπὸ Πέτρου κηρυσσόμενα ἐγγράφως ἡμῖν παραδέδωκε. καὶ Λουκᾶς δὲ ὁ ἀκόλουθος Παύλου, τὸ ὑπ᾽ ἐκείνου κηρυσσόμενον εὐαγγέλιον ἐν βιβλίῳ κατέθετο. ἔπειτα Ἰωάννης ὁ μαθητὴς τοῦ Κυρίου, ὁ καὶ ἐπὶ τὸ στῆθος αὐτοῦ ἀναπεσὼν, καὶ αὐτὸς ἐξέδωκε τὸ εὐαγγέλιον, ἐν Ἐφέσῳ τῆς Ἀσίας διατρίβων.——Frag. 29. Τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον πρὸς Ἰουδαίους ἐγάαφη· οὗτοι γὰρ ἐπεθύμουν πάνυ σφόδρα ἐκ σπέρματος Δαβὶδ Χριστὸν. ὁ δὲ Ματθαῖος, καὶ ἔτι μᾶλλον σφοδροτέραν ἔχων τὴν τοιαύτην ἐπιθυμίαν, παντοίως ἔσπευδε πληροφορίαν παρέχειν αὐτοῖς, ὡς εἴη ἐκ σπέρματος Δαβὶδ ὁ Χριστός· διὸ καὶ ἀπὸ τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἤρξατο.

311.

III. i. 1. supra.

312.

Ibid.—xi. 1. Hanc fidem annuntians Joannes Domini discipulus, volens per evangelii annuntiationem auferre cum qui a Cerintho inseminatus erat hominibus errorem, et multo prius ab his qui dicuntur Nicolaïtæ, qui sunt vulsio ejus quæ falso cognominatur scientiæ, ... omnia igitur talia circumscribere volens discipulus Domini, et regulam veritatis constituere in ecclesia, ... sic inchoavit in ea quæ est secundum evangelium doctrina: “In principio erat Verbum,” &c.

313.

V. xxvi. 1. Manifestius adhuc etiam de novissimo tempore ... significavit Joannes Domini discipulus in Apocalypsi.

314.

V. xxx. 3. Ἡμεῖς οὖν οὐκ ἀποκινδυνεύομεν περὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἀντιχρίστου, ἀποφαινόμενοι βεβαιωτικῶς. Εἰ γὰρ ἔδει ἀναφανδὸν τῷ νῦν καιρῷ κηρύττεσθαι τοὔνομα αὐτοῦ, δι᾽ ἐκείνου ἂν ἐρῥ'eθη τοῦ καὶ τὴν Ἀποκάλυψιν ἑωρακότος. οὐδὲ γὰρ πρὸ πολλοῦ χρόνου ἑωράθη, ἀλλὰ σχεδὸν ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεᾶς, πρὸς τῷ τέλει τῆς Δομετιανοῦ ἀρχῆς.

315.

III. xx. 4. Et quoniam non solum homo erat, qui moriebatur pro nobis, Esaias ait: “Et commemoratus est Dominus sanctus Israël mortuorum suorum, qui dormierant in terra sepultionis; et descendit ad eos evangelizare salutem quæ est ab eo, ut salvaret eos.” At IV. xxxiii. 1. he ascribes it to Jeremiah, as does Justin Martyr, (Dial. cum Tryph. 72.) who gives it in Greek. In IV. xxxiii. 12. and V. xxxi. 1. he quotes it without mentioning the author.

316.

Tryph. 72.

317.

II. xxxiv. 3. Et ideo Dominus dicebat ingratis exsistentibus in eum: “Si in modico fideles non fuistis, quod magnum est quis dabit vobis?” The same passage is quoted by S. Clement of Rome, Epist. II. 8. Λέγει γὰρ Κύριος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ· Εἰ τὸ μικρὸν οὐκ ἐτηρήσατε, τὸ μέγα τίς ὑμῖν δώσει;——V. xxxiii. 3. Quemadmodum Presbyteri meminerunt, qui Joannem discipulum Domini viderunt, audisse se ab eo, quemadmodum de temporibus illis docebat Dominus, et dicebat: “Venient dies, in quibus vinæ nascentur, singulæ decem millia palmitum habentes, et in una palmite dena millia brachiorum, et in uno vero palmite dena millia flagellorum, et in unoquoque flagello dena millia botruum, et in unoquoque botro dena millia acinorum, et unumquodque acinum expressum dabit vigintiquinque metretas vini. Et cum eorum apprehenderit aliquis sanctorum botrum, alius clamabit: Botrus ego melior sum; me sume; per me Dominum benedic.” Similiter et granum tritici decem millia spicarum generaturum, et unamquamque spicam habituram decem millia granorum, et unumquodque granum quinque bilibres similæ claræ mundæ: et reliqua autem poma, et semina, et herbam secundum congruentiam iis consequentem: et omnia animalia iis cibis utentia, quæ a terra accipiuntur, pacifica et consentanea invicem fieri, subjecta hominibus cum omni subjectione.—4. Ταῦτα δὲ καὶ Παπίας Ἰωάννου μὲν ἀκουστὴς, Πολυκάρπου δὲ ἑταῖρος γεγονὼς, ἀρχαῖος ἀνὴρ, ἐγγράφως ἐπιμαρτυρεῖ ἐν τῇ τετάρτη τῶν αὐτοῦ βιβλίων. ἔστι γὰρ αὐτῷ πέντε βιβλὶα συντεταγμένα. Et adjecit, dicens: “Hæc autem credibilia sunt credentibus.” Et “Juda,” inquit, “proditore non credente, et interrogante: Quomodo ergo tales genituræ a Domino perficientur?” dixisse Dominum: “Videbunt qui venient in illa.”

318.

III. xi. 7. Ebionei etenim eo Evangelio, quod est secundum Matthæum, solo utentes, ex illo ipso convincuntur, non recte præsumentes de Domino. Marcion autem id quod est secundum Lucam circumcidens, ex his quæ adhuc servantur penes eum, blasphemus in solum exsistentem Deum ostenditur. Qui autem Jesum separant a Christo, et impassibilem perseverasse Christum, passum vero Jesum dicunt, id quod secundum Marcum est præferentes Evangelium, cum amore veritatis legentes illud, corrigi possunt. Hi autem qui a Valentino sunt, eo quod est secundum Joannem plenissime utentes, ad ostensionem conjugationum suarum.——xv. 1. Eadem etiam dicimus iterum et his qui Paulum apostolum non cognoscunt.... Neque enim contendere possunt Paulum non esse apostolum.

319.

III. xi. 7.-9. Etenim Marcion totum rejiciens Evangelium, immo vere seipsum abscindens ab Evangelio, pariter gloriatur se habere Evangelium. Alii vero ut donum Spiritus frustrentur, quod in novissimis temporibus secundum placitum Patris effusum est in humanum genus, illam speciem non admittunt, quæ est secundum Joannis Evangelium, in qua Paracletum se missurum Dominus promisit; sed simul et Evangelium, et propheticum repellunt Spiritum. Infelices vere, qui pseudo-prophetæ quidem esse volunt, propheticam vero gratiam repellunt ab Ecclesia: similia patientes his, qui propter eos qui in hypocrisi veniunt, etiam a fratrum communicatione se abstinent.

320.

III. xi. 7.

321.

III. xi. 9.

322.

III. xxi. 2. Πρὸ γὰρ τοὺς Ῥωμαίους κρατύναι τὴν ἀρχὴν αὐτῶν, ἔτι τῶν Μακεδόνων τὴν Ἀσίαν κατεχόντων, Πτολεμαῖος ὁ Λάγου, φιλοτιμούμενος τὴν ὑπ᾽ αὐτοῦ κατεσκευασμένην βιβλιοθήκην ἐν Ἀλεξανδρείᾳ κοσμῆσαι τοῖς πάντων ἀνθρώπων συγγράμμασιν, ὅσα γε σπουδαῖα ὑπῆρχεν, ᾐτήσατο παρὰ τῶν Ἱεροσολυμιτῶν εἰς τὴν Ἐλληνικὴν διάλεκτον σχεῖν αὐτῶν μεταβεβλημένας τὰς γραφάς. οἱ δὲ (ὑπήκουον γὰρ ἔτι τοῖς Μακεδόσι τότε) τοὺς παρ᾽ αὐτοῖς ἐμπειροτάτους τῶν γραφῶν, καὶ ἀμφοτέρων τῶν διαλέκτων, ἑβδομήκοντα πρεσβυτέρους ἔπεμψαν Πτολεμαίῳ, ποιήσαντος τοῦ Θεοῦ ὅπερ ἐβούλετο. Ὁ δὲ ἰδίᾳ πεῖραν αὐτῶν λαβεῖν θελήσας, εὐλαβηθείς τε μήτι ἄρα συνθέμενοι, ἀποκρύψωσι τὴν ἐν ταῖς γραφαῖς διὰ τῆς ἑρμηνείας ἀλήθειαν, χωρίσας αὐτοὺς ἀπ᾽ ἀλλήλων, ἐκέλευσε τοὺς πάντας τὴν αὐτὴν ἑρμηνείαν γράφειν· καὶ τοῦτ᾽ ἐπὶ πάντων τῶν βιβλίων ἐποίησε. Συνελθόντων δὲ αὐτῶν ἐπὶ τὸ αὐτὸ παρὰ τῷ Πτολεμαίῳ, καὶ συναντιβαλόντων ἑκάστου τὴν ἑαυτοῦ ἑρμηνείαν, ὁ μὲν Θεὸς ἐδοξάσθη, αἱ δὲ γραφαὶ ὄντως θεῖαι ἐγνώσθησαν, τῶν πάντων τὰ αὐτὰ ταῖς αὐταῖς λέξεσι, καὶ τοῖς αὐτοῖς ὀνόμασιν ἀναγορευσάντων ἀπ᾽ ἀρχῆς μέχρι τέλους· ὤστε καὶ τὰ παρόντα ἔθνη γνῶναι, ὅτι κατ᾽ ἐπίπνοιαν τοῦ Θεοῦ εἰσιν ἡρμηνευμέναι αἱ γραφαί. καὶ οὐδέν γε θαυμαστὸν, τὸν Θεὸν τοῦτο ἐνηργηκέναι, ὅς γε καὶ ἐν τῇ ἐπὶ Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλωσίᾳ τοῦ λαοῦ διαφθαρεισῶν τῶν γραφῶν, καὶ μετὰ ἑβδομήκοντα ἔτη τῶν Ἰουδαίων ἀνελθόντων εἰς τὴν χώραν αὐτῶν, ἔπειτα ἐν τοῖς χρόνοις Ἀρταξέρξου τοῦ Περσῶν βασιλέως, ἐνέπνευσεν Ἔσδρᾳ τῷ ἱερεῖ ἐκ τῆς φυλῆς Λευï, τοὺς τῶν προγεγονότων προφητῶν πάντας ἀνατάξασθαι λόγους, καὶ ἀποκαταστῆσαι τῷ λαῷ τὴν διὰ Μωσέως νομοθεσίαν.—3. Cum tanta igitur veritate et gratia Dei interpretatæ sint Scripturæ, ex quibus præparavit et reformavit Deus fidem nostram, quæ in Filium ejus est, et servavit nobis simplices Scripturas in Ægypto, in qua adolevit et domus Jacob, effugiens famem quæ fuit in Chanaan; in qua et Dominus noster servatus est, effugiens eam persequutionem quæ erat ab Herode; et hæc earum Scripturarum interpretatio priusquam Dominus noster descenderet, facta sit, et antequam Christiani ostenderentur, interpretata sit.

323.

III. xxi. 2, 3.

324.

III. xxi. 1. Ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἔνιοί φασι τῶν νῦν μεθερμηνεύειν τολμώντων τὴν γραφήν· Ἰδοὺ ἡ νεᾶνις ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱόν· ὡς Θεοδοτίων ἡρμήνευσεν ὁ Ἐφέσιος, καὶ Ἀκύλας ὁ Ποντικὸς, ἀμφότεροι Ἰουδαῖοι προσήλυτοι· οἷς κατακολουθήσαντες οἱ Ἐβιωναῖοι, ἑξ Ἰωσὴφ αὐτὸν γεγενῆσθαι φάσκουσι.

325.

V. xxx. 1. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, καὶ ἐν πὰσι τοῖς σπουδαίοις καὶ ἀρχαίοις ἀντιγράφοις τοῦ ἀριθμοῦ τούτου κειμένου κ. τ. λ.

326.

III. i. 1. Non enim per alios dispositionem salutis nostræ cognovimus, quam per eos, per quos Evangelium pervenit ad nos: quod quidem tunc præconaverunt, postea vero per Dei voluntatem in Scripturis nobis tradiderunt, fundamentum et columnam fidei nostræ futurum.——xi. 8. Neque autem plura numero quam hæc sunt, neque rursus pauciora capit esse Evangelia. Ἐπειδὴ enim τέσσαρα κλίματα τοῦ κόσμου, ἐν ᾧ ἐσμὲν, εἰσὶ, καὶ τέσσαρα καθολικὰ πνεύματα, κατέσπαρται δὲ ἡ ἐκκλησία ἐπὶ πάσης τῆς γῆς, στύλος δὲ καὶ στήριγμα ἐκκλησίας τὸ εὐαγγέλιον καὶ Πνεῦμα ζωῆς· εἰκότως τέσσαρας ἔχειν αὐτὴν στύλους, πανταχόθεν πνέοντας τὴν ἀφθαρσίαν καὶ ἀναζωπυροῦντας τοὺς ἀνθρώπους.

327.

IV. xxxiii. 8. See p. 77, note 5.

328.

Lib. I. II.

329.

III. Præf. See p. 34, note 10.

330.

III. ii. 1. Cum enim ex Scripturis arguuntur, in accusationem convertuntur ipsarum Scripturarum, quasi non recte habeant, neque sint ex auctoritate, et quia varie sint dictæ, et quia non possit ex his inveniri veritas ab his, qui nesciant Traditionem. Non enim per literas traditam illam, sed per vivam vocem: ob quam causam et Paulum dixisse: “Sapientiam autem loquimur inter perfectos; sapientiam autem non mundi hujus.” Et hanc sapientiam unusquisque eorum esse dicit, quam a semetipso adinvenerit, fictionem videlicet; ut digne secundum eos sit veritas, aliquando quidem in Valentino, aliquando autem in Marcione, aliquando in Cerintho; postea deinde in Basilide fuit, aut et in illo qui contra disputat, qui nihil salutare loqui potuit. Unusquisque enim ipsorum omnimodo perversus, semetipsum, regulam veritatis depravans, prædicare non confunditur.