Note 15 — APPENDICE I. DEI PARLARI D’ITALIA
Reading edition
Nella Grammatica comparata di Bopp sono date per lingue sorelle il sanscrito, lo zendo, l’armeno, il greco, il latino, il lituano, l’antico slavo, il gotico, il tedesco.
Certamente nella lingua sanscrita, nella quale si cercano le etimologie delle europee appartenenti al gruppo che intitolano indo-germanico, può trovarsi l’origine o la somiglianza di molte fra le più usuali e semplici voci del latino, e in conseguenza dell’italiano; di che ci si lasci qui produrre un saggio. Crediamo inutile lo scaltrire che in tali indagini non deve badarsi alle vocali, che sono carattere accidentale, ma alle consonanti, forma costitutiva.
Adja hodie, agnis ignis, aicadaçan undecim, anilas anima, antaras alter, antran antrum, asmi sum, asi es, asti est, bhràtar frater, cadà quando, çatam centum, catur quatuor, idam idem, iti et, ittham item, jalad gelu, kas, ka kad, qui, quæ, quod, kulam collis, màm, me me, masa mensis, mat meus, màtar mater, vàri mare, catvarinçat quadraginta, cva quo, çvas cras, daçan decem, daçamas decimus, dadami, dadasi, dadati do, das, dat (δίδωμι), dhara terra, djana genus, dina, divas dies, dvadaçan duodecim, dvi duo, ad edo, ganitar genitor, vartate vertitur, vas vos, vàtas ventus, vid video, vinçati viginti, viras vir.
Ecco nomi di animali e piante: acvas equus, hansas anser, mar mori, na, nau non, nabhas nubes, nàman nomen, naus navis, mavamas nonus, navan novem, niç nox, nu nunc, palvala palus, pitar, tàta pater, putra puer, prathamas primus, santi sunt, sjàta sitis, saptan septem, sas sex, sastas sextus, saptati septuaginta, sjàm sim, sjàma simus, sjàs sis, sjàt sit, sjus, sint, smas sumus, stha estis, svas suus, suta satus, svanas sonus, tan tendo, tistati stat, tri tres, trinçat triginta, tvan tu, te, tvat tuus, vahati vehit, vamati vomit, muran murus, nidas nidus, patra patera, pulas pilum, ràs res, sala aula (sala ital.), vahas veho (via), vallas vallus, alitas altus, camat amans, anaicas iniquus, candat candens, deiram durus, miçritas mixtus, madhjas medius, maduras maturus, malas malus, malinus malignus, mertas mortuus, avis ovis, calamus calamus, cauchilas cuculus, çvan canis, maxica musca, musas mus, paçus pecus, palas palea, pikas picus, sarpas serpens, stariman stramen, ulukas ulula, varahas verres.
Quanto al corpo: caisaras cæsaries, capalas caput, çiras cranium, cirrajas cirrus (crinis), cucsas coxa, dantas dentes, galas gula, janu genu, jakert jecur, lapas labium, nasa nasus, pad pes, pannas penna, tantus tendo.
E così in altri oggetti: calacas calyx, cùpas cupa (coppa ital.), dhaman domus, matram metrum, tapat tepens, uttas udus, varmitas armatus, yuvan juvenis.
Nelle parole composte, ove i Latini pongono a, in, inter, ab, præ, il sanscrito colloca à, ni, antar, apa, pra; onde: acar accurro, ada addo, alig alligo, antarbhù interfui, antari intereo, apai abeo, apasthà absto, atul attollo, nidic indico, mùcas mutus, navas novus, prativid providus, putas putis, sakias socius, sudin sudus, svàdus suavis, nisad insideo, nisthà insto, pradà prodo, pradic prædico, prasad præsideo, prasthà præsto.
L’a nega in sanscrito come in greco; una di quelle particolarità, che dell’analogia di due lingue fanno prova ben più che cento parole conformi.