Note 832 — CAPITOLO XXI. L'impero nel medio evo.
Reading edition
Potrei citare molti luoghi di scrittori che comprovano un tal modo di vedere, ma mi basterà di riferirne uno del Chronicon Holsatiae, composto nella prima metà del XV secolo. Gli è a bella posta che scelgo un esempio di tempo così tardo, per mostrare quanto a lungo durassero certi convincimenti. Quivi si dice: «Nam imperium a tempore Constantini Magni, qui pape Silvestro et suis successoribus dederat Romam et Ytaliam in possessionem, mansit in residencia apud Grecos, et fuerunt imperatores iuvare ecclesiam valde difficiles de tam remotis partibus. Ideo translatum fuit imperium de Grecis ad Francos per Karolum Magnum, et aliquamdiu mansit apud Gallicos imperium, scilicet per quinquaginta annos usque ad tempus Lodovici secundi. Demum Gallici cum essent desides in adiuvando ecclesiam, imperium translatum est ad Berengarium regem Ytalie, et mansit eciam apud eos quinquaginta annos. Hii ecclesiam impugnabant, quam defendere debebant, et ab eis regimen imperiale demptum et translatum ad Theutonicos, de quibus primus imperator Otto, vir nobilis et bonus; item secundus Otto et tercius Otto. Et hii fuerunt defendentes ecclesiam, et mansit imperium apud Germanos usque ad presentem diem». Ap. Pertz, Script., t. XXI, p. 258.