Note 801 — CAPITOLO XX. Roma e la Chiesa.
Reading edition
Gioverà qui riportare testualmente una poesia d'Ildeberto Cenomanense, della quale diedi già una breve analisi (v. I, p. 35).
Dum simulacra mihi, dum numina vana placerent, Militia, populo, moenibus alta fui: At simul effigies arasque superstitiosas Dejiciens uni sum famulata Deo, Cesserunt arces, ceciderunt palatia divum, Servivit populus, degeneravit eques. Vix scio quae fuerim, vix Romae Roma recordor, Vix sinit occasus vel meminisse mei. Gratior haec jactura mihi successibus illis; Major sum pauper divite, stante jacens. Plus aquilis vexilla crucis, plus Caesare Petrus, Plus cunctis ducibus vulgus inerme dedit. Stans domui terras, infernum diruta pulso; Corpora stans, animas fracta jacensque rego. Tunc miserae plebi, modo principibus tenebrarum Impero; tunc urbes, nunc mea regna polus. Quae ne Caesaribus videar debere vel armis, Et species rerum meque meosque trahat, Armorum vis illa perit, ruit alta senatus Gloria, procumbunt templa, theatra jacent, Rostra vacant, edicta silent, sua praemia desunt Emeritis, populo jura, colonus agris; Durus eques, judex rigidus, plebe libera quondam Quaerit, amat, patitur otia, lucrum, jugum. Ista jacent, ne forte meus spem ponat in illis Civis et evacuet spemque bonumque crucis. Crux sedes alias, alios promittit honores, Militibus tribuens regna superna suis. Sub cruce rex servit, sed liber; lege tenetur, Sed diadema gerens; jussa tramit sed amat. Fundit avarus opes, sed abundat; foenerat idem, Sed bene custodit si super astra locat. Quis gladio Caesar, quis sollicitudine consul, Quis rethor lingua, quae mea castra manu Tanta dedere mihi? Studiis et legibus horum Obtinui terras; crux dedit una polum.
Alessandro Neckam dice nel De laudibus divinae sapientiae, dist. Vª, v. 235-6:
Caesaribus major Petrus solium tenet orbis, Et claves coeli, pontificalis honos.
Il Marini espresse su per giù gli stessi pensieri nel seguente sonetto:
Roma, cadesti, è ver: già le famose Pompe del Tebro, e 'l gran nome Latino, E le glorie di Marte e di Quirino Co' denti eterni il Re degli anni ha rose. Te per le tombe e le ruine herbose In van cerca dolente il peregrino, Che di Celio le rocche e d'Aventino Giaccion tra l'erbe a se medesime ascose. Ma sorta ecco ti veggio et al governo Siede di te non rio tiranno e fero, Ma chi dolce su l'alme ha scettro eterno. Reggesti il fren dell'Universo intero, Hor del Ciel trionfante e dell'Inferno Fatto hai con Dio comune il somme impero.