Note 43 — CAPITOLO XII. Trajano.
Reading edition
Parthey, Mirabilia Romae, p. 7-8. Per mostrare come si venissero alterando intanto anche altre parti della tradizione riporterò qui il racconto dei Mirabilia. «Sunt praeterea alii arcus qui non sunt triumphales sed memoriales, ut est arcus Pietatis ante sanctam Mariam rotundam, ubi cum esset imperator paratus in curru ad eundum extra pugnaturus, quaedam paupercula vidua procidit ante pedes eius, plorans et clamans: domine, antequam vadas mihi facias rationem, cui cum promisisset in reditu facere plenissimum ius, dixit illa: forsitan morieris prius, imperator hoc considerans praesiliit de curru, ibique posuit consistorium, mulier inquit: habebam unicum filium, qui interfectus est a quodam iuvene, ad hanc vocem sententiavit imperator: moriatur, inquit, homicida et non vivat, morietur ergo filius tuus, qui ludens cum filio occidit ipsum, qui cum duceretur ad mortem mulier ingemuit voce magna: reddatur mihi iste moriturus in loco filii mei, et sic erit mihi recompensatio, alioquin numquam me fateor plenum ius accepisse, quod et factum est, et ditata multum ab imperatore recessit». Qui il nome di Trajano è taciuto, com'è taciuto nel Dolopathos; ma in altri testi dei Mirabilia quel nome si ritrova, e, per contro, l'uccisore non è più figliuolo dell'imperatore. Così in un codice della Casanatense, segnato D, V, 13, al f. 148 r.: «..... arcus pietatis ante sanctam Mariam Rotundam, ubi accidit quedam istoria de paupere muliere cuius filius occisus erat a filio vicine sue, que petiit ius sibi fieri ab imperatore Traiano peracto ire ad exercitum, ecc.». Il nome di Trajano è taciuto anche da Giovanni d'Outremeuse, il quale deriva evidentemente il suo racconto dai Mirabilia, ma dice inoltre, raccostandosi a qualche fonte tedesca (v. i racconti di Königshofen e della Cronaca di Colonia in Massmann, op. cit., v. III, p. 754) che la vedova sposò il figlio dell'imperatore. V. Ly myreur des histors, v. I, p. 64.