← Table of contents
Roma nella memoria e nelle immaginazioni del Medio Evo vol. I

Note 431 — CAPITOLO VI. La potenza di Roma.

Reading edition

Riferirò qui la narrazione di Beda. «Januarius autem duobus modis nomen accepit, hoc est ex idolo et re. Ex idolo, hoc est ex Jano bifronte, rege Epirotarum, qui fugatus et projectus de sua patria venit ad Romanos, apud eos exul effectus. Contigit autem ut gens multa Barbarorum Romam obsedisset. Erat autem Janus ille homo ingeniosus, qui dedit consilium Romanis quomodo potuissent urbem liberare ab illa obsidione, ita tamen si Romani post mortem suam illum adorarent quasi deum. Haec autem illis promittentibus, ille petebat octo linteamina, oleo et cera et acqua intincta et uncta. Quod cum factum esset, dixit ut involvissent se de illis linteaminibus et igne incendissent, et duos gladios calefactos et ardentes sibi dari postulavit, et postea ascendit super murum et dixit ad Romanos ut cum ille levasset se super murum et clamasset quasi deus, illi totis portis apertis ruissent super hostes et haberent victoriam. Et ita factum est. Romani perferunt victoriam occisis inimicis et fugatis. Janus vero igne consumptus est. Quem post mortem suam Romani quasi deum adoraverunt, et fecerunt ei templum magnum in Roma, quod ex nomine Jani Janiculum vocaverunt, centum portas habens, et in illo templo Jani formam ceream fecerunt duos facies habentem, et ex una parte et ex una facie viri adorabant, ex altera vero facie feminae adorabant. Idemque mensem Janum vocaverunt bicipitis dei respicientem transacti anni finem et prospicientem futuri anni principium: item Janus ex re dicitur, eo quod sit ianua anni, hoc est principium, quia sicut homo ingreditur per ostium, ita anni ingrediuntur per istum Januarium». Notisi che nel De ratione temporum, c. XII, Beda non ricorda più che la seconda etimologia. Questa storia passa, trasformandosi a poco a poco, nel Comput di Filippo di Thaun, composto nel 1119, nella Calumnia novercalis, e in molte versioni dei Sette Savii. Il Benfey (Pantschatantra, v. I, p. 163) aveva fatto notare l'analogia ch'è tra essa e la novella Vª della parte 1ª del Panciatantra; ma Gaston Paris la crede di origine romana, degli ultimi tempi del paganesimo, e d'invenzione cristiana, intesa a mostrare come gli antichi dei altro non fossero stati che uomini (Le recit, Roma dans les Sept Sages, Romania, v. IV, p. 125 segg.).

Explore with AITake your curiosity a little further.

Reading settings