Note 107 — REIS DOOR NOORD AMERIKA. (continued 3)

Buiten den Bisschop zyn hier te lande drieërlei Geestelyken, Jesuieten, Priesters, Barrevoeters, anders Recollects. De Jesuieten zyn voor zeker de aanzienlyksten. Ook zegt men hier voor een spreekwoord, dat om het beeld van enen Barrevoeter te maken men genoeg heeft aan ene byl, om enen Priester aftebeelden gebruikt men ene schaar, maar om enen Jesuiet te schilderen moet men een pinceel hebben.107 De Jesuieten zyn gemeenlyk geleerde lieden, beleefd en aangenaam in gezelschap. In alles wat zy doen heeft iets bevalligs plaats, zo dat het geen wonder is dat zy de gemoederen der menschen innemen. Zelden spreken zy van godsdienstzaken, en zo zy het doen vermyden zy altyd de geschilpunten. Daarentegen zyn zy altyd zeer gereed om anderen ten dienst te staan, en zelfs voortekomen. Deze eigenschappen heb ik by alle de Jesuieten gevonden met de welken ik hier te Lande omgang heb gehad. Zy bezitten grote goederen in eigendom, die zy van den Koning gekregen hebben. Te Montreal hebben zy ene fraye Kerk met een net Klooster. Zy staan ’er niet naar om ene standplaats by de ene of andere gemeente te krygen, dog laten dat gaarne aan de Priesters over. Hun enige arbeid hier te Lande is de Heidenen te bekeren, en met dat inzigt hebben zy hunne zendelingen overal. Genoegzaam by elk dorp, dat bekeerden Wilden toekomt, woont een Jesuiet of twee, die op dezelven agt geven. Dus vindt men Jesuieten by de bekeerde Heidenen te Tadoussac, te Lorette, te Besancourt, te St. François, te Saut St. Louis, en overal waar zig bekeerlingen ophouden. Ook hebben zy hunne zendelingen onder de onbekeerden, zo dat men gemeenlyk in elk groot dorp van Wilden enen Jesuiet vinden zal, die alle pogingen aanwendt om ze te winnen. Des winters gaat hy met hun op de jagt, in weerwil van allerhande ongemakken, als van alle dagen in sneuw, vorst, en slegt weder in de lugt te moeten wezen, en in de hutten der Wilden, waar het van vloyen en ander ongedierte krielt, te moeten slapen. Dit alles ondergaan de Jesuieten, ten dele om de Wilden te bekeren, en ten dele met inzigten van staat en anderen. De Koning trekt grote voordelen van de Jesuieten, dewyl zy de Wilden tot alles brengen kunnen, gelyk als om de Engelschen te beoorlogen, alle hunne pelteryen aan de Franschen te leveren, of de Engelschen te beletten in hun Land te komen, en diergelyken. Dog dit alles is niet geheel zonder gevaar; want als de Wilden dronken zyn gebeurt het wel dat zy de Zendelingen ombrengen, als waren die maar verspieders, en geven dan ter hunner ontschuldiging voor dat niet zy maar de drank den Jesuiet heeft gedood. Dit zyn genoegzaam de enige bezigheden der Jesuieten hier te Lande. Zy gaan in de Steden gene kranken bezoeken, zy horen gene biegt, nog wonen begraafnissen by. Ook heb ik ze byna gene Omgangen zien doen. Zelden gaan zy in de huizen om ’er onthaald te worden, zelfs al zyn zy genodigd. Ligt is het te zien dat zy meest allen om hun verstand uitgekozen zyn. Men houdt ze hier te Lande voor doordringende koppen, die overal kans toe weten. Dit maakt dat zy ook hier hunne vyanden hebben. Ook nemen zy niemant onder zig aan dan die verstand heeft, alle domkoppen zyn by hun uitgesloten. Dog tot Priesters neemt men allerlei geesten, en nog minder bedenking valt ’er by het maken van enen Monnik. De Jesuieten in Kanada zyn allen uit Frankryk overgekomen. Velen van hun blyven hier maar enige jaren en keren dan terug. Sommigen, waarvan ’er nog vyf of zes in ’t leven zyn, die in Kanada geboren waren, zyn naar Frankryk gegaan en daar onder de Jesuieten aangenomen. Dog geen van hun is hier oit terug gekomen; wat geheim daaronder leggen mag weet ik niet. Gedurende myn verblyf te Quebec lag een der Priesters, met bewilliging des Bisschops, zyn ampt neder, en ging tot de Jesuieten over; het welk den overigen Priesters niet breed aanstond, als had deze hunnen stand te gering geagt. Evenwel zyn ’er Priesters om dienst te doen by alle de gemeentens die den Jesuieten schattingen betalen. De Bisschop stelt die Priesters aan. Geen der Geestelyken dryft hier enigen handel in bontwerk.