Note 104 — REIS DOOR NOORD AMERIKA. (continued 3)

Dit wordt door een verhaal bevestigd, dat ik den Heer Verandrier, die zelfde onderneming naar de Zuid Zee, van de welke ik zo aanstonds gewagen zal, geleidde, aan de tafel van den Gouverneur Generaal hoorde doen, en het welk my naderhand verscheiden ooggetuigen bevestigd hebben. Zie hier kortelyk waar in dit verhaal bestond. Weinige jaren voor myn aankomst hier te lande kreeg gemelde Heer Verandrier van den toenmaligen Gouverneur Generaal, den Ridder De Beauharnois, bevel om met enen hoop krygsvolks enen togt dwars door Noord Amerika, van Kanada af tot aan de Zuid Zee, te doen, om te onderzoeken hoe groot de afstand dier zee van dat geweest ware, en welke voordelen Kanada of Louisiana van de gemeenschap mee dezelve trekken konde. De reis wierd van Montreal af te paard, en, zo veel het stromen, meren, bergen, en zo voorts, toelieten, regt toe westwaards aan voortgezet. Toen zy diep in het Land gekomen, en velerlei volken voorby gereisd waren, vonden zy somwylen grote velden, geheel van hout ontbloot en met zeer hoog gewassen gras bedekt, die enige dagreizen aanhielden. Op velen van deze velden was de grond doorgaans met voren doorsneden, als waren zy voorheen beploegd geweest. En hier moet men aanmerken dat geen van de thans in Amerika woonagtige wilde volken deze voren heeft konnen trekken, dewyl dezen nog paarden, nog ossen, nog ploegen, nog enig ander bouwgereedschap bezitten, en voor de aankomst der Europers noit enen ploeg gezien hebben. Op twee of drie plaatsen, dog ver van malkander, waren in de rotsen indrukken van voeten, zo wel van kinderen als van volwassen menschen te zien. Dog dit is ontwyffelbaar voor een spel der natuur te houden. Toen zy zo ver naar ’t westen gekomen waren, waar, zo veel men weet, noit een Europer geweest is, vonden zy hier en daar, zo wel in bosschen als op uitgestrekte vlaktens, grote pylaren van steen, rustende tegen malkander. De pylaren bestonden elk uit een stuk, en de Franschen konden niet anders zien of zy waren door menschenhanden opgerigt. Somtyds vonden zy zulke stenen op malkander, en als tot een muur gemetseld. Op enige plaatsen waar zy zulke stenen aantroffen zagen zy gene andere stenen in de nabuurschap. Op genen van deze stenen konden zy enig schrift of letters ontdekken, hoe zeer zy ’er ook naar zogten. Eindelyk egter vonden zy enen groten steen gelykenden wel naar enen pylaar, en op dien enen kleinderen, die aan beide zyden van onbekende letters vol was. Dezen steen, die omtrent de lengte van enen Franschen voet en de breedte ener hand had, braken zy los, en voerden hem naderhand naar Kanada, van waar hy naar Frankryk aan den Graaf van Maurepas gezonden wierd. Wat ’er vervolgens van geworden was, wisten zy niet, dog zy geloofden dat hy nog in ’t Kabinet van dien Heer was. Verscheiden’ Jesuieten, die zelfs hier in Kanada dien steen in handen gehad hadden, berigteden eenparig, dat zy de daarop gegraveerde letters met die vergeleken hadden welken men als Tartarische letters opgegeven vindt, en dat zy van het zelve soort met dezelven schenen te zyn.104 Maar schoon de op deze onderneming afgezonden’ Franschen zig alle bedenkelyke moeite gaven, om van daaromstreeks wonende Amerikanen te vernemen, wanneer en van wien die steenpylaren opgerigt waren, wat overleveringen zy daarvan hadden, wat die letters te kennen gaven, wie ze ’er op gezet hadden, wat soort van letters het waren, en tot welke taal zy behoorden, en diergelyken, konden zy ’er niet de minste onderrigting aangaande krygen, en de Wilden waren ’er ruim zo onkundig omtrent als de Franschen. Het enige dat zy wisten te zeggen was dat die stenen daar van overoude tyden her gestaan hadden. De plaatsen waar men deze overblyfsels vond waren wel negenhonderd Fr. mylen westwaards van Montreal. Het ware oogmerk dier Reis, namelyk om tot de Zuid Zee doortedringen, en den afstand derzelver van Kanada te bepalen, wierd door deze afgezondene manschap niet bereikt, dewyl zy zig bewegen lieten om deel in enen oorlog te nemen tusschen twee ver van Kanada af wonende wilde volken, in den welken enigen van de Franschen gevangen genomen, en de overigen gedwongen werden van ’t voortzetten hunner Reis aftezien en terugtekeren. Van de allerverst wonende Wilden ten westen, by wie zy kwamen, verstonden zy egter, dat zy maar enige dagreizen van de Zuid Zee afwaren; dat zy zelven dikwyls met de Spanjaarden aan die Zee wonende handel dreven, en somtyds naar de Hudsonsbai reisden en met de Engelschen handelden. Enigen van deze Wilden hadden huizen van aarde gemaakt. Velen van die Volken hadden nimmer van te voren enen Franschman gezien. Zy waren gedeeltelyk met vellen gekleed, dog velen gingen geheel naakt.