Note 620 — UN MITO GEOGRAFICO (Il Monte della Calamita)
Reading edition
Historia naturalis, l. II, cap. 98 (ediz. Lemaire, Parigi, 1827-32): «Duo sunt montes juxta flumen Indum: alteri natura est, ut ferrum omne teneat, alteri ut respuat. Itaque si sint clavi in calceamento, vestigia avelli in altero non posse, in altero sisti». Nel l. XXXVI, cap. 25, lo stesso Plinio, parlando della calamita, dice: «Magnes appellatus est ab inventore (ut auctor est Nicander) in Ida repertus: namque et passim invenitur, ut in Hispania quoque. Invenisse autem fertur, clavis crepidarum et baculi cuspide haerentibus, quum armenta pasceret». Può nascer dubbio se questa seconda notizia non si riferisca all'uno de' monti a cui si riferisce la prima. Alcuni codici della Historia recano in India anzichè in Ida, e in India deve aver letto Isidoro da Siviglia, il quale nel l. XVI, cap. 4 delle Etymologiae scrisse: «Magnes, lapis indicus, ab inventore vocatus. Fuit autem in India ita primum repertus: clavis crepidarum, baculique cuspidi haerens, quum armenta idem Magnes pasceret: postea et passim inventus». I versi di Nicandro, che potrebbero sciogliere il dubbio, andarono perduti; ma notisi che nei lapidarii, e in altri trattati la calamita è comunemente ricordata come pietra dell'India.