Note 75 — LIBRO PRIMERO ESPAÑA PRIMITIVA
Reading edition
Varios son los nombres con que Livio, que es el escritor que más datos ofrece sobre el particular, designa á los jefes españoles; y se falta de precisión y consecuencia en este punto no permite en la mayoría de los casos llegar á conclusiones ciertas respecto á la índole de la dignidad expresada con las denominaciones de rex, regulus, princeps, dux, imperator. Sin embargo, los dos primeros vocablos parecen indicar siempre la cualidad de Jefe del Estado. Véase á Livio XXII, 21; Mandonius Indibilisque, qui antea Ilergetum regulus fuerat...; XXVIII, 15; Principium defectionis ab Attene, regulo Turdetanorum factum est; XXXIII, 21: Is (M. Helvius) litteris senatum certiorem fecit, Culcham et Luxinium regulos in armis esse cum Culcha XVII oppida, cum Luxinio validas urbes Carmonem et Baldonem; XXXIV, 11: Eo (Scipioni) legati tres ab Ilergetum regulo Bilistage...; XXXV, 7: (M. Fulvius...) regem Hilernum vivum cepit; XXXX, 49; Multi captivi nobiles in potestatem venerunt, inter quos et Thurri filii duo et filia, Regulus hic earum gentium (de Alce) erat, longe potentissimus omnium Hispanorum. Es de notar que casi todos estos régulos aparecen ya tratando con los Romanos, ya aliándose con ellos ó haciéndoles la guerra, ex auctoritate propria.
La palabra princeps, que en la mayoría de los casos es sinónima de noble, sirve también en algunos para designar al Jefe del Estado. Livio, XXI, 11; Postremo cum Amusicus princeps eorum (Laeetanorum) ad Hasdrubalem profugisset, viginti argenti talentis pacti deduntur; XXXIV, 21: Transfugit inde ad consulem princeps Vergestanus, et purgare se ac popularis coepit; non esse in manu ipsis rempublicam; praedones receptos totum suae potestatis id castrum fecisse.
En cuanto á los términos dux é imperator, más bien parecen designar á los generales ó jefes militares, según el uso romano. Así Livio, XXV, 31, llama al jefe de las tropas españolas auxiliares de Aníbal en Italia Hispanum ducem Moericum; XXVII, 17: Edesco ad eum (Scipionem), clarus inter duces Hispanos venit; XXXIII, 44:... litterae a Q. Minutio adlatae sunt, se ad Turdam oppidum cum Budare et Baesadine imperatoribus Hispanis signis conlatis prospere pugnasse.
Así vemos que mientras en Ibis parece haber regido el principio hereditario, según se infiere del texto de Livio, XXVII, 7, relativo á la lucha entre los primos Corbis y Orsua de principatu civitate Ibis contendentes, y mientras el Rey turdetano Argantonio, amigo de los Focenses del Asia menor, según Herodoto, ostenta el carácter de soberano vitalicio, entre los Ilergetes (Livio, XXII, 1), el cargo de Jefe del Estado era amovible y electivo.