Note 83 — VERGELIJKING TUSSCHEN DE GEESTVERMOGENS VAN DEN MENSCH EN DIE DER LAGERE DIEREN.

Zoodra echter het denkbeeld dat er ook levenlooze voorwerpen waren, zich bij den mensch had ontwikkeld, zocht hij naar een oorzaak waaraan dit leven moest worden toegeschreven, en zoo kwam hij tot de hypothese van zielen of geesten, welke het eigenlijk levende zouden zijn dat in zijn verbinding met de doode stof aan deze laatste het leven geeft en die dikwerf met den adem, den wind, de schaduw enz. werden vereenzelvigd. Zoo komen wij tot den ontwikkelingstrap, welke Tylor het animisme noemt en als den oudsten vorm van godsdienst beschouwt. Ook droomen kunnen hierop grooten invloed hebben gehad, daar de menschen, van afgestorvenen droomend, later geloofden dat hun ziel hun was verschenen omdat zij wisten dat hun lijk was verrot en toch in geenen deele de objectieve realiteit van het gedroomde betwijfelden.83 Ook hallucinaties, zelfs van krankzinnigen, zullen niet zonder invloed zijn geweest.