Note 25 — Het oorspronkelijk vaderland van den mensch en de oudste volksverhuizingen in het Palaeolithische Tijdvak,1

De Mortillet heeft zich met dit onderwerp beziggehouden, en overtuigd, dat de bestaande menschheid slechts een resultante en de laatste term is van een reeks achtereenvolgende transformaties, onderscheidt hij verschillende menschensoorten: de tertiaire mensch, de quaternaire mensch, de tegenwoordige mensch. De mensch van het oudste gedeelte van het Quaternaire Tijdvak, waarvan in het Neanderdal, te Denise25, te Cannstatt, Spy enz. overblijfselen zijn gevonden, schijnt hem zoo verschillend van de tegenwoordige menschen, dat hij er hem niet slechts van scheidt, maar zelfs voor de tijden, voorafgaande aan het Quaternaire Tijdvak, een bijzondere soort van menschen of pseudo-menschen onderscheidt.26 Dit waren, gelijk hij het uitdrukt, „voorloopers van den mensch”, waaraan hij den veelbeteekenenden naam van anthropopithecus of „mensch-aap” geeft, omdat hij gelooft, dat zij in de reeks der wezens aan den mensch voorafgingen, en een type vormden, dat het midden hield tusschen de tegenwoordig levende anthropomorphe apen en den mensch. Wij moeten ze ons voorstellen als wezens, die hoog genoeg stonden boven den gorilla en den chimpanzee om vuursteen ruw te kunnen bewerken27 en het vuur te gebruiken, doch niet in staat waren om zich uit zich zelven boven dien trap van verstandelijke ontwikkeling te verheffen en een wezenlijk mensch te worden, als een ras dus, dat tot de Bosjesmannen en Tasmaniërs ongeveer in de zelfde verhouding stond als deze tot ons. Deze hypothese is door ons, onafhankelijk van de Mortillet, reeds vroeger uitgesproken (zie aanteekening 11, blz. 295). Wij stellen ons die menschapen echter voor als nauw verwant met den stam waaruit de eigenlijke mensch zich heeft ontwikkeld, of wellicht zelfs identiek met dien stam, zoodat wij hun den aanleg tot hoogere ontwikkeling geenszins ontzeggen (gelijk de Mortillet wel schijnt te doen) en houden hen dan zelfs voor een onmisbaren schakel in den stamboom van den mensch. Zulk een vorm moet eens hebben bestaan. Zelfs al vond men nimmer overblijfselen van hem of van zijn werktuigen of wapenen, vloeit zulks met logische noodzakelijkheid uit Darwin’s theorie van de afstamming van den mensch voort! Een geheel verschillende vraag is of die vorm in Frankrijk en Portugal voorkwam en reeds in de miocene periode met de anthropomorphen van St. Gaudens leefde.