Note 8 — HET LEVEN VAN EISE EISINGA EN BEKNOPTE GESCHIEDENIS VAN ZIJN PLANETARIUM.

De jongste der broeders, Ane, vertrok eerlang naar Franeker, waar hij Waagmeester en Ontvanger of Collecteur van het Gemaal, den Turf enz. is geworden. Jelte bleef bestendig te Dronryp wonen, als wolkammer, en trad in het huwelijk met Hittje Steffens, van het naburige dorp Winsum, bij wie hij twee zonen en twee dochters verwekte. De jongste dezer zonen heette Stephanus Jeltes, waarbij hij later den naam van Eijsinga aannam. Hij werd geboren den 24 Maart 1755 en onderscheidde zich, even als zijn oudere broeder Eise, spoedig door een zeldzamen aanleg voor de Wis- en Sterrekunde, welke door het dagelijks onderwijs van den vader werd ontwikkeld en gevoed. De vrucht van zijne ijverige oefeningen bragt hij in 1776 bijeen in een groot boek (van 257 bladz.), hetwelk hij tot titel gaf: Grondbeginselen der Astronomie of Sterreloopkunde, op eene theoretische wijze verhandeld, waarin hij met keurig schrift en nette teekeningen en berekeningen de gronden dezer wetenschap ontvouwde. In het volgende jaar voegde hij daar achter een kunstwerk, hetwelk hij noemde: Gnomonica of Sonnewijzers, Alle door passer en lijnjaal afgepast op de noorderbreedte van Dronryp. Dit bevat in 170 bladz. de afbeeldingen en beschrijvingen van 86 verschillende soorten van zonnewijzers, welke evenzeer van zijne nette manier van werken als van zijnen vindingrijken geest getuigen8. Ook na den dood zijns vaders, die den 24 October 1785, oud ruim 69 jaren overleed9, bleef hij in het ouderlijk huis en bedrijf werkzaam, en zijne snipperuren gedurig besteden zoowel aan de Sterre-, Reken- en Werktuigkunde, als aan de muzyk en het vervaardigen van fraai teeken- en schrijfwerk. Hij overleed den 27 Januarij 1814. Als vader viel ook hem het geluk te beurt, den lust en aanleg voor genoemde vakken te ontwikkelen en aan te kweeken in zijn oudsten zoon Jelte, die eerlang blijken gaf van groote verwachting. Want reeds op zijn zeventiende jaar vervaardigde deze, bij wijze van uitspanning, een beweegbaar astronomisch kunststuk, in den vorm van een staand uurwerk, waarop de vaste sterren met de zon op- en ondergingen, met aanwijzing van den waren en middelbaren tijd, van den ouderdom en de schijngestalten der maan enz. Doch die vadervreugde werd eerlang vadersmart, toen deze jongeling in de Fransche conscriptie viel, naar Rusland trok, en, na de groote vermoeienissen van dien veldtogt, in 1812, in een hospitaal te Kauno in Polen stierf, door zijne familie diep betreurd.