Note 8 — KACHÁRI FOLK-TALES AND RHYMES.

Sâse uduiau-nù bîfâ thoizânai gåthå dangman. Phâre âzi âzi khâli khâli bî gedet zâbâ sânse bîmânî-au sùngnaise “Ai, âglâ zangfùrhâ âfâ-i-â lai mâ maunânai zâdangman?” hanbâ, bîmâiâ hâmâ sunânai khithânaise “Namfâiâ desù desù fâlângî khâmnânai zâdangman. Bî thâ­blâ, dâ zangfrâ esebù dukhu zâiâman” hanbâ, bî bungnaise. “Uh! obâ bî hâbâ-khô âng hâiâ nâ! Bese thâkâ dang, ângnù dîh­onnânai hù!” Hanbâ, bîmâiâ bungnaise “Âfâ nang bîbaidî khâmnù nânggâ. Âng bîùi gâpùi nangnù zâhùgan. Nang mâlainî dekhuau thângnânai mâbruibâ thoibâ betbâ âng mâbrùi thâgan?” Theobù gåthå â khnâsongâlâbâ embrâ-brâ bîmâ-nî-au thâkâ bînâ-nai lânânai bastu bainaise, ârù nau gongse nâmainânai lânaise, ârù gâsenù zå zâbâ, mânsùi sânùi-sù homnânai bîmâ buruikhô khulumnânai mâlainî dekhu-au nau zang thângnaise. Bebaidînù thângùi thângùi gâmî dåtse dùi-gâthan-au naukhô khânânai, gâmî gâmi bastu phân-hù-naise. Bî gâgai nau ne-ù. Bebaidînù thâùi thâùi beau-nù sùrbâ brai burui sâ-nùi-hâ hângsù gufut mâse dangman. Bînù bîsùrnù dùi laiùi mikham songùi hùgrâ-man. Bîkhônù sânse bî gåthåâ dùi ga­thânau gagainî hângsù-bîgur-khô khùnanai din-nânai ârù mazâng sikhlâ-sâ zânânai duguinai nunaise. Bînîfrainù boi hângsù-nî girimâ brai-bùrùi-khô on-sù-nânai thau ârù bînî nau-au zî zî bastu dang, ozâinù bângai bângai hùnù homnaise. Bîbaidînù bas­tufùrkhô fânùi fânùi fân-zap-bâ nåiau fainai so-nai-khai bî brai buruinî nå-iau thângnânai thâkâ zâbrâ hùnânai, hângsù khô bîbâ, brai bùrùiâ “Erenù lâng” hannâ­nai bungdangman, khintu bî fâfù-8nâng zânù gînânai, brai-nî-gnâng bastu-khai embrâ-brâ thâkâ hùnânai hângsùkhô lâbônaise. Bînîfrai nau lânânai fai-ùi faiùi nå man-fai-nânai, âzibù thâiù khâli-bù thâiù bî hângsù mânsùi zâ-i-e nunânai, sânfrimbù hâmlângnaise. Bîkhônù nunânai bîmâ buruiâ mâlainîau sùngbai baibâ raubù mungbù khithânù hâiâ Khintu biaunù bùrùi sâse dangman. Bînîau sùngbâ, bî bungnaise “Âgùi, nang bîkhônù mithiâ­khùi nâ? Bî fâlângi khâmnai thângnai-au bîhâ mâbâ manse zâdang. Nang bîkhô buddî khâmbâ, mithînù hâgan.” Hanbâ, bîmâ bùrùiâ bungnaise “Khithâ-hoṛ-hai, ai bùrùi, dhorom mangan.” Hanbâ, bî khithânaise “Nang sânse sâse sikhlâsa lâbônânai nangnî gåthånî themâ nainù thin. Arù themâ naibai thânai-au-nù gâpthînânai sùng-thâng. “Nang mânù sânfrimbù hâm-lâng-dang?” Obânù bî bîkhô on-khâng-nânai bînî monau zî khorâng dang, bî khithâgan.” Hanbâ, bimâ bîbai­dînù khâmnaise. Hingzausâ-iâ themâ nainaiau-nù gâpthînânai gongrai surukhù surukhù9 sùng­naise “Adâ-lùi, nang-hâ-lai mâ zâdang? Nang bekhô khi­thâiâbâ, âng bù khâm dùi zâiâ,” hannaikhai gåthåâ hâmâ sunânai, bînù lâse lâse khithânaise “Ang fâlângî khâmnù thângnai-i-au dâ ângnî nå-iau zî hângsù gufut mâse dang, bîkhô mânsùi zânai nudangman. Khintu bî dâ baidî-sùi-ùi-nù thâbai. Bînîkhai âng erebaidî zâdang.” Themâ nai-khângbâ be gâsenù khorâng hingzausâiâ bînî bîmâ-nù khithâ­naise. Bekhô bîmâiâ khnânânai boi bùrùinù khithâ hùi-naise lâiù. Buruiâ bîkhô khnânânai buddî hùnaise lâiu: “Nang dinî boi hingzausâkhô lâbonânai khithâ­nânai hù, bî dinî hoṛau udu-lâng-thî-nânai thâthang. Hoṛ gezerbâ hângsùâ mânsùi zânânai gagainî modaifùrkhô khulumbai thâiù. Beaunù bî hângsù bîgurkhô zuzai-mù-au sùnânai hùbâ, obâniâ mânsùi-i-nù thâ-sî-gan.” Be buddi hùnai-baidînù bîmâiâ hingzausâ-nù khithânaise, ârù hingzausâiâ bù gåthånù khi­thânânai hùnaikhai, sânse gå­thåâ khurui gongseau khârezang thauzang golainânai dinnai, ârù songor manse dinnaise. Hoṛ zâbâ bî udui-thî-lâng-nânai thâbâ, hângsùâ hoṛau sikhângnânai âkhaiau âthengau modom au-bù khepthu-bai-dang.10 Theobù bî khet-khut khâmâ-khuise. Bînî­khai bî udu-lângmâtbai nungnâ­nai, gagainî hângsù bîgùr khô lâsehai khunânai dinnânai gâgainî modai-fùr-khô mon hùnânai khulumbâi thâdangman. Ere-au-nù srî-srî lâsehai sikhângnânai boi hângsù bîgùrkhô thâpnehai zuzai-mù-au efopnânai dinnaise. Unau bigurâ khâmnânai manâm-khang-bâ, bîkhô manâmnânai mannânai “Ângkhô mâ khâmkhù, mâ khâmkhù?” hannânai, fâtdrâp-dô gaglainánai khânggrâng-nânai thoi-hâp-nânai thânaise. Obâsù gåthåâ mâmâr fainânai khuruinî thaukhô khårå-modom-âtheng-âkhai-au hùnânai, songor zang sîpbai thânaise, ârù bîbaidînu sîpùi sîpùi thâblâ, gabâu-zang hâmâ sukhângnaise, ârù thâng-khâng-naise. Bîbaidî-nù mânsùi zânânai, sânùi-zang hâbâ khâm-lai-nânai zâbrâ dinhâ lâgi fisâ fisù zang rozo-rù-man zâlai-bai thânai-se. Zapbai!