Front matter (continued 2)

Όταν δε ίδη την όψιν του παιδός ο ηνίοχος διά της μνήμης ανάγεται προς αυτήν την ουσίαν του κάλλους και πάλιν βλέπει αυτήν βαίνουσαν μετά σωφροσύνης επάνω εις την αγνήν έκτασιν του ουρανού. Τούτο το όραμα ιδούσα η μνήμη του ηνιόχου, πληρούται φόβου και σεβασμού, και πίπτει οπίσω ύπτια, συνάμα δε αναγκάζεται να ελκύση προς τα οπίσω και τα ηνία μετά τόσης σφοδρότητος, ώστε καθίζουσι στηριχθέντες εις τα ισχία των και οι δύο ίπποι, ο μεν εκουσίως διότι δεν ανθίσταται, ο δε ακόλαστος εντελώς ακουσίως· εν ώ δε ευρίσκονται εις απομάκρυνσιν, ο μεν είς ίππος από εντροπήν και θάμβος διαβρέχει την ψυχήν του με ιδρώτα αγωνίας, ο δε άλλος μόλις έπαυσε να πονή ένεκα του χαλινού και της πτώσεως, και μόλις ανέλαβεν άνεσίν τινα, από την οργήν του ονειδίζει και κακολογεί πολλά και τον ηνίοχον και τον ομόζυγον ίππον ως δειλούς και ανάνδρους λιποτάκτας και παραβάτας των υποσχέσεών των· και αναγκάζει αυτούς χωρίς την θέλησίν των να επαναλάβωσι την έφοδον, και μόλις κατόπιν των παρακλήσεών των συναινεί εις αναβολήν τινα. Όταν δε φθάση ο καιρός που συνεφώνησαν, τον οποίον αυτοί προποιούνται ότι ελησμόνησαν, τότε υπενθυμίζει την συμφωνίαν και διά της βίας μετά χρεμετισμών και έλξεων τους αναγκάζει πάλιν να προσέρχωνται εις τον παίδα διά τους αυτούς λόγους, και όταν πλησιάσωσι, συγκύπτει, εκτείνει την ουράν, δαγκώνει τον χαλινόν και μετ' αναιδείας σύρει· ο δε ηνίοχος ακόμη περισσότερον καταληφθείς υπό φόβου και σεβασμού, ως όταν εξορμά τις από την αφετηρίαν των αγώνων και πίπτη προς τα οπίσω, ακόμη βιαιότερον σύρει οπίσω τον χαλινόν διά των οδόντων του αγρίου ίππου κ' αιματώνει την αυθάδη γλώσσαν και τας σιαγόνας, και τα σκέλη και τα ισχία του πληγώνει οδυνηρώς στηρίξας αποτόμως εις την γην. Όταν δε πολλάκις το ίδιον πάθημα υποφέρων ο πονηρός ίππος παύση από την υβριστικήν επιθυμίαν του, ταπεινωμένος ακολουθεί πλέον την διεύθυνσιν του ηνιόχου, και όταν ίδη πάλιν τον ωραίον, χάνεται από φόβον· ώστε τότε μόνον συμβαίνει η ψυχή του εραστού ν' ακολουθήση τον αγαπώμενον εντροπαλή και δειλή!

Ο αγαπώμενος λοιπόν, επειδή λατρεύεται ως άλλος Θεός υπό του εραστού του έχοντος ειλικρινή και όχι υποκριτικήν αγάπην, είναι και αυτός φυσικά φίλος προς τον λάτρην του, αν και προηγουμένως υπό των συμμαθητών του και των άλλων είχεν ακούσει διαβολάς ότι είναι αισχρά πράξις να πλησιάζη εραστήν, και αν και ένεκα των λόγων αυτών απώθησε τον εραστήν τούτον· αλλά με την παρέλευσιν του χρόνου η ηλικία και το μοιραίον τον φέρουν εις το σημείον ώστε να δεχθή την συναναστροφήν του. Διότι δεν είναι βεβαίως πεπρωμένον δύο κακοί να γίνωσί ποτε φίλοι, ουδέ δύο αγαθοί να μη ανταγαπώνται. Όταν δε ο αγαπώμενος σχετισθή και δεχθή την συνομιλίαν και συναναστροφήν του ερώντος, λαμβάνων εκ του πλησίον πείραν της ευνοίας εκπλήσσεται διαισθανόμενος ότι ουδ' όλοι μαζί οι άλλοι φίλοι και συγγενείς παρέχουν φιλίαν ίσης μοίρας με την φιλίαν του ενθέου εραστού. Όταν δε παρατείνεται η σχέσις αύτη, και ο αγαπώμενος έρχεται εις επαφήν εις τα γυμναστήρια και εις τας άλλας συναναστροφάς με εκείνον, τότε πλέον η πηγή εκείνη του ρεύματος, το οποίον ο Ζευς αγαπών τον Γανυμήδην (41) ωνόμασεν ίμερον, αθρόα φερομένη προς τον εραστήν, εισρέει εις την ψυχήν αυτού, και όταν γεμίση εξ αυτής, η λοιπή εκχύνεται προς τα έξω· και καθώς πνοή ανέμου ή κάποια αντήχησις από τα λεία και στερεά σώματα, τα οποία προσβάλλει, αναπηδά πάλιν φερομένη προς το σώμα, εξ ού εξήλθεν, έτσι και το ρεύμα του κάλλους πάλιν επιστρέφει εις τον ωραίον παίδα διά των ομμάτων, διά των οποίων φύσει φθάνει εις την ψυχήν, και αφού αναπτερώση τους πόρους των πτερών, τρέφει και παρορμά εις πτεροφυίαν, και την ψυχήν του αγαπωμένου εξ άλλου γεμίζει με έρωτα. Αγαπά μεν λοιπόν και αυτός χωρίς να γνωρίζη τίνα· και ούτε συνείδησιν του πάθους του έχει ούτε δύναται να το εξηγήση, αλλ' ωσάν από άλλον να έχη αποκτήσει πονόμματον, δεν δύναται να εξηγήση την αιτίαν της ασθενείας του, του διαφεύγει δε ότι τον εαυτόν του βλέπει εντός του εραστού του ως εντός καθρέπτου. Και όταν εκείνος είναι παρών παύει η οδύνη του καθώς ομοίως παύει και εις εκείνον· όταν δε είναι μακράν του κατά τον αυτόν τρόπον πάλιν ποθεί και ποθείται, αποδίδων ως αντέρωτα την εντός της ψυχής του αντανάκλασιν της αγάπης του εραστού του· ονομάζει δε τον έρωτά του, και νομίζει αυτόν, φιλίαν και ουχί έρωτα· επιθυμεί δε σχεδόν ομοίως ως ο εραστής, αν και κάπως ασθενέστερον, να τον βλέπη, να τον εγγίζη, να τον ασπάζεται, να συγκοιμάται με αυτόν· και μάλιστα κατόπιν, ως είναι επόμενον, γρήγορα κάμνει ταύτα. Κατά την συγκοίμησιν λοιπόν ο ακόλαστος ίππος του ερώντος έχει τι να είπη εις τον ηνίοχον και απαιτεί ν' απολαύση στιγμιαίαν ηδονήν αντί των πολλών κόπων του· ο δε [όμοιος] ίππος του παιδός ουδέν μεν έχει να είπη, αλλ' οργών από επιθυμίαν, ην αγνοεί, περιβάλλει και ασπάζεται τον εραστήν ως τον αγαπητότατον· ενώ δε αναπαύονται πλησίον αλλήλων, αυτός μεν δεν δύναται εκ μέρους του ν' αρνηθή καμμίαν χάριν να κάμη, εάν παρακληθή παρά του εραστού, αλλ' ο ομόζυγος ίππος και ο ηνίοχος ανθίστανται εις αυτόν από εντροπήν και από ορθάς σκέψεις.

Εάν μεν λοιπόν το ευγενέστερον μέρος της διανοίας νικήση και οδηγήση εις σώφρονα τρόπον ζωής και εις φιλοσοφίαν αυτούς, τότε με μεγάλην ευτυχίαν και ομόνοιαν διέρχονται τον ενταύθα βίον συγκρατούντες τους εαυτούς των εις κοσμιότητα, υποδουλώσαντες το μέρος της ψυχής εξ ου η κακία εγεννάτο και ελευθερώσαντες εκείνο εξ ου η αρετή· μετά δε το τέλος πλέον της ζωής των αναλαμβάνουσι τα πτερά των και γίνονται ελαφροί νικήσαντες το έν των τριών παλαισμάτων των [δυναμένων να κληθώσιν] αληθώς Ολυμπιακών (42), και του οποίου μεγαλύτερον αγαθόν δεν δύναται να χορηγήση εις τον άνθρωπον ούτε η θεία μανία. Εάν τουναντίον μεταχειρίζωνται τρόπον ζωής κάπως αγοραίον και αντίθετον προς την φιλοσοφίαν, αν και έντιμον, είναι ενδεχόμενον εν καιρώ μέθης ή άλλης τινός αμελείας οι ακόλαστοι ίπποι και των δύο, καταλαβόντες τας ψυχάς απροφυλάκτους, να συνάψωσιν αυτάς εις έν, και να προτιμήσωσι την υπό του όχλου μακαριζομένην εκλογήν, και να επιδοθώσιν εις την απόλαυσιν· και μετά την εκπλήρωσιν ακολουθούσι κατόπιν την αυτήν οδόν, αλλά σπανίως, επειδή η πράξις των δεν επιδοκιμάζεται από όλην την διάνοιαν. Φίλοι μεν λοιπόν εξακολουθούσι να είναι και αυτοί μεταξύ των, αλλ' ολιγώτερον από τους αγνώς αγαπωμένους εκείνους, και καθ' όλον τον χρόνον καθ' ον διαρκεί ο έρως και όταν παύση, επειδή νομίζουσιν ότι έχουσι δώσει και έχουσι λάβει τας μεγίστας διαβεβαιώσεις φιλίας, τας οποίας δεν είναι θεμιτόν να παραβώσιν ελθόντες ποτέ εις έχθραν. Όταν δε τελευτήσωσι ναι μεν άπτεροι εξέρχονται του σώματος, αλλά τείνοντες όμως προς πτέρωσιν, ώστε δεν κερδίζουν μικρόν βραβείον διά την ερωτικήν των μανίαν· διότι νόμος δεν επιτρέπει εις εκείνους, οι οποίοι έχουσιν αρχίσει την επουράνιον πορείαν να καταβώσιν εις το σκότος και υπό την γην, αλλά παρέχει εις αυτούς να συνδιάγωσι ζωήν λαμπράν και να πορεύωνται μαζί ευδαίμονες, και όταν αποκτήσωσι πτερά ν' αποκτήσωσι και οι δύο μαζί χάριν του έρωτος όστις τους συνέδεσε.

Ταύτα, παιδί μου, τα τόσον μεγάλα και θεία θα σου δωρίση η από εραστήν προερχομένη ερωτική φιλία· η δε φιλική σχέσις μετά του μη ερώντος, επειδή είναι ανάμικτος με θνητήν σωφροσύνην, δώρα θνητά και γλίσχρα παρέχει και γεννά εντός της αγαπητής ψυχής ανελευθερίαν, η οποία επαινείται υπό μόνου του πλήθους ως αρετή, και γίνεται αιτία εις αυτήν άνους να κυλίεται πλανωμένη πέριξ της γης και υπό την γην επί εννέα χιλιάδας έτη (43).

Ταύτην την παλινωδίαν, αγαπητέ Έρωτα, όσον το δυνατόν ωραιοτάτην και αρίστην σου αφιέρωσα και επλήρωσα εις σε ίνα εξιλεωθώ, διότι σε προσέβαλα προηγουμένως, εάν δε και αι έννοιαι και αι εκφράσεις έχουσι λεχθή επί το ποιητικώτερον, τούτο ηναγκάσθην να κάμω εξ αιτίας του Φαίδρου. Αλλά συγχώρησέ με διά τον πρώτον λόγον και δέξου τούτον εδώ τον δεύτερον ευχαρίστως, ευμενής και ίλεως μη μου αφαιρέσης την ερωτικήν τέχνην, την οποίαν μου έδωκες, μήτε να την εξασθενήσης και δίδε εις εμέ την χάριν να είμαι ακόμη περισσότερον ή τώρα άξιος της τιμής και υπολήψεως των ωραίων. Εάν δε εις τον προηγούμενον λόγον είπομεν, και ο Φαίδρος και εγώ, βαρύ τι εναντίον της θεότητός σου, αποδίδων την αιτίαν εις τον Λυσίαν, τον πατέρα του λόγου τούτου, παύσε αυτόν από τας τοιαύτας βλασφήμους συνθέσεις, και τρέψε αυτόν εις την φιλοσοφίαν, καθώς έχει τραπή εις αυτήν ο αδελφός του Πολέμαρχος, ίνα μη και αυτός ο εραστής του [ο Φαίδρος] αμφιταλαντεύεται, όπως τώρα, μεταξύ των κενών ρητορικών λόγων, αλλ' εντελώς ν' αφιερώση τον βίον του εις τον μετά φιλοσοφίας Έρωτα (44).

Φαίδρος Εύχομαι μαζί σου, Σωκράτη, εις τους θεούς να πραγματοποιήσωσι ταύτα, εάν είναι εις ημάς τα καλύτερα· τον λόγον σου δε τούτον προ πολλού εθαύμασα καθ' όσον τον εφιλοτέχνησες ωραιότερον του πρώτου· ώστε φοβούμαι μήπως ο Λυσίας φανή ταπεινός εάν θελήση ν' ανταγωνισθή παρουσιάζων άλλον λόγον επί του αυτού θέματος.

Και μάλιστα, αγαπητέ μου, προ ολίγου κάποιος πολιτικός επείραζε τον Λυσίαν περιπαίζων αυτόν δι' αυτήν ακριβώς την ασθένειάν του εις το γράφειν και μέσα εις όλους τους ονειδισμούς τον απεκάλει και λογογράφον (45), ενδέχεται λοιπόν από φιλοτιμίαν να συγκρατηθή από του να μας γράψη απάντησιν.

Σωκράτης Η ιδέα την οποίαν εκθέτεις, νέε μου, είναι αστεία και δεικνύει ότι τον φίλον σου Λυσίαν κρίνεις πολύ εσφαλμένως, εάν τον υποθέτης ότι είναι τόσον ψοφοδεής· επίσης ίσως νομίζεις ότι και ο περιπαίζων αυτόν πολιτικός επίστευεν εις όσα του απέδιδεν.

Φαίδρος Εφαίνετο βεβαίως ότι επίστευε, Σωκράτη· και γνωρίζεις κάπως καλά και συ, ότι οι ισχυροί και διάσημοι εις τας πόλεις μας εντρέπονται να γράφωσι λόγους και ν' αφήνωσι τα συγγράμματά των, επειδή φοβούνται την γνώμην των μεταγενεστέρων μήπως τους καλέσωσι σοφιστάς.

Σωκράτης Γλυκεία περιστροφή! (46) Φαίδρε· σου διαφεύγει ότι οι φιλοδοξότεροι των πολιτικών αγαπώσι πάρα πολύ να λογογραφώσι και ν' αφήνωσι συγγράμματα· αυτοί ακριβώς, όταν γράφωσι λόγον τινά, τόσον αγαπώσι τους επαινέτας, ώστε σημειώνουσι παρά την πρώτην παράγραφον του έργου των τους τυχόν εις κάθε μέρος επαινέσαντας αυτούς.

Φαίδρος Πώς λέγεις τούτο; Δεν το εννοώ.

Σωκράτης Δεν εννοείς ότι εις την αρχήν του συγγράμματος του πολιτικού ανδρός έχει γραφή ο επαινετής πρώτος.

Φαίδρος Πώς;

Σωκράτης «Έδοξε τη βουλή και τω δήμω ή αμφοτέροις» λέγει «και ος είπε…,» (47) και εδώ αναφέρει το όνομά του μετά μεγάλης σοβαρότητος αυτοεπαινούμενος ο συγγραφεύς, έπειτα δα εξακολουθεί, μετά την πρόταξιν επαινετών του (48), επιδεικνύων εις αυτούς την ιδικήν του σοφίαν και ενίοτε γράφει πολύ διεξοδικόν σύγγραμμα· ή μήπως σου φαίνεται το τοιούτον [ψήφισμα] άλλο τι ή λόγος συγγεγραμμένος;

Φαίδρος Δεν φαίνεται εις εμέ τουλάχιστον.

Σωκράτης Λοιπόν εάν μεν ο λόγος ούτος γίνη δεκτός, ο συγγραφεύς απέρχεται εκ της εκκλησίας χαίρων· εάν δε αποδοκιμασθή και χάση την τιμήν ότι είναι άξιος λογογράφος και συγγραφεύς, τότε πενθεί και ο ίδιος και οι φίλοι του.

Φαίδρος Χωρίς αμφιβολίαν.

Σωκράτης Εκ τούτων γίνεται φανερόν ότι δεν πρέπει να περιφρονή τις το επάγγελμα του λογογράφου, αλλά να το εκτιμά μέχρι θαυμασμού.

Φαίδρος Είμαι σύμφωνος.

Σωκράτης Αλλά τι; όταν ρήτωρ τις ή βασιλεύς γίνη ικανός ώστε αναλαβών δύναμιν ενός Λυκούργου ή Σόλωνος ή Δαρείου ν' απαθανατισθή εις την πόλιν ως Χορογράφος, αρά γε δεν θα θεωρή τον εαυτόν του ο ίδιος, ενόσω ζη, ως άλλον θεόν και οι μεταγενέστεροι βλέποντες τα συγγράμματά του δεν θα έχωσι τας αυτάς ακριβώς ιδέας περί τούτου;

Φαίδρος Και βεβαιότατα.

Σωκράτης Νομίζεις λοιπόν ότι κανείς εκ των πολιτικών, οποιουδήποτε χαρακτήρος και αν είναι και οπωσδήποτε δυσμενής προς τον Λυσίαν, θα τον ονειδίση διά τούτο, ότι δηλαδή συγγράφει;

Φαίδρος Όχι βεβαίως, δεν εξάγεται τούτο τουλάχιστον εκ των λόγων σου· διότι την ιδικήν των επιθυμίαν, ως είναι επόμενον, θα ωνείδιζεν.

Σωκράτης Άρα είναι φανερόν ότι δεν φέρει αισχύνην αυτό το γράφειν λόγους.

Φαίδρος Συμφωνώ.

Σωκράτης Αλλά τούτο νομίζω ότι είναι αισχρόν πλέον, το να μη λέγη δηλαδή κανείς και γράφη καλά αλλά αισχρά και κακά.

Φαίδρος Είναι φανερόν βεβαίως.

Σωκράτης Ποίος λοιπόν είναι ο τρόπος του καλώς ή κακώς συγγράφειν; Αισθανόμεθα ανάγκην τινά, Φαίδρε, να εξετάσωμεν τον Λυσίαν ή κάποιον άλλον, εξ όσων έχουσι γράψει τι έως τώρα ή θα γράψωσιν, είτε πολιτικής υποθέσεως είτε ιδιωτικής, είτε έμμετρον ως ποιηταί, είτε άνευ μέτρου ως κοινοί συγγραφείς.

Φαίδρος Ερωτάς εάν έχωμεν ανάγκην; Αλλά θα ήξιζε κανείς να ζη δι' άλλην αιτίαν παρά διά τας τοιαύτας ηδονάς του πνεύματος; Διότι βεβαίως δεν αξίζει να ζη κανείς δι' εκείνας τας σωματικάς ηδονάς, αι οποίαι περιέχουν όλαι κατ' ανάγκην λύπην εις την αρχήν ή και καμμίαν χαράν, δι' ο και δικαίως έχουσιν ονομασθή δουλικαί.

Σωκράτης Έχομεν καιρόν ως φαίνεται· και μάλιστα μέσα εις την πνιγηράν ζέστην επάνω από τα κεφάλια μας μου φαίνονται ότι οι τέττιγες ψάλλοντες και συνομιλούντες μας παρατηρούν. Εάν λοιπόν ίδωσι και ημάς όπως τους κοινούς ανθρώπους να μη συνδιαλεγώμεθα, αλλά να νυστάζωμεν νανουριζόμενοι από το τραγούδι των ένεκα αδρανείας της διανοίας μας, δικαίως θα μας καταγελάσωσι, θεωρούντες ημάς ως μερικούς δούλους οι οποίοι εύρον καταφύγιον να κοιμηθώσι, όπως τα αναπαυόμενα το μεσημέρι πρόβατα κοιμώνται παρά την βρύσιν· εάν δε μας βλέπωσιν ότι εξακολουθούμεν συνομιλούντες, και ότι παρερχόμεθα αυτούς καθώς Σειρήνας χωρίς να γοητευθώμεν [από τα άσματά των], τότε θαυμάσαντες ταχέως θα μας έδιδον το δώρον, το οποίον έχουσιν από τους θεούς διά να χαρίζωσιν εις τους ανθρώπους.

Φαίδρος Ποίον είναι λοιπόν τούτο το δώρον; διότι εγώ, καθώς μου φαίνεται δεν έτυχε να το ακούσω.

Σωκράτης Δεν αρμόζει βέβαια εις φιλόμουσον άνδρα να μην έχη ακούσει τέτοιο πράγμα· λέγουν δε ότι οι τέττιγες ήσαν άνθρωποι πριν να γεννηθούν αι Μούσαι, αλλ' όταν με την γέννησιν των Μουσών εφανερώθη και το άσμα, τόσον πολύ μερικοί εκ των τότε ανθρώπων εξεπλάγησαν από ηδονήν, ώστε τραγουδούντες ημέλησαν να τρώγωσι και να πίνωσι και χωρίς να το εννοήσωσιν έδωκαν τέλος εις την ζωήν των· εκ των ανθρώπων αυτών εφύτρωσε κατόπιν το γένος των τεττίγων, το οποίον έλαβε παρά των Μουσών τούτο το δώρον, να μην έχη καθόλου ανάγκην τροφής από της γεννήσεως του, αλλ' αμέσως να ψάλλη χωρίς φαγητόν και ποτόν μέχρι της τελευτής του, και μετά την τελευτήν να έρχεται ν' αναγγέλλη εις τας Μούσας τις εκ των θνητών ποίαν εκάστην από αυτάς τιμά. Εις την Τερψιχόρην λοιπόν αναγγέλλουσιν εκείνους οι οποίοι την τιμώσι διά χορών και τους καθιστούν προσφιλεστέρους εις αυτήν, εις δε την Ερατώ τους τιμώντας αυτήν διά των ερωτικών ωδών και καθ' όμοιον τρόπον εις τας άλλας τους απονέμοντας την αρμόζουσαν εις εκάστην τιμήν· εις δε την πρεσβυτάτην Καλλιόπην και εις την δευτερότοκον Ουρανίαν αναγγέλλουσι τους φιλοσοφούντας και τους τιμώντας την μουσικήν τέχνην των, διότι αι δυο αύται υπέρ τας άλλας Μούσας επιστατούσαι εις τας κινήσεις των ουρανίων σωμάτων και εις τους ανθρωπίνους και θείους λόγους αφήνουσιν άσμα μελωδικώτατον. Ένεκα λοιπόν των πολλών τούτων αιτίων πρέπει να είπωμεν κάτι και να μη κοιμηθώμεν κατά την μεσημβρίαν.

Φαίδρος Βεβαίως πρέπει να είπωμεν.

Σωκράτης Ας εξετάσωμεν λοιπόν την σκέψιν, την οποίαν τώρα ελάβομεν ως προϋπόθεσιν, τι δηλαδή κάμνει ένα λόγον προφορικόν ή γραπτόν καλόν και τι όχι.

Φαίδρος Πολύ καλά.

Σωκράτης Αρά γε δεν πρέπει διά να ομιλήση καλά ο ρήτωρ να έχη εις την διάνοιάν του την γνώσιν της αληθείας περί όσων μέλλει να είπη;

Φαίδρος Φίλε Σωκράτη, περί αυτού του ζητήματος τέτοια εδώ έχω ακούσει, ότι δηλαδή δεν είναι ανάγκη ο μέλλων να είναι ρήτωρ να γνωρίζη τα αληθινά δίκαια, αλλά τα φαινόμενα δίκαια εις το πλήθος, το οποίον ίσα ίσα μέλλει να δικάση, ουδέ τα αληθινά αγαθά ή ωραία, αλλ' όσα θα φανώσι τοιαύτα· διότι η πειθώ παράγεται μάλλον εκ των δοξασιών τούτων και όχι εκ της αληθείας.

Σωκράτης Δεν πρέπει βεβαίως ν' αποβληθώσιν οι λόγοι (49) του σοφού, αλλά να εξετάζωνται εάν λέγωσι τι· και μάλιστα και το τώρα λεχθέν δεν πρέπει ν' αφήσωμεν ανεξέταστον.

Φαίδρος Ορθώς λέγεις.

Σωκράτης Ας το εξετάσωμεν λοιπόν ως εξής.

Φαίδρος Πώς;

Σωκράτης Εάν σε συνεβούλευον εγώ ν' αποκρούσης τους εχθρούς αποκτήσας ίππον, εάν δε και οι δύο δεν εγνωρίζομεν ίππον, αλλά μόνον τυχαίως εγνώριζον περί σου, ότι ο Φαίδρος νομίζει ως ίππον εκείνον των ημέρων ζώων το οποίον έχει μέγιστα ώτα…….

Φαίδρος Γελοίον θα ήτο, Σωκράτη.

Σωκράτης Ακόμη δεν ετελείωσα· και ότι σοβαρώς διά να σε πείσω συνέτασσον εγκώμιον του όνου, αποκαλών αυτόν ίππον και λέγων περί αυτού, ότι είναι ζώον ανεκτίμητον διά να το έχη κανείς εις την πατρίδα του και έξω εις τον πόλεμον, και χρήσιμον ώστε να πολεμά κανείς απ' αυτού, και δυνατόν να μεταφέρη προσέτι σκεύη και ωφέλιμον εις άλλας πολλάς εργασίας….

Φαίδρος Γελοιωδέστατον πλέον θα ήτο αυτό.

Σωκράτης Άρα λοιπόν δεν είναι προτιμότερον να είναι γελοίον αλλ' αβλαβές, παρά επικίνδυνον και βλαβερόν;

Φαίδρος Φαίνεται.

Σωκράτης Όταν λοιπόν ο ρήτωρ, ενώ αυτός δεν γνωρίζει την φύσιν του αγαθού και του κακού, εύρη τους συμπολίτας του ευρισκομένους εις την αυτήν άγνοιαν και τους συμβουλεύη, εγκώμια πλέκων, όχι περί όνου σκιάς (50) ότι είναι ίππος, αλλά περί του κακού ότι είναι αγαθόν, και όταν, μελετήσας τας δοξασίας του κοινού λαού, τον πείση να πράττη κακά αντί αγαθών, ωσάν ποίον καρπόν νομίζεις ότι η ρητορική κατόπιν θα θερίση εκ των ιδεών τας οποίας έσπειρε;

Φαίδρος Βεβαίως όχι παρά πολύ καλόν καρπόν.

Σωκράτης Αλλά μήπως, καλέ μου φίλε, έχομεν εμπαίξει αγροικότερον του δέοντος την ρητορικήν; Ίσως ηδύνατο να μας είπη αύτη· τι είναι αυτά, ω θαυμαστοί, τα οποία φλυαρείτε; Εγώ βεβαίως καθόλου δεν αναγκάζω τον αγνοούντα την αλήθειαν να μανθάνη ρητορικήν, αλλά κατά την ιδικήν μου τουλάχιστον συμβουλήν, τοιουτοτρόπως θα με καταλάβη τις, όταν αποκτήση την γνώσιν της αληθείας· εν τούτοις τούτο εδώ το μέγα λέγω, ότι, χωρίς την βοήθειάν μου, δεν δύναται ουδέ κατά τι περισσότερον να πείση με τέχνην τους ακροατάς του ο κατέχων την γνώσιν της αληθείας.

Φαίδρος Δεν έχει λοιπόν δίκαιον η ρητορική λέγουσα ταύτα;

Σωκράτης Το παραδέχομαι, εάν βεβαίως οι προστρέχοντες πέριξ αυτής λόγοι παρέχουν την μαρτυρίαν, ότι η ρητορική είναι μία τέχνη· διότι, καθώς μου φαίνεται, ακούω μερικούς λόγους προσερχομένους να διαμαρτύρωνται ότι η ρητορική ψεύδεται και δεν είναι τέχνη, αλλ' άτεχνος μηχανική άσκησις· «δεν υπάρχει δε ούτε θα υπάρξη ποτέ, λέγει ο Λάκων (51), αληθής τέχνη του λέγειν χωρίς να είναι κάτοχος της αληθείας».

Φαίδρος Αλλά χρειαζόμεθα τους λόγους τούτους, Σωκράτη. Κάμε τους να προσέλθωσι κ' εξέταζέ τους τι και πώς λέγουν.

Σωκράτης. Παρουσιασθήτε λοιπόν, &ω λόγοι&, ευγενικά ανατεθραμμένα ωραία παιδιά, και πείθετε τον Φαίδρον ότι, εάν δεν φιλοσοφήση ικανώς, ουδέ θα γίνη ποτέ ικανός να ομιλή διά κανέν ζήτημα. Ας αποκρίνεται λοιπόν ο Φαίδρος.

Φαίδρος Ερωτάτε.

Σωκράτης Άρα λοιπόν η ρητορική δεν είναι τέχνη του ψυχαγωγείν (52) διά λόγων, όχι μόνον εις τα δικαστήρια και εις τας δημοσίας συναθροίσεις, αλλά και εις τας ιδιωτικάς ομηγύρεις, η ιδία και όταν πρόκειται περί μικρών ζητημάτων και όταν περί μεγάλων, και δεν είναι αρά γε πολυτιμότερον να λέγεται το ορθόν πράγμα και εις τα σπουδαία και εις τα μικρά; Ή μήπως αυτά τα έχεις ακούσει συ κατ' άλλον τρόπον;

Φαίδρος Όχι, μα τον Δία, όχι καθόλου παρομοίως, αλλά προ πάντων η ρητορική η ασχολουμένη εις τας δίκας λέγεται και γράφεται τέχνη, λέγεται δε ομοίως και η περί τας δημηγορίας ασχολουμένη· περισσότερον από αυτά δεν έχω ακούσει.

Σωκράτης Αλλ' αληθώς έχεις ακούσει μόνον τα ρητορικά κατασκευάσματα του Νέστορος και του Οδυσσέως, τα οποία συνέθεσαν όταν ησύχαζον κατά την πολιορκίαν του Ιλίου, τας δε συνθέσεις του Παλαμήδους δεν έχεις ακούσει;

Φαίδρος Ναι, μα τον Δία, εγώ τουλάχιστον δεν έχω ακούσει άλλα από τα του Νέστορος [και Οδυσσέως], εκτός εάν παριστάνης τον Γοργίαν ως κάποιον Νέστορα ή κάποιον Θρασύμαχον και Θεόδωρον ως Οδυσσέα (53).

Σωκράτης Ίσως. Αλλ' ας αφήσωμεν τούτους· συ δε ειπέ μου, εις τα δικαστήρια τι πράττουσιν οι αντίδικοι; βεβαίως δεν άντιλέγουσιν ή τι θα είπωμεν ότι κάμνουν;

Φαίδρος Αυτό τούτο.

Σωκράτης Δεν αντιλέγουσι και περί δικαίου και αδίκου;

Φαίδρος Ναι.

Σωκράτης Λοιπόν ο πράττων τούτο με τέχνην θα κάμη να φανή το ίδιον πράγμα εις τα ίδια πρόσωπα άλλοτε μεν δίκαιον, όταν θέλη δε άδικον;

Φαίδρος Διατί όχι;

Σωκράτης Και κατά την δημηγορίαν λοιπόν θα φανώσιν εις τους πολίτας τα ίδια πράγματα άλλοτε μεν αγαθά, άλλοτε δε πάλιν τα εναντία;

Φαίδρος Έτσι.

Σωκράτης Δεν γνωρίζομεν λοιπόν ότι ο Ελεατικός Παλαμήδης (54) διά της τέχνης των λόγων του έκαμεν ώστε τα ίδια πράγματα να φαίνωνται ως όμοια και ανόμοια, και ως έν και ως πολλά, και εξ άλλου ηρεμούντα και κινούμενα;

Φαίδρος Το γνωρίζω πολύ καλά.

Σωκράτης Άρα η αντιλογική δεν περιορίζεται μόνον εις τα δικαστικά και εις την δημηγορίαν, αλλ' εάν είναι μία τις τέχνη, αύτη, ως φαίνεται, ήθελεν είναι η περιλαμβάνουσα όλα τα είδη του λόγου, διά της οποίας γίνεται τις ικανός να παριστάνη εις πάντας όμοια πάντα όσα είναι δυνατόν να συγχυσθώσι, και να διαφωτίζη όσα διάφορα άλλος επιχειρεί να συγχύση και να αποκρύψη.

Φαίδρος Πώς λοιπόν λέγεις το τοιούτον;

Σωκράτης Νομίζω ότι κατά τούτον τον τρόπον το ζήτημά μας θα διευκρινισθή. Η απάτη εις ποίον εκ των δύο συμβαίνει περισσότερον, εις τα πράγματα τα οποία έχουσιν μεγάλας διαφοράς, ή μικράς;

Φαίδρος Εις τα έχοντα μικράς.

Σωκράτης Αλλ' ακριβώς ολίγον κατ' ολίγον προχωρών θα διαλάθης μάλλον ώστε να φθάσης εις το εναντίον παρά με μεγάλα βήματα.

Φαίδρος Πώς όχι;

Σωκράτης Πρέπει λοιπόν ο μέλλων ν' απατήση μεν τον άλλον, αυτός δε να μη απατηθή, να διαγιγνώσκη ακριβώς την ομοιότητα και την ανομοιότητα των όντων.

Φαίδρος Κατ' ανάγκην πρέπει.

Σωκράτης Πραγματικώς λοιπόν θα δυνηθή τις, ενώ δεν γνωρίζει την αληθινήν ουσίαν εκάστου, να διακρίνη εις τα άλλα πράγματα την μικράν ή μεγάλην ομοιότητα εκείνου το οποίον αγνοεί;

Φαίδρος Αδύνατον.

Σωκράτης Λοιπόν είναι φανερόν ότι το πάθημα των εσφαλμένων γνωμών και των απατών των ανθρώπων περί των όντων προέρχεται εξ αιτίας μερικών ομοιοτήτων.

Φαίδρος Κατ' αυτόν τον τρόπον βεβαίως γίνεται.

Σωκράτης Είναι λοιπόν δυνατόν να καταστή κανείς έμπειρος της τέχνης να μεταβιβάζη ολίγον κατ' ολίγον διά των ομοιοτήτων τους ακροατάς του κάθε φοράν από την έννοιαν του όντος εις την εναντίαν έννοιαν αποσύρων αυτούς, ή και ο ίδιος να διαφεύγη την απάτην των ταύτην, εάν δεν γνωρίζη την αληθινήν ουσίαν εκάστου όντος;

Φαίδρος Όχι ποτέ.

Σωκράτης Άρα, φίλε μου, εκείνος που δεν γνωρίζει την αλήθειαν, αλλ' έχει θηρεύσει δοξασίας, ως φαίνεται, γελοίαν τινά και άτεχνον τέχνην των λόγων θα παρουσιάζη.

Φαίδρος Είν' ενδεχόμενον.

Σωκράτης Θέλεις λοιπόν εις τον λόγον του Λυσίου, τον οποίον φέρεις μαζί σου, και εις τους λόγους τους οποίους ημείς είπομεν, να ίδωμεν τι εκ τούτων είναι από τα μετά τέχνης λεχθέντα και τι από τα χωρίς τέχνην;

Φαίδρος Προ παντός μάλιστα, επειδή τώρα απλώς πως ομιλούμεν μη έχοντες ικανά παραδείγματα.

Σωκράτης Βεβαίως κατ' ευτυχή σύμπτωσιν, ως φαίνεται, ελέχθησαν οι λόγοι οι οποίοι έχουσι κάποιον παράδειγμα ότι δύναται ο γνωρίζων την αλήθειαν, παίζων διά των λόγων, να παρασύρη εις μεταβολήν τους ακροατάς του. Ως προς εμέ τουλάχιστον αποδίδω την αιτίαν ταύτην εις τους εντοπίους θεούς· ίσως δε οι των Μουσών προφήται, οι υπέρ τας κεφαλάς μας τραγουδισταί [οι τέττιγες], θα μας έχωσιν εμπνεύσει τούτο το δώρον (55)· διότι εγώ τουλάχιστον δεν γνωρίζω τέχνην τινά του λέγειν.

Φαίδρος Έστω τούτο όπως το λέγεις· μόνον φανέρωνέ μου το παράδειγμα.

Σωκράτης Εμπρός λοιπόν, ανάγνωσέ μου την αρχήν του λόγου του Λυσίου.

Φαίδρος «Διά τα ιδικά μου μεν αισθήματα γνωρίζεις καλά και καθώς νομίζω έχεις ακούσει ότι συμφέρει εις ημάς τους δύο η εκπλήρωσις των πόθων μου· έχω δε την αξίωσιν να μη αποτύχω εις ό,τι επιθυμώ διά τούτο μόνον ότι συνέπεσε να μην είμαι εραστής σου· διότι οι ερώντες μεταμελούνται τότε — ».

Σωκράτης Σταμάτησε· πρέπει να είπομεν κατά τι ο Λυσίας σφάλλει και άνευ τέχνης δημιουργεί. Δεν είναι αληθές;

Φαίδρος Ναι.

Σωκράτης Άρα λοιπόν δεν είναι εις τον καθένα φανερόν το εξής περίπου, ότι εις μερικάς των τοιούτων εννοιών συμφωνούμεν, εις μερικάς δε διιστάμεθα;

Φαίδρος Πιστεύω μεν ότι ενόησα εκείνο το οποίον λέγεις, αλλ' ακόμη σαφέστερον ειπέ μου το.

Σωκράτης Όταν τις είπη το όνομα του σιδήρου ή του αργύρου, άρα την ιδίαν έννοιαν δεν εσχηματίσαμεν;

Φαίδρος Αναμφιβόλως.

Σωκράτης Τι δε διανοούμεθα προκειμένου περί του δικαίου και του αγαθού; δεν έχει ο καθείς διάφορον ιδέαν και δεν διαφωνούμεν περί αυτών και μεταξύ μας και με τους ιδίους εαυτούς μας;

Φαίδρος Πολύ αληθινά.

Σωκράτης Άρα εις τα μεν συμφωνούμεν, εις τα άλλα όχι.

Φαίδρος Έτσι είναι.

Σωκράτης Εις ποια εκ των δύο τούτων ευκολώτερον απατώμεθα και εις ποία η ρητορική ασκεί μεγαλυτέραν δύναμιν;

Φαίδρος Είναι φανερόν ότι εις εκείνα εις τα οποία πλανώμεθα.

Σωκράτης Λοιπόν είναι ανάγκη ο μέλλων να μετέλθη την ρητορικήν τέχνην πρώτον μεν να κάμη την διάκρισιν των εννοιών τούτων μεθοδικώς και να συλλάβη εις τον νουν του τους διαφόρους χαρακτήρας και των δύο χωριστά ειδών των εννοιών, και εκείνου εις το οποίον κατ' ανάγκην το πλήθος πλανάται και εκείνου εις το οποίον δεν πλανάται.

Φαίδρος Επιτήδειος θα ήτο, Σωκράτη, εκείνος ο οποίος θα εγνώριζε να κάμη ταύτην την διάκρισιν.

Σωκράτης Έπειτα νομίζω ότι πρέπει, όταν αναλαμβάνη την εξέτασιν εκάστου ζητήματος να μη του διαφεύγη την προσοχήν, αλλά μετ' οξύτητος ν' αντιλαμβάνεται εκείνο περί του οποίου μέλλει να είπη, δηλαδή εις ποίον εκ των δύο γενών έτυχε ν' ανήκη τούτο.

Φαίδρος Βεβαίως.

Σωκράτης Τι νομίζεις λοιπόν· τι εκ των δύο θα είπωμεν ότι είναι ο έρως εκ των αμφισβητησίμων ή εκ των μη;

Φαίδρος Εκ των αμφισβητησίμων βεβαίως· αλλέως θα σου ήτο δυνατον να είπης, εκείνα τα οποία τώρα εξέφερες περί αυτού ότι είναι και βλαβερός και εις τον αγαπώμενον και τον αγαπώντα και πάλιν ότι είναι μέγιστον των αγαθών;

Σωκράτης Λαμπρά τα λέγεις· αλλ' ειπέ μου και το εξής — διότι εγώ δεν ενθυμούμαι πολύ καλά εξ αιτίας του ενθουσιασμού μου — εάν έκαμα τον ορισμόν του έρωτος κατά την αρχήν του λόγου.

Φαίδρος Μα τον Δία, θαυμασίως.

Σωκράτης Μπα, τόσον επιτηδειότεραι εις την τέχνην των λόγων λέγεις ότι είναι αι νύμφαι, αι θυγατέρες του Αχελώου και ο Παν ο υιός του Ερμού, από τον Λυσίαν τον υιόν του Κεφάλου; ή απατώμαι, και ο Λυσίας αρχίζων τον ερωτικόν λόγον του μας ηνάγκασε να εννοήσωμεν τον έρωτα, ότι είναι έν τι εκ των όντων, το οποίον αυτός ηθέλησε και συμφώνως με τον ορισμόν τούτον πλέον συνέταξε κ' ετελείωσεν όλον τον κατόπιν λόγον; θέλεις πάλιν ν' αναγνώσωμεν την αρχήν αυτού;

Φαίδρος Εάν σου φαίνεται καλόν· εκείνο όμως το οποίον ζητείς δεν είναι εις αυτό το μέρος.

Σωκράτης Λέγε, ν' ακούσω αυτό το ίδιον.

Φαίδρος «Διά μεν τα ιδικά μου αισθήματα γνωρίζεις καλά, και καθώς νομίζω έχεις ακούσει ότι συμφέρει εις ημάς τους δύο η εκπλήρωσις των πόθων μου. Έχω δε την αξίωσιν να μη αποτύχω εις ό,τι επιθυμώ διά τούτο μόνον, ότι συνέπεσε να μην είμαι εραστής σου· διότι οι ερώντες μεταμελούνται τότε δι' όσα προσέφερον [εις το αντικείμενον του πάθους των], όταν θα κορεσθώσι της επιθυμίας».

Σωκράτης Όντως πολύ, ως φαίνεται, απέχει από του να κάμνη, αυτό το οποίον ακριβώς ζητούμεν, ο Λυσίας, ο οποίος ουδ' από την αρχήν, αλλ' από το τέλος κολυμβών ανάσκελα προς τα οπίσω επιχειρεί να διέλθη τον λόγον, και αρχίζει από εκεί απ' όπου θα είχε τελειώσει ο εραστής λέγων προς τον αγαπώμενον. Ή δεν είναι τίποτε σωστόν, πολυαγαπημένε μου Φαίδρε;

Φαίδρος Τούτο βεβαίως, Σωκράτη, περί του οποίου κάμνει λόγον είναι [όχι αρχή αλλά] τέλος.

Σωκράτης Τι δε να είπωμεν διά τα άλλα; δεν φαίνονται ότι αι ιδέαι του λόγου έχουν τοποθετηθή συγκεχυμένως; ή φαίνεται ότι, εκείνο το οποίον ελέχθη δεύτερον, έπρεπε ένεκα ανάγκης τινός να κατέχη την δευτέραν θέσιν αυτό παρά άλλο τι των λεχθέντων; Διότι εφάνη εις εμέ, ο οποίος εξ άλλου ομολογώ την άγνοιάν μου, ότι ο συγγραφεύς με γενναιότητα έγραφεν ό,τι του ήρχετο εις τον νουν· συ δε μήπως ευρήκες λογογραφικήν τινα ανάγκην ένεκα της οποίας εκείνος έτσι κατά σειράν το έν πλησίον του άλλου έβαλεν αυτά;

Φαίδρος Καλός είσαι, αφού με νομίζεις ικανόν να διαγνώσω έτσι ακριβώς τους λόγους του Λυσίου.

Σωκράτης Αλλά τούτο εδώ τουλάχιστον νομίζω πώς θα μου έλεγες, ότι πρέπει κάθε λόγος, όπως το ζώον, να συνίσταται από σώμα τι ιδικόν του, ώστε να μην είναι μήτε ακέφαλος μήτε άπους, αλλά να έχη μέσα και άκρα, τα οποία να είναι γραμμένα έτσι, ώστε ν' αρμόζουν και μεταξύ των και με το σύνολον.

Φαίδρος Πώς όχι;

Σωκράτης Εξέτασε λοιπόν τον λόγον του φίλου σου, εάν είτε κατά τον ένα είτε κατά τον άλλον τρόπον έχει γραφή, και θα εύρης ότι καθόλου δεν διαφέρει από το επίγραμμα, το οποίον λέγουν ότι είναι επιγεγραμμένον εις τον Μίδαν τον Φρύγα.

Φαίδρος Ποίον είναι το επίγραμμα και τι ιδιαίτερον έχει τούτο;

Σωκράτης Είναι το εξής:

Χαλκή παρθένος είμαι, 'ς του Μίδα δε το μνήμα κείμαι, κι' όταν θα τρέξη το νερό και τα ψηλά τα δένδρ' ανθίσουν, μένουσα εδώ ψηλά 'ς αυτόν τον τύμβο τον πολύκλαυστο, θ' αγγέλλω 'ς τους διαβάτες ότι ο Μίδας εδώ έχει ταφή.

ως νομίζω, κάπως κατανοείς ότι ουδεμία διαφορά υπάρχει εις το να διαβάζεται μέρος τι του επιγράμματος πρώτον ή τελευταίον.

Φαίδρος Περιπαίζεις τον λόγον μας, Σωκράτη.

Σωκράτης Τούτον μεν τον λόγον ας αφήσωμεν ίνα μη στενοχωρήσαι· αν και, ως μου φαίνεται, έχει πολλά δείγματα, τα οποία έχων προ οφθαλμών κανείς, θα ωφελείτο με το να μη επιχειρή καθολοκληρίαν να τα μιμηθή. Εις δε τους άλλους λόγους ας έλθωμεν. Διότι υπάρχει τι ως νομίζω, το οποίον πρέπει να ίδωσιν οι θέλοντες να ασχολώνται περί τους λόγους.

Φαίδρος Ποίον είναι αυτό που λέγεις;

Σωκράτης Είναι κάπως αντίθετοι· ο μεν είς δηλαδή έλεγεν ότι πρέπει να χαρίζεται τις εις τον ερώντα ο δε άλλος ότι δεν πρέπει.

Φαίδρος Και οι δύο πάρα πολύ ανδρικώς [υπεστήριζον την ιδέαν των].

Σωκράτης Ενόμιζα ότι θα έλεγες την αλήθειαν, εάν έλεγες μανικώς· εκείνο μεν λοιπόν το οποίον εζήτουν είναι αυτό τούτο· διότι μανία τις είπομεν ότι είναι ο έρως. Αληθώς;

Φαίδρος Ναι.

Σωκράτης Μανίαι δε δύο υπάρχουν, εξ ων η μεν προέρχεται εξ ανθρωπίνων νοσημάτων, η δε εκ θείας απομακρύνσεως από της συνήθους κανονικής καταστάσεως.

Φαίδρος Πολύ καλά.

Σωκράτης Έχομεν δε διαιρέσει την θείαν μανίαν εις τέσσαρα μέρη εκ των τεσσάρων θεών, παραδεχθέντες την μαντικήν μεν εμπνεομένην υπό του Απόλλωνος, την ιεροτελεστικήν δε υπό του Διονύσου, την ποιητικήν υπό των Μουσών, την τετάρτην δε, την ερωτικήν μανίαν, την εμπνεομένην υπό της Αφροδίτης και του Έρωτος την είπομεν ότι είναι αρίστη, και δεν γνωρίζω πώς το ερωτικόν πάθος απεικονίζοντες, άλλοτε μεν με το να εγγίζωμεν την αλήθειαν, ίσως δε και με το να πλανώμεθα εις άλλα, συνάψαντες λόγον όχι εντελώς απίθανον εψάλαμεν μυθικόν τινα ύμνον με κοσμιότητα και ευλάβειαν εις τον Έρωτα, τον ιδικόν μου και ιδικόν σου δεσπότην, Φαίδρε, τον προστάτην των ωραίων παίδων.

Φαίδρος Εγώ τουλάχιστον πάρα πολύ ευχαρίστως τον ήκουσα.

Σωκράτης Το εξής όμως από αυτόν τον λόγον ας λάβωμεν, με ποίον τρόπον δηλαδή από το ψέγειν ηδυνήθη ο λόγος να μεταβή εις το επαινείν.

Φαίδρος Πώς το εννοείς λοιπόν αυτό;

Σωκράτης Εις εμέ φαίνεται ότι όντως όλα τα άλλα έχουν λεχθή αστείως και χάριν παιδιάς. Αλλά την δύναμιν των δύο τούτων μεθόδων, αι οποίαι ελέχθησαν κατά τύχην, είναι ωφέλιμον, εάν δυνηθή κανείς να εννοήση και τας οικειποιηθή με τέχνην.

Φαίδρος Ποίων μεθόδων;

Σωκράτης Το να ανάγη τις εις μίαν γενικήν ιδέαν διά συνθέσεως τα εδώ κ' εκεί διεσπαρμένα στοιχεία, ίνα δι' ακριβούς ορισμού κάμη φανερόν έκαστον, περί του οποίου θα εδίδασκε κάθε φοράν. Καθώς τώρα δα αφού ωρίσαμεν την έννοιαν του Έρωτος, είτε καλώς είτε κακώς, εκάμαμεν τον λόγον. Τουλάχιστον ένεκα της αιτίας αυτής ο λόγος μας είχε να δείξη σαφήνειαν και συμφωνίαν προς τον εαυτόν του.

Φαίδρος Η δε άλλη μέθοδος, λέγε, ποία είναι, Σωκράτη;

Σωκράτης Το να δύναταί τις ν' αναλύη την γενικήν έννοιαν εις τα είδη αυτής, τέμνων εις τα φυσικά της άρθρα, χωρίς να προβαίνη εις το να συντριβή κανέν μέρος κατά τον τρόπον κακού μαγείρου· έτσι ακριβώς προ μικρού οι δύο λόγοι μου έλαβον μίαν κοινήν ιδέαν, την μανίαν, καθώς δε φύσει εξ ενός σώματος έχομεν δίπλα μέρη με το αυτό όνομα, τα κληθέντα αριστερά και δεξιά μέρη, τοιουτοτρόπως και ως προς την μανίαν, την οποίαν εθεώρησαν οι λόγοι ως έν είδος υπάρχον φύσει εντός μας, ο μεν είς λόγος ετράπη εις την διευκρίνισιν του αριστερού μέρους της και δεν αφήκε τας ερεύνας τούτου του μέρους ίνα επαναρχίση, ειμή όταν εύρεν εις αυτάς αριστερόν τινα καλούμενον έρωτα τον οποίον ελοιδόρησε πάρα πολύ δικαίως, ο δε έτερος λόγος μας έφερε εις το δεξιόν μέρος της μανίας όπου εύρεν έρωτα, ο οποίος αν και είχε το ίδιον όνομα με τον πρώτον, ήτο θεϊκός όμως και λαβών αυτόν ως υπόθεσιν των εγκωμίων του τον επήνεσεν ως αιτίαν των μεγίστων αγαθών μας.

Φαίδρος Αληθέστατα λέγεις.

Σωκράτης Και εγώ ο ίδιος, Φαίδρε, είμαι εραστής τούτων των αναλύσεων και των συνθέσεων ίνα γίνω ικανός να λέγω και να σκέπτομαι· και εάν θα νομίσω ότι κάποιος άλλος δύναται ν' αντιλαμβάνεται το αντικείμενον και ως σύνολον και αναλελυμένον εις τα στοιχεία του, τούτον επιδιώκω ακολουθών τα ίχνη του ως να ήτο θεός (56). Και τους δυναμένους δε να κάμωσι τούτο τους αποκαλώ, κύριος οίδε εάν ορθώς ή όχι, μέχρι τούδε διαλεκτικούς. Αλλ' εκείνους οι οποίοι εδιδάχθησαν υπό σου και του Λυσίου πώς πρέπει να τους αποκαλώμεν; Ή μήπως η τέχνη των λόγων είναι αυτό εκείνο, το οποίον και ο Θρασύμαχος (57) και οι άλλοι μεταχειριζόμενοι λέγουσιν ότι έχουσι γίνει σοφοί μεν οι ίδιοι εις το λέγειν, κάμνουν δε σοφούς και τους άλλους όσοι θα ήθελον να προσφέρωσι δώρα εις αυτούς ως εις βασιλείς;

Φαίδρος Βασιλικοί πραγματικώς είναι οι άνδρες ούτοι, αλλά δεν έχουν ιδέαν των όσων ερωτάς· αλλά τούτο μεν το είδος ορθώς μου φαίνεται ότι το ονομάζεις αποκαλών διαλεκτικόν· αλλά το ρητορικόν, μου φαίνεται, ότι ακόμη μας διαφεύγει.

Σωκράτης Τι λέγεις; θα εύρισκέ τις κάτι καλόν, το οποίον έμεινε μεν από όσα είπομεν περί διαλεκτικής, λαμβάνεται όμως με τέχνην; Πάντως δε δεν πρέπει να εγκαταλειφθή από σε κ' εμέ το υπόλοιπον μέρος [το περί] της ρητορικής, αλλά πρέπει να είπωμεν τι είναι τούτο.

Φαίδρος Και δεν είναι ολίγα, Σωκράτη, όσα διδάγματα περιλαμβάνονται εις τα βιβλία τα γράφοντα περί της τέχνης των λόγων.

Σωκράτης Και καλά που μου το εθύμισες. Το προοίμιον νομίζω ότι πρέπει να λέγεται εις την αρχήν του λόγου· αυτά δεν λέγεις — είναι, αληθινόν; — ότι είναι αι λεπταί δεξιότητες της τέχνης;

Φαίδρος Ναι.

Σωκράτης Δεύτερον η διήγησις μετά των μαρτυρικών καταθέσεων εκτός αυτής, τρίτον αι αποδείξεις, τέταρτον αι πιθανολογίαι· νομίζω μάλιστα ότι ο αριστοτέχνης των λόγων, ο Βυζάντιος (58) ανήρ, διδάσκει και πίστωσιν και επιπίστωσιν.

Φαίδρος Λέγεις διά τον καλόν Θεόδωρον; (59)

Σωκράτης Ναι, ο οποίος μας διδάσκει ότι πρέπει να κάμωμεν και εις την κατηγορίαν και εις την απολογίαν έλεγχον και επεξέλεγχον. Δεν θα παραγκωνίσωμεν δε τον άριστον Εύηνον τον Πάριον (60), ο οποίος και την υποδήλωσιν πρώτος εύρε και τους πλαγίους επαίνους· άλλοι δε λέγουσιν ότι αυτός και τους πλαγίους ψόγους εστιχούργησε προς απομνημόνευσιν· διότι ήτο σοφός ο ανήρ. Τον Τεισίαν (61) δε και τον Γοργίαν (62) δεν θα τους αφήσωμεν να κοιμώνται, οι οποίοι ανεκάλυψαν ότι τα πιθανά πρέπει να θεωρώνται προτιμότερα των αληθών, και οι οποίοι ένεκα της ευρωστίας του λόγου των κάμνουν ώστε να φαίνωνται τα μικρά μεγάλα και τα μεγάλα μικρά, και τα νέα εκφράζουσιν αρχαιοπρεπώς και τα αρχαία με νέαν μορφήν, και ανεύρον το μέσον να ομιλώσι διά κάθε θέμα και διά βραχέων και κατά διεξοδικώτατον τρόπον. Ταύτα δε ακούων κάποτε ο Πρόδικος (63) εγέλασε και είπεν ότι μόνος αυτός έχει εύρει τα αρμόζοντα εις την τέχνην των λόγων. Είπε δε ότι ούτε αι μακρολογίαι ούτε αι βραχυλογίαι αρμόζουν, αλλά τα μέτρια.

Φαίδρος Σοφώτατα είπες, ω Πρόδικε.

Σωκράτης Τον Ιππίαν (64) δε δεν αναφέρομεν, διότι νομίζω ότι και ο Ηλείος ξένος της αυτής γνώμης θα ήτο με τον Πρόδικον.

Φαίδρος Διατί όχι;

Σωκράτης Πώς θ' αναπτύξωμεν δε εξ άλλου τα ρητορικά τεχνουργήματα του Πώλου (65), ο οποίος την διπλασιολογίαν [καλλιλογίαν] και την γνωμολογίαν [το ομιλείν με γνωμικά] και την εικονολογίαν [τας μεταφοράς] εύρε, και τας λέξεις εκείνας τας οποίας εδώρησεν εις αυτόν ο Λικύμνιος (66), ίνα δημιουργήση ευφράδειαν.

Φαίδρος Τα του Πρωταγόρου (67) δε παραγγέλματα, Σωκράτη, δεν είναι βεβαίως τέτοια τινά;

Σωκράτης Μετεχειρίζετο, παιδί μου, ορθόν λεκτικόν και άλλα πολλά και καλά· ως προς την τέχνην δε των θρηνητικών λόγων, οι οποίοι κινούσι τον οίκτον αναφερόμενοι εις το γήρας και την πενίαν όλους τους έχει υπερβή, μου φαίνεται, η δύναμις του Χαλκηδονίου (68), ο οποίος εξ άλλου ήτο φοβερός ανήρ και εις το να εξοργίση το πλήθος αφ' ενός, και πάλιν αυτό ωργισμένον να το καταπραΰνη γοητεύων, ως έλεγε· και επιτηδειότατος εις το να κατηγορή και εις το να αναιρή τας κατηγορίας με κάθε τρόπον. Όλοι δε από κοινού πλέον φαίνεται ότι παρεδέχθησαν ποίον πρέπει να είναι το τέλος των λόγων, το οποίον άλλοι μεν καλούσιν επάνοδον, άλλοι δε με άλλο όνομα.

Φαίδρος Εννοείς το να συγκεφαλαιώσουν τα καθέκαστα εις το τέλος διά να υπενθυμίσουν εις τους ακούοντας περί των λεχθέντων.

Σωκράτης Ταύτα λέγω, και αν συ έχης να προσθέσης άλλο τι περί της τέχνης των λόγων.

Φαίδρος Έχω μερικά μικρά και ανάξια λόγου.

Σωκράτης Ας αφήσωμεν δα τα μικρά· μάλλον δε ταύτα ας φέρωμεν εις πλήρες φως, ποία είναι η δύναμις της τέχνης και πού φανερώνεται.

Φαίδρος Είναι ισχυροτάτη, Σωκράτη, η δύναμις της ρητορικής και φανερώνεται εις τας συνελεύσεις του πλήθους.

Σωκράτης Είναι αληθές· αλλ', έκτακτέ μου φίλε, ιδέ και συ μήπως φαίνεται και εις σε, όπως και εις εμέ, αραιόν το στημόνι του υφάσματος της ρητορικής αυτής.

Φαίδρος Αποδείκνυέ μου μόνον.

Σωκράτης Ειπέ μου λοιπόν· εάν τις υπάγη εις τον φίλον σου Εριξύμαχον ή τον πατέρα αυτού Ακουμενόν και είπη ότι εγώ γνωρίζω τοιαύτα ιατρικά να προσφέρω εις τα σώματα, ώστε εάν θέλω να τα θερμαίνω και να τα κρυώνω και, εάν μεν μου φανή καλόν, να τα κάμω να εξεμώσι, εάν δε πάλιν όχι, να αφοδεύωσι και άλλοι πάρα πολλά τοιαύτα, και επειδή γνωρίζω αυτά έχω την αξίωσιν ότι είμαι ιατρός και ότι και άλλον κάμνω ιατρόν, εάν εις αυτόν ήθελον παραδώσει την επιστήμην τούτων· τι νομίζεις ότι θα έλεγον εάν ήκουον αυτά οι φίλοι σου;

Φαίδρος Τι άλλο παρά θα τον ηρώτων, εάν εκτός τούτων γνωρίζει και τους ασθενείς οι οποίοι έχουν ανάγκην τούτων και πότε μεταχειρίζεται το καθέν και κατά ποίαν δόσιν;

Σωκράτης Εάν λοιπόν απαντήση, ότι δεν γνωρίζω τίποτε από αυτά, αλλ' ότι έχω την αξίωσιν ο μαθητής μου να κάμη όσα ζητείς;

Φαίδρος Νομίζω ότι θα του έλεγον ότι είναι τρελλός, και ότι τα έμαθεν από κάποιο βιβλίον ή ότι ενόμισεν, επειδή έτυχε ν' ακούση περί φαρμάκων, πως είναι ιατρός, ενώ δεν γνωρίζει τίποτε από την ιατρικήν τέχνην.

Σωκράτης Τι δε θ' απήντων εξ άλλου ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης, εάν παρουσιάζετο κανείς εις αυτούς λέγων ότι γνωρίζει να κάμνη περί μικρού πράγματος λόγους υπερβολικά μακρούς και περί μεγάλου πάρα πολύ μικρούς, όταν δε θέλη, να κάμνη ώστε οι λόγοι του να κινούν τον οίκτον και τουναντίον πάλιν τον φόβον, και να δεικνύουν απειλήν και πολλά άλλα παρόμοια, και διδάσκων αυτά να νομίζη ότι παραδίδει ποίησιν τραγωδίας;

Φαίδρος Και αυτοί νομίζω, Σωκράτη, ότι θα κατεγέλων εκείνον, αν τις νομίζη ότι η τραγωδία είναι άλλο τι παρά η αρμόζουσα σύνθεσις των στοιχείων τούτων και ως προς άλληλα και ως προς το σύνολον.

Σωκράτης Αλλά δεν θα τον περιέπαιζον βαναύσως, αλλά καθώς μουσικός, όταν απαντήση άνδρα θεωρούντα τον εαυτόν του κάτοχον της αρμονίας, επειδή έτυχε να γνωρίζη πώς είναι δυνατόν να τονίζη χορδήν υψηλότατα και χαμηλότατα, δεν θα του έλεγε με αγριότητα «δυστυχή, είσαι τρελλός», αλλ' επειδή είναι αληθής μουσικός θα του έλεγε μαλακότερον ότι «καλέ μου, είναι ανάγκη μεν και αυτά τα οποία γνωρίζεις να γνωρίζη ο μέλλων να γίνη κάτοχος της αρμονίας, αλλ' όμως δύναται κάλλιστα να μη γνωρίζη τίποτε από αρμονίαν και αν κατέχη την ιδικήν σου εμπειρικήν γνώσιν διότι γνωρίζεις τα προ της αρμονίας αναγκαία μαθήματα, αλλ' όχι τα αρμονικά».

Φαίδρος Ορθότατα βεβαίως.

Σωκράτης Και ο Σοφοκλής λοιπόν εις τον προς αυτόν επιδεικνυόμενον θα έλεγεν ότι γνωρίζει τα προ της τραγωδίας, αλλ' όχι τα τραγικά, και ο Ακουμενός [θα έλεγεν εις εκείνον ότι γνωρίζει] τα προ της ιατρικής, αλλ' όχι τα ιατρικά.

Φαίδρος Βεβαιότατα.

Σωκράτης Τι δε νομίζομεν; εάν ο μελίγλωσσος Άδραστος (69) ή ο Περικλής ήκουον εκείνα τα πάγκαλα τεχνάσματα, τα οποία τώρα ημείς διεξήλθομεν, τας βραχυλογίας και τας εικονολογίας και όσα άλλα εξετάσαντες εις πλήρες φως είπομεν ότι είναι συζητήσιμα, τι εκ των δύο, (οργισμένοι αυτοί, καθώς εγώ και συ, θα είχον την βαναυσότητα να είπωσι λέξιν τινά χονδρήν εις τους λέγοντας και διδάσκοντας αυτά ως ρητορικήν τέχνην, ή, επειδή είναι σοφώτεροί μας, και ημάς θα επέπληττον λέγοντες· Φαίδρε και Σωκράτη, δεν πρέπει να οργιζώμεθα, αλλά να συγχωρώμεν, εάν τινες μη γνωρίζοντες διαλεκτικήν ευρέθησαν εις αδυναμίαν να ορίσωσι την έννοιαν της ρητορικής, ένεκα δε τούτου του παθήματος ενόμισαν ότι εύρον την ρητορικήν, εν ώ κατείχον μόνον τα προ της τέχνης αναγκαία μαθήματα, και ταύτα πλέον διδάσκοντες εις άλλους φρονούσιν ότι τελείως η ρητορική έχει διδαχθή από αυτούς, οφείλουσιν όμως οι ίδιοι οι μαθηταί των ν' αντλώσιν εις τους λόγους από τους εαυτούς των εκάστην γνώσιν εκ των [ανωτέρω] τούτων εις το να την μεταχειρίζονται πειστικώς εις τον λόγον και εις το να συνθέτωσι το όλον, επειδή τούτο δεν παρέχει καμμίαν δυσκολίαν.

Φαίδρος Αλλά βεβαίως, Σωκράτη, πλησιάζει τοιαύτη τις να είναι η τέχνη, την οποίαν ούτοι οι άνδρες και διδάσκουσι και γράφουσι· και εις εμέ φαίνεσαι ότι έχεις είπει το αληθές· αλλά την τέχνην του όντως ρητορικού και του πιθανού εν τω λόγω με ποίον τρόπον και από πού δύναται τις να την πορισθή;

Σωκράτης Διά να δυνηθής, Φαίδρε, να γίνης τέλειος εις τους αγώνας της ρητορικής είναι επόμενοι ίσως και αναγκαίοι οι όροι οι ισχύοντες και εις τους άλλους αγώνας. Εάν μεν εις σε υπάρχη εκ φύσεως η ρητορική δύναμις, θα είσαι ρήτωρ λαμπρός εάν προσλάβης την επιστήμην και την μελέτην· εάν δε παραλίπης τι εκ τούτων, κατά τούτο θα είσαι ατελής. Καθόσον δε υπάρχει εις το έργον τούτο τέχνη, νομίζω ότι η ορθή μέθοδος δεν φαίνεται να είναι εκείνη την οποίαν ακολουθεί ο Λυσίας και ο Θρασύμαχος.

Φαίδρος Αλλά ποία είναι λοιπόν η ορθή μέθοδος;

Σωκράτης Πλησιάζομεν, καλέ μου, να είπωμεν ευλόγως ότι ο Περικλής έγινεν εις την ρητορικήν τελειότατος εξ όλων.

Φαίδρος Πώς;

Σωκράτης Όλαι όσαι είναι μεγάλαι τέχναι έχουσιν ανάγκην οξείας παρατηρήσεως και ανωτέρας επιστήμης περί της φύσεως, διότι το ύψος των διανοημάτων τούτο και το παντελώς τέλειον φαίνεται ότι από εδώ εισέρχεται εις τα έργα, το οποίον και ο Περικλής αποκτήσας προσέθηκεν εις την ευφυίαν του· διότι προσκολληθείς, νομίζω, εις τον Αναξαγόραν (70), όστις ήτο τοιούτος, και γεμισθείς από γνώσεις φυσιολογικάς, και φθάσας εις την εξέτασιν της φύσεως του νοητικού και του άνευ διανοίας υλικού κόσμου, περί των οποίων ο Αναξαγόρας κατ' εξοχήν ησχολείτο, εκ τούτων των θεμάτων μετέφερεν ο Περικλής εις την τέχνην των λόγων ότι ήτο χρήσιμον εις αυτήν.

Φαίδρος Πώς τούτο λέγεις;

Σωκράτης Ο αυτός τρόπος είναι διά την ιατρικήν τέχνην, ο οποίος και διά την ρητορικήν.

Φαίδρος Πώς λοιπόν;

Σωκράτης Και εις τας δύο τέχνας πρέπει να διακρίνης την φύσιν, του σώματος εις την μίαν, της ψυχής εις την άλλην, εάν μέλλης όχι μόνον μηχανικώς και εμπειρικώς, αλλά και με τέχνην να εργασθής· εις μεν το σώμα προσφέρων φάρμακα και τροφήν θα εμβάλης υγείαν και δύναμιν, εις δε την ψυχήν και λόγους και ωφελίμους ασχολίας προσφέρων την πειθώ, την οποίαν θέλεις, θα παραδώσης.

Φαίδρος Κατ αυτόν τον τρόπον το πράγμα φαίνεται, Σωκράτη, αληθές.

Σωκράτης Την φύσιν λοιπόν της ψυχής νομίζεις ότι δύνασαι να κατανοήσης κατά τρόπον σοβαρόν, εάν δεν γνωρίζης την όλην φύσιν;

Φαίδρος Εάν μεν πρέπη να πεισθή κανείς εις τον Ιπποκράτην, τον απόγονον των υιών του Ασκληπιού, ουδέ τα περί του σώματος δύναται να κατανοήση άνευ της μεθόδου ταύτης.

Σωκράτης Βεβαίως καλά, φίλε μου, τα λέγει· πρέπει όμως εξετάζοντες τον ορθόν λόγον προς τα του Ιπποκράτους, να ερευνήσωμεν εάν ευρίσκωνται εις συμφωνίαν.

Φαίδρος Παραδέχομαι.

Σωκράτης Εις το περί φύσεως λοιπόν εξέταζε τι λέγει και ο Ιπποκράτης και ο ορθός λόγος. Αρά γε εις την εξέτασιν εδώ δεν πρέπει να διανοούμεθα ως να πρόκειται περί της φύσεως οιουδήποτε πράγματος; πρώτον μεν πρέπει να εξετάζωμεν το πράγμα, περί του οποίου θα θελήσωμεν να γίνωμεν και οι ίδιοι τεχνικοί και δυνατοί, ώστε και άλλους να κάμωμεν, εάν είναι απλούν ή σύνθετον [εκ πολλών ειδών], έπειτα δε, εάν είναι απλούν, πρέπει να παρατηρήσωμεν τίνα δύναμιν έχει εκ φύσεως προς το να ενεργή πρός τι ή τίνα δύναμιν έχει προς το να πάθη υπό τινος, εάν δε περισσότερα είδη έχη, αφ' ού αριθμήσωμεν αυτά, εκείνο το οποίον θα ίδωμεν επί του ενός, τούτο να ίδωμεν επί εκάστου είδους, κατά τι μέρος είναι αυτό προωρισμένον υπό της φύσεως τι να ενεργή, ή κατά τι μέρος τι να πάθη υπό τινος είναι προωρισμένον εκ φύσεως;

Φαίδρος Πλησιάζομεν Σωκράτη, εις το τέλειον.

Σωκράτης Η άνευ τούτων λοιπόν μέθοδος θα ωμοίαζεν ωσάν με τυφλού πορείαν· αλλ' όμως δεν πρέπει να παρομοιάσωμεν τον μετά τέχνης διεξερχόμενον οτιδήποτε θέμα με τυφλόν ούτε με κωφόν, αλλά φανερόν ότι, εάν τις μετά τέχνης λόγους περί τινος προσφέρη, την ουσίαν θα φανερώση ακριβώς της φύσεως τούτου, προς την οποίαν τους λόγους θα πλησιάση· θα είναι δε τούτο η ψυχή.

Φαίδρος Αναμφιβόλως.

Σωκράτης Εις τούτο λοιπόν πάσα η άμιλλα αυτού τείνει· διότι να πείση με τούτο επιχειρεί· δεν είναι αληθινόν;

Φαίδρος Ναι.

Σωκράτης Φανερόν λοιπόν ότι και ο Θρασύμαχος, και οποιοσδήποτε άλλος προσφέρει τέχνην ρητορικήν σοβαρώς, πρώτον μεν μετά πάσης ακριβείας θα περιγράψη την ψυχήν και θα κατορθώση ώστε να ίδη ποία εκ των δύο είναι η φύσις αυτής, μία και ομοία ή καθώς το σώμα πολυσύνθετος· διότι είπομεν ότι τούτο είναι το δεικνύον την φύσιν των πραγμάτων.

Φαίδρος Βεβαιότατα.

Σωκράτης Δεύτερον δε θα περιγράψη τι εις τι ενεργεί ή τι έπαθεν υπό τινος εκ φύσεως.

Φαίδρος Αναμφιβόλως.

Σωκράτης Τρίτον δε, αφ' ου κατατάξη τα γένη των λόγων και της ψυχής και τα παθήματα τούτων, θα ανατρέξη εις τας αιτίας, προσαρμόζων έκαστον γένος εις έκαστον και διδάσκων, οποία ούσα η ψυχή, ποίους λόγους ακούουσα και διά ποίαν αιτίαν κατ' ανάγκην άλλη μεν πείθεται, άλλη δε απειθεί.

Φαίδρος Καλλίστη μέθοδος, βεβαίως θα ήτο η τοιαύτη.

Σωκράτης Δεν θα λεχθή ποτέ λοιπόν, φίλε μου, ή θα γραφή ούτε τι άλλο ούτε τούτο με τέχνην κατ' άλλον τρόπον εάν φανερώνεται ή λέγεται· αλλ' οι σήμερον γράφοντες, τους οποίους συ έχεις ακούσει, είναι πανούργοι και αποκρύπτουσι τας εξαιρέτους γνώσεις των περί ψυχής· κατά τούτον λοιπόν τον τρόπον, πριν ομιλήσουν και γράψουν, ας μη πειθώμεθα εις αυτούς ότι με τέχνην γράφουν.

Φαίδρος Τις είναι αυτός ο τρόπος;

Σωκράτης Αυτούς τους όρους δεν μου είναι εύκολον να είπω· καθ' όσον δε μου είναι δυνατόν, επιθυμώ να λέγω περί του πώς πρέπει να γράφωμεν, εάν μέλλωμεν να έχωμεν τέχνην.

Φαίδρος Λέγε λοιπόν.

Σωκράτης Επειδή συμβαίνει να είναι η δύναμις του λόγου ψυχαγωγία, ο μέλλων να γίνη ρητορικός είναι ανάγκη να γνωρίζη πόσα είδη έχει η ψυχή. Είναι λοιπόν τα μέρη της τόσα και τόσα και τοιαύτα και τοιαύτα· όθεν άλλοι μεν άνθρωποι τοιούτοι γίνονται, άλλοι δε τοιούτοι· αφ' ού δε ταύτα τα της ψυχής είναι διηρημένα, υπάρχουσιν εξ άλλου τόσα και τόσα είδη λόγων, έκαστον τοιούτον· οι μεν λοιπόν τοιούτοι, υπό τοιούτων λόγων διά ταύτην εδώ την αιτίαν εις τα τοιαύτα είναι ευπειθείς, οι δε τοιούτοι εις τα εξής δυσκόλως πείθονται· πρέπει λοιπόν ταύτα ικανώς αφ' ού νοήση τις, να παρατηρή αυτά εις τας πράξεις ευρισκόμενα και χρησιμοποιούμενα και να δύναται δι' οξείας αντιλήψεως να παρακολουθή αυτά, αλλέως ουδέν ακόμη θα έχη αποκτήσει περισσότερον εξ όσων τότε ήκουε συνδιατρίβων εις την σχολήν των λόγων. Όταν δε θα είναι ικανός να είπη οποίοι άνθρωποι από οποίους λόγους πείθονται, και όταν είναι δυνατός διαισθανόμενος την καρδίαν του πλησιάζοντος αγνώστου να δεικνύη εις τον εαυτόν του, ότι αυτός είναι ο άνθρωπος, και αυτός είναι ο χαρακτήρ περί του οποίου άλλοτε εκάμομεν τον λόγον, ο οποίος τώρα παρουσιάζεται πραγματικώς εις τούτον, προς τον οποίον χαρακτήρα πρέπει ν' απευθύνω τούτους εδώ τους λόγους, όπως τον πείσω διά ταύτα εδώ, αυτά δε όλα όταν τα κατέχη πλέον, και όταν προσλάβη την γνώσιν των ευκαιριών, κατά τας οποίας πότε πρέπει να ομιλή και πότε πρέπει να σιωπά, και τας βραχυλογίας εξ άλλου και τας λυπηράς εκφράσεις και τας μεγαλοποιήσεις εις έκαστον των ειδών των λόγων, όσα ήθελε μάθει και αφ' ού διακρίνη τον κατάλληλον καιρόν και το παράκαιρον τούτων, τότε η τέχνη καλώς και τελείως έχει απεργασθή, πρότερον δε όχι· αλλ' όταν τις εις τι από αυτά είναι ελλιπής ή λέγων ή διδάσκων ή γράφων, λέγει δε ότι με τέχνην ομιλεί, τότε έχει δίκαιον όστις δεν τον πιστεύει. Τι λοιπόν; θα είπη ίσως ο συγγραφεύς, Φαίδρε και Σωκράτη, σας φαίνεται τοιουτοτρόπως; ή άλλως πως πρέπει ν' αντιληφθώμεν την λεγομένην τέχνην των λόγων;

Φαίδρος Αδύνατον, Σωκράτη, να έχη κατ' άλλον τινά τρόπον αν και δεν φαίνεται ότι είναι μικρόν το έργον τούτο.

Σωκράτης Αληθινά λέγεις· ένεκα τούτου βεβαίως πρέπει τις πάντας τους λόγους μεταστρέφων άνω και κάτω να τους εξετάζη, μήπως εκεί κάπου φαίνεται κανείς δρόμος προς την τέχνην ευκολώτερος και βραχύτερος, ίνα μη πολύν δρόμον και τραχύν ματαίως λάβη, εν ώ είναι δυνατόν μικρόν και ομαλόν. Αλλ' εάν κάπως δύνασαι να μας βοηθήσης συ, όστις έχεις ακούσει τους λόγους του Λυσίου ή τινος άλλου, προσπάθησε να ενθυμηθής και να λέγης.

Φαίδρος Ένεκα δοκιμής ηδυνάμην να έχω κάτι, αλλά τώρα τουλάχιστον διά τοιούτον σκοπόν τίποτε δεν έχω.

Σωκράτης Θέλεις λοιπόν εγώ να είπω λόγον τινά, τον οποίον έχω ακούσει από τινας ασχολουμένους περί ταύτα;

Φαίδρος Πώς όχι;

Σωκράτης Λέγεται λοιπόν, Φαίδρε, ότι είναι δίκαιον να είπωμεν και το λόγιον του λύκου (71).

Φαίδρος Και συ βεβαίως έτσι κάμνε.

Σωκράτης Λέγουσι λοιπόν [οι επαγγελλόμενοι την ρητορικήν τέχνην] ότι δεν πρέπει καθόλου να καυχώμεθα διά την διαλεκτικήν μας, ουδέ να την εξυψώνωμεν πολύ απομακρυνόμενοι, επειδή περιβαλλόμεθα διά των μεθόδων της· διότι [ως προσθέτουν] είναι παντελώς ορθόν, ό,τι και εις τας αρχάς του λόγου είπομεν, πως δεν είναι καμμία ανάγκη ο μέλλων να γίνη ρήτωρ να έχη γνώσιν της αληθείας περί των δικαίων ή αγαθών πραγμάτων, ή και περί των ανθρώπων εάν είναι τοιούτοι εκ φύσεως ή εκ μαθήσεως. Διότι εις τα δικαστήρια ουδέ το ελάχιστον περί της αληθείας τούτων φροντίζει κανείς, αλλά περί του πιθανού. Τούτο δε είναι το &αληθοφανές&, εις το οποίον πρέπει να προσέχη ο μέλλων μετά τέχνης να λέγη. Ουδέ εξ άλλου πρέπει τα πραχθέντα να λέγωμεν ενίοτε, εάν δεν έχουν πραχθή αληθοφανώς, αλλά μόνον τα αληθοφανή και εις την κατηγορίαν και εις την απολογίαν και εν γένει, όταν λέγωμεν ότι ο ρήτωρ πρέπει να επιδιώκη πλέον το φαινόμενον, παραιτά τελείως την πραγματικήν αλήθειαν· τούτο βεβαίως, όταν γίνεται καθ' όλον τον λόγον, όλην την τέχνην παρέχει.

Φαίδρος Έχεις διεξέλθει, Σωκράτη, αυτά ακριβώς που λέγουν οι προσποιούμενοι ότι είναι τεχνίται εις τους λόγους. Πράγματι ενεθυμήθην ότι εις τα προηγούμενα δι' ολίγων ηγγίσαμεν το τοιούτον, μου φαίνεται δε ότι τούτο είναι πάρα πολύ μέγα επιχείρημα εις τους ασχολουμένους περί την τοιαύτην ρητορικήν.

Σωκράτης Αλλά τον Τισίαν βεβαίως αυτόν τον έχεις σπουδάσει επιμελώς· ας μας είπη λοιπόν και το εξής ο Τισίας, μήπως είναι άλλο τι το αληθοφανές και άλλο αι δοξασίαι του πλήθους;

Φαίδρος Είναι δηλαδή άλλο τι;

Σωκράτης Τούτο λοιπόν, ως φαίνεται, ευρών ότι είναι συγχρόνως σοφόν και τεχνικόν έγραψεν ο Τισίας, ότι εάν τις ασθενής, αλλ' ανδρικόν έχων χαρακτήρα, άλλον ισχυρόν και δειλόν κατακτυπήσας και αφαιρέσας το ιμάτιον αυτού, ή τι άλλο, φέρεται εις το δικαστήριον, ούτε αυτός ούτε ο άλλος πρέπει να λέγη την αλήθειαν· αλλ' ο μεν δειλός θα λέγη ότι δεν εκτυπήθη από μόνον τον ανδρικόν, αυτός δε θα ελέγχη τούτο λέγων ότι μόνοι ήσαν και θα κάμη κατάχρησιν αυτής της δικαιολογίας, ότι πώς ήτο δυνατόν εγώ έτσι ασθενής να προσβάλω αυτόν τόσον ισχυρόν. Εκείνος βεβαίως δεν θα ομολογήση την δειλίαν του, αλλά προσπαθών να παρουσιάση άλλο τι ψεύδος ήθελε δώσει ίσως εις τον αντίδικον επιχειρήματα ίνα τον εξελέγξη· και άλλα τινά παρόμοια λοιπόν είναι τα μετά τέχνης λεγόμενα. Δεν είναι αληθές, Φαίδρε;

Φαίδρος Είναι βεβαίως.

Σωκράτης Ω, υπερβολικά φαντάζεται ότι τέχνην τινά μυστηριώδη ανεύρεν ο Τισίας ή άλλος οστισδήποτε και αν είναι και από οιανδήποτε πατρίδα και αν ονομάζεται χαίρων. Αλλά, φίλε μου, εις τούτον ημείς τι εκ των δύο να λέγωμεν παρά τούτο;

Φαίδρος Το ποίον;

Σωκράτης Ότι, ω Τισία, προ πολλού ημείς, πριν και συ να λάβης τον λόγον, συνέπεσε να λέγωμεν ότι τούτο το αληθοφανές κατά τύχην γίνεται ασπαστόν από το πλήθος, επειδή ομοιάζει προς το αληθές. Τώρα μόλις εξηγήσαμεν ότι ο γνωρίζων την αλήθειαν κάλλιστα γνωρίζει να ευρίσκη τας ομοιότητας. Ώστε θα σε ηκούομεν, εάν άλλο τι νέον περί της τέχνης των λόγων λέγης, ει δε μη θα πεισθώμεν εις εκείνα τα οποία εξηγήσαμεν, ότι εάν κανείς δεν εξακριβώση τας φύσεις των μελλόντων ακροατών του, και δεν είναι ικανός να διαιρή τα όντα εις τα είδη των και να περιλαμβάνη τα καθ' έκαστα υπό μίαν ιδέαν, ουδέποτε θα γίνη τεχνικός εις την ρητορικήν, καθόσον είναι τούτο εφικτόν εις τον άνθρωπον. Ταύτα δε δεν θ' αποκτήση ποτέ χωρίς βαθείαν μελέτην· διά την οποίαν πρέπει να καταβάλλη μακρούς κόπους ο σώφρων όχι διά να λέγη και να ενεργή απευθυνόμενος προς ανθρώπους, αλλά διά να δύναται να λέγη και να πράττη πάντα με τρόπον αρεστόν εις τους θεούς κατά το μέτρον των δυνάμεών του. Όχι άρα, Τισία, δεν πρέπει, καθώς λέγουν οι σοφώτεροί μας, ο φρόνιμος άνθρωπος να καταγίνεται διά ν' αρέσκη εις τους ομοδούλους του, εάν τούτο δεν είναι πάρεργον, αλλ' εις δεσπότας αγαθούς και καταγομένους εξ αγαθών· ώστε μην απορήσης, εάν είναι μακρά η περίοδος, την οποίαν πρέπει να διατρέξωμεν προς επιτυχίαν μεγάλων σκοπών και όχι όπως συ φαντάζεσαι. Θα έχωμεν δε, όπως η λογική μας λέγει, εάν τις θελήση να επιδιώξη τους σκοπούς εκείνους, λαμπρότατα αποτελέσματα εξ εκείνων.

Φαίδρος Εξόχως ωραία μου φαίνεται ότι άγονται αυτά, Σωκράτη, εάν κανείς δύναται να τα λέγη.

Σωκράτης Αλλά και να επιχειρή τις βεβαίως τα καλά είναι καλόν και αν πρόκειται να πάθη ότι θα του συνέβαινε.

Φαίδρος Βεβαίως.

Σωκράτης Λοιπόν αρκετά είπομεν ως προς το ζήτημά μας περί τέχνης και ατεχνίας λόγων.

Φαίδρος Έστω.

Σωκράτης Μας μένει δε να εξετάσωμεν το περί ευπρεπείας και απρεπείας εις το γράφειν, κατά ποίον τρόπον το γραφόμενον θα εγίνετο καλόν και κατά ποίον τρόπον απρεπές. Δεν έχει ούτως;

Φαίδρος Ναι.

Σωκράτης Γνωρίζεις πώς θα φανής τα μάλιστα ευχάριστος εις τους θεούς, διά λόγου προφορικού ή γραπτού;

Φαίδρος Καθόλου δεν γνωρίζω. Συ δε;

Σωκράτης Γνωρίζω να σου αναφέρω παράδοσιν των παλαιών, την δε αλήθειαν αυτοί εγνώριζον. Εάν δυνηθώμεν να εύρωμεν μόνοι μας την αλήθειαν, αρά γε θα μας έμελε πλέον διά καμμίαν των ανθρωπίνων δοξασιών των παλαιών;

Φαίδρος Αστείον πράγμα μ' ερώτησες· αλλά λέγε εκείνα τα οποία διατείνεσαι ότι ήκουσες.

Σωκράτης Ήκουσα λοιπόν ότι περί την Ναύκρατιν (72) της Αιγύπτου εγεννήθη τις εκ των εκεί παλαιών θεών, του οποίου είναι ιερόν το όρνεον, όπερ καλούσιν ίβιν· το όνομα δε του θεού τούτου είναι Θευθ. Αυτός πρώτος εύρε και τον αριθμόν και τον λογαριασμόν και την γεωμετρίαν και την αστρονομίαν, προσέτι δε τα διά πεσσών και κύβων παιγνίδια και τέλος και την γραφήν· της Αιγύπτου δε όλης ότε ήτο βασιλεύς ο Θαμούν, κατοικών εις την μεγάλην πόλιν του άνω τόπου, την οποίαν οι Έλληνες καλούσιν Αιγυπτίας Θήβας και τον θεόν αυτής Άμμωνα (73), εις τούτον ελθών ο Θευθ τας τέχνας του εξέθηκε και υπεστήριξεν ότι έπρεπε να διαδοθώσιν εις τους άλλους Αιγυπτίους. Ο δε Θαμούν τον ηρώτησε ποίαν ωφέλειαν παρέχει εκάστη τέχνη, εν ώ δε ο Θευθ ανέπτυσσε τας εφευρέσεις του, εκείνος άλλας μεν έψεγεν, άλλας δ' επήνει. Αλλά μακρός λόγος θα εχρειάζετο διά να διεξέλθωμεν όσα πολλά επιχειρήματα υπέρ ή κατά εκάστης τέχνης λέγεται ότι απεφάνθη ο Θαμούν εις τον Θευθ· όταν δε εις την γραφήν έφθασεν, είπεν ο Θευθ· τούτο δε, ω βασιλεύ, το μάθημα θα κάμη τους Αιγυπτίους σοφωτέρους και μνημονικωτέρους· διότι ευρέθη της μνήμης και της σοφίας το φάρμακον. Ο δε Θαμούν απεκρίθη· εφευρετικώτατε Θευθ, άλλος μεν έχει την δύναμιν να επινοή την τέχνην, άλλος δε να κρίνη ποίον μέρος ωφελείας βλάβης θα λάβουν οι μέλλοντες να εφαρμόσουν την τέχνην· και τώρα συ, επειδή είσαι πατήρ των γραμμάτων και διάκεισαι ευνοϊκός προς το έργον σου, είπες εναντίαν κρίσιν προς την πραγματικήν δύναμίν του. Διότι τούτο θα παρέχη λησμοσύνην εις τας ψυχάς των μαθόντων, επειδή θα παραμεληθή η εξάσκησις του μνημονικού, διότι έχοντες πεποίθησιν εις την γραφήν ενθυμούνται τα πράγματα εκ των έξωθεν διά ξένων στοιχείων και όχι εκ του εσωτερικού των αυτοί αφ' εαυτών· λοιπόν δεν εύρες φάρμακον μνήμης, αλλ' υπομνήσεως. Εις δε τους μαθητάς παρέχεις φανταστικήν σοφίαν και όχι αλήθειαν· διότι αναγνώσαντες πολλά χωρίς διδασκαλίαν θα φαντασθούν ότι είναι πολυμαθείς, εν ώ ως επί το πλείστον είναι αμαθείς και ανυπόφοροι εις τας σχέσεις των, επειδή θα έχωσι γίνει αντί σοφών δοκησίσοφοι.

Φαίδρος Συ, Σωκράτη, αν θέλης, ευκόλως κάμνεις και Αιγυπτιακούς λόγους και από κάθε άλλο μέρος λόγους.

Σωκράτης Άλλοι είπον, φίλε μου, ότι οι πρώτοι μαντικοί λόγοι προήλθον εκ δρυός εις το ιερόν του Δωδωναίου Διός. Εις εκείνους λοιπόν τους παλαιούς, επειδή δεν ήσαν σοφοί καθώς ημείς οι νέοι (74), εγένετο αποδεκτόν εξ αιτίας της απλοϊκότητός των ν' ακούωσι τους μαντικούς λόγους από δρυς και πέτρας, ήρκει μόνον να τους έλεγον αληθινά πράγματα· αλλά σε ίσως ενδιαφέρει ποίος είναι ο λέγων και από ποίαν πατρίδα. Διότι εκείνο μόνον δεν προσέχεις είτε έτσι είτε αλλέως έχει το ζήτημα;

Φαίδρος Ορθώς με επέπληξες, και εις εμέ φαίνεται ότι το ζήτημα των γραμμάτων έχει όπως το έθεσεν ο Θηβαίος βασιλεύς.

Σωκράτης Λοιπόν ο νομίζων ότι μεταδίδει τέχνην σημειώνων αυτήν διά γραμμάτων, και ο παραδεχόμενος ότι καθαρόν τι και ασφαλές αποτέλεσμα προέρχεται εκ των γραμμάτων είναι γεμάτος από πολλήν απλοϊκότητα και ωρισμένως αγνοεί τον χρησμόν του Άμμωνος, φανταζόμενος ότι οι γεγραμμένοι λόγοι είναι κάτι περισσότερον από μίαν υπόμνησιν εις τον ειδήμονα περί εκείνων, περί ων πραγματεύονται τα γεγραμμένα.

Φαίδρος Ορθότατα.

Σωκράτης Διότι, Φαίδρε, ταύτην την έλλειψιν έχει η γραφή, την ομοίαν αληθώς με εκείνην της ζωγραφικής. Και τα δημιουργήματα της ζωγραφικής ίστανται ως ζωντανά, εάν δε τα ερωτήση τις κάτι, σοβαρώς σιωπώσι. Το ίδιον και οι γραπτοί λόγοι· θα ενόμιζέ τις μεν ότι λέγουσιν ως φρονούντες κάτι, εάν δε ερωτήσης τι εκ των λεγομένων, θέλων να μάθης, αποκρίνονται μόνον το έν ίδιον πάντοτε. Όταν δε άπαξ γραφή κάθε λόγος, κυλίεται πανταχού ομοίως και εις τους επιστήμονας, ομοίως και εις εκείνους εις τους οποίους καθόλου δεν αρμόζει, και δεν γνωρίζει ο λόγος εις ποίους πρέπει να ομιλή και εις ποίους να σιωπά· κακώς πάσχων δε και ουχί δικαίως περιπαιχθείς πάντοτε έχει ανάγκην της βοηθείας του πατρός· διότι αυτός τον εαυτόν του ούτε να βοηθήση, ούτε να υπερασπίση δύναται.

Φαίδρος Και ταύτα ορθώς έχουσι λεχθή από σε.

Σωκράτης Τι δε; Βλέπομεν άλλον λόγον, γνήσιον αδελφόν του γραπτού κατά ποίον τρόπον γεννάται και κατά πόσον είναι εκ φύσεως καλύτερος και δυνατώτερος τούτου;

Φαίδρος Ποίον λόγον λέγεις, και πώς γεννάται;

Σωκράτης O λόγος ο οποίος γράφεται μετ' επιστήμης εις την ψυχήν του μανθάνοντος και είναι δυνατόν να βοηθήση τον εαυτόν του, και ο οποίος γνωρίζει καλώς προς ποίους πρέπει να λέγη και προς ποίους να σιωπά.

Φαίδρος Λέγεις τον λόγον του επιστήμονος τον ζώντα και τον έμψυχον, του οποίου ομοίωμα ηδύνατο δικαίως να κληθή ο γραπτός.

Σωκράτης Εντελώς αυτόν λέγω. Αλλά τούτο λοιπόν συ ειπέ μου· ο φρόνιμος γεωργός, δι' όσα σπαρτά φροντίζει και θέλει να καρποφορήσωσι, τι εκ των δύο, θα τα έσπερνε σοβαρώς εις ώραν θέρους εις τους Αδώνιδος κήπους (75) και θα έχαιρε παρατηρών ότι εις οκτώ ημέρας έγιναν ωραία φυτά; ή εάν τούτο έκαμνε, θα το έκαμνε χάριν διασκεδάσεως ή εις ευκαιρίαν εορτής; δι' εκείνα δε τα σπαρτά εις τα οποία είχεν ασχοληθή σπουδαίως μεταχειριζόμενος την γεωργικήν τέχνην και σπείρας εις κατάλληλον έδαφος, θα ηυχαριστείτο κατά τον όγδοον μήνα ν' αυξηθώσι;

Φαίδρος Ούτω πως, καλά λέγεις Σωκράτη, θα έκαμνε διά τα μεν σοβαρώς, διά τα άλλα αλλέως.

Σωκράτης Ο δε ασχολούμενος εις τας επιστήμας των δικαίων, των ωραίων ή των αγαθών θα είπομεν ότι είναι ολιγώτερον σοφός του γεωργού εις τα ιδικά του σπέρματα;

Φαίδρος Καθολοκληρίαν όχι βεβαίως.

Σωκράτης Όχι λοιπόν σπουδάζων θα γράψη τα σπέρματα των ιδεών του εις ύδωρ μέλαν, σπείρων αυτά διά καλάμου μετά λόγων αδυνάτων μεν να βοηθώσι τους εαυτούς των, αδυνάτων δε ικανώς να διδάξωσι τ' αληθή.

Φαίδρος Τούτο δεν είναι το πιθανόν.

Σωκράτης Όχι βεβαίως· αλλ' όταν συγγράφη, τους μεν κήπους των γραμμάτων, ως φαίνεται, χάριν διασκεδάσεως και θα σπείρη και θα γράψη θησαυρίζων υπομνήματα και διά τον εαυτόν του, εάν φθάση εις το γήρας το εξασθενίζον την μνήμην, και διά πάντα όστις ακολουθεί τα αυτά ίχνη, και θα ευχαριστηθή θεωρών τους κήπους τούτους των γραμμάτων να φυτρώνουν απαλοί, όταν δε οι άλλοι διασκεδάσεις άλλας απολαμβάνουσιν εντρυφώντες εις συμπόσια και εις άλλας ηδονάς, αδελφάς τούτων, τότε εκείνος, ως φαίνεται, αντί τούτων των ηδονών, παίζων με τας συγγραφάς, τας οποίας λέγω, θα περνά τον καιρόν του.

Φαίδρος Η παιδιά, την οποίαν λέγεις, Σωκράτη, είναι ευγενεστάτη και όχι φαύλη, το να δύναται κανείς δηλαδή να παίζη με τους λόγους και να πλάττη αλληγορίας περί δικαιοσύνης και περί άλλων τα οποία ανέφερες.

Σωκράτης Το πράγμα τοιουτοτρόπως βέβαια έχει, φίλε Φαίδρε· αλλά κατά πολύ, νομίζω, καλυτέρα σπουδή τούτων γίνεται, όταν κανείς μεταχειριζόμενος την διαλεκτικήν τέχνην παραλάβη ψυχήν γόνιμον και φυτεύη και σπείρη εις αυτήν επιστημονικούς λόγους, οι οποίοι είναι ικανοί και τον εαυτόν των και τον φυτεύσαντα να βοηθώσι, αλλ' έχοντες σπέρμα, εξ ου άλλοι λόγοι εις άλλας καρδίας φυτρώνουν, συντελούν ώστε αιωνίως ν' απαθανατίζεται τούτο το πρώτον σπέρμα, και τον έχοντα αυτό κάμνουσιν ευδαίμονα εις τον ανώτατον βαθμόν τον δυνατόν εις άνθρωπον.

Φαίδρος Βεβαίως αυτή η σπουδή που λέγεις είναι πολύ καλυτέρα ακόμη.

Σωκράτης Τώρα λοιπόν, Φαίδρε, αφού εσυμφωνήσαμεν εις ταύτα, δυνάμεθα εκείνα πλέον να κρίνωμεν;

Φαίδρος Τα ποία;

Σωκράτης Περί των οποίων θελήσαντες να ίδωμεν, εφθάσαμεν έως εδώ ίνα εξετάσωμεν την κατά του Λυσίου μομφήν περί της των λόγων γραφής, και εν γένει αυτούς τους λόγους οι οποίοι γράφονται μετά ή άνευ τέχνης. Και όσον μεν διά τους κανόνας του εντέχνου λόγου μου φαίνεται ότι καλώς είναι εξηγημένοι.

Φαίδρος Πραγματικώς φαίνεται· αλλ' ενθύμισέ μου τα συμπεράσματά μας.

Σωκράτης Πριν ή δυνηθή τις να γνωρίση την αληθή φύσιν εκάστου αντικειμένου περί του οποίου λέγει ή γράφει, και πριν γίνη ικανός να δίδη περί αυτού γενικόν ορισμόν, και μετά τον ορισμόν πάλιν να διαιρή κατ' είδη μέχρι του αδιαιρέτου· πριν ή κατά τον αυτόν τρόπον εμβαθύνων εις την φύσιν της ψυχής, και ευρίσκων το αρμόζον είδος του λόγου εις εκάστην φύσιν, τοιουτοτρόπως συνθέτη και διακοσμή τον λόγον του, εις μεν την ποικίλην ψυχήν ποικίλους και παναρμονίους παρέχων λόγους, εις δε την απλήν απλούς· είναι αδύνατον πρότερον να χειρισθή μετά τέχνης το γένος των λόγων, καθόσον η φύσις επιτρέπει, ούτε διά να διδάξη ούτε διά να πείση, καθώς όλος ο ανωτέρω λόγος μου έχει μαρτυρήσει.

Φαίδρος Εντελώς μεν λοιπόν κατ' αυτόν τον τρόπον απεδείχθη τούτο.

Σωκράτης Το δε πάλιν περί του αν είναι καλόν ή αισχρόν το να μεταχειρίζεται κανείς τον προφορικόν ή τον γραπτόν λόγον και περί του τρόπου καθ' ον τούτο γιγνόμενον θα ελέγετο ότι είναι άξιον ονειδισμού ή τουναντίον, αρά γε τα ολίγον ανωτέρω λεχθέντα δεν έχουσι φανερώσει;

Φαίδρος Τα ποία;

Σωκράτης Ότι δηλαδή αν είτε ο Λυσίας είτε άλλος τις συνέγραψεν ή θα συγγράψη είτε ιδιαιτέρως είτε δημοσία νομοθετών, με το να γράφη σύγγραμμα προωρισμένον διά τους πολίτας και με το να θεωρή ότι εις αυτό υπάρχει μεγάλη τις βεβαιότης και σαφήνεια, κατ' αυτόν τον τρόπον όνειδος προσάπτει εις τον εαυτόν του, έστω και αν τις συμφωνή μαζί του ή όχι· διότι το να αγνοή κανείς είτε έξυπνος είτε ονειρευόμενος περί των δικαίων και αδίκων, και περί των καλών και αγαθών δεν διαφεύγει, μα την αλήθειαν, από το να μην είναι άξιος ονειδισμού, ουδέ αν όλος ο όχλος επαινέση την άγνοιάν του αυτήν.

Φαίδρος Χωρίς άλλο.

Σωκράτης Εκείνος δε ο οποίος νομίζει ότι είναι ανάγκη πολύ το παιγνιώδες να υπάρχη εις τον λόγον τον γραμμένον περί εκάστου θέματος, και ότι ουδείς ποτε έως τώρα λόγος έμμετρος ή πεζός άξιος μεγάλης σπουδαιότητος εγράφη, ουδέ ελέχθη, όπως ελέχθησαν οι συρραπτόμενοι αυτοσχεδίως, άνευ ερεύνης και διδαχής, μόνον διά να πείσωσι, αλλ' ο οποίος γνωρίζει, ότι τω όντι οι κάλλιστοι εκ των λόγων εγράφησαν προς υπόμνησιν των προγνωριζόντων αυτούς, και ότι το σαφές και το τέλειον και το σπουδαίον ενυπάρχει εις μόνους τους διδασκομένους λόγους και τους λεγομένους χάριν μαθήσεως και όντως γραφομένους εντός των ψυχών και διαλαμβάνοντας περί δικαίων και αγαθών, και ο οποίος νομίζει ότι οι τοιούτοι λόγοι αυτού πρέπει να καλούνται ότι είναι τρόπον τινά γνήσιοι αυτού υιοί, πρώτον μεν ο εντός της ιδίας του ψυχής λόγος, εάν ευρεθή ενυπάρχων, έπειτα δε εάν τινες άλλοι λόγοι απόγονοι και αδελφοί του πρώτου συγχρόνως εις άλλων άλλας ψυχάς εγεννήθησαν, και ο οποίος τους άλλους τους παραιτά να χαίρωσιν, ούτος ο τοιούτος ανήρ, Φαίδρε, πλησιάζει να είν' εκείνος προς τον οποίον όμοιοι θα ηυχόμεθα και συ κ' εγώ να γίνωμεν.

Φαίδρος Εντελώς εγώ τουλάχιστον και θέλω και εύχομαι όσα λέγεις.

Σωκράτης Λοιπόν αρκετά πλέον ας είναι όσα επαίξαμεν περί της τέχνης των λόγων· και συ πήγαινε κ' εξήγησε εις τον Λυσίαν ότι ημείς καταβάντες εις την πηγήν των Νυμφών και το ενδιαίτημα, ηκούσαμεν λόγους παραγγέλλοντας να λέγωμεν και εις τον Λυσίαν και εις οιονδήποτε άλλον εκ των λογογράφων, και εις τον Όμηρον και εις οιονδήποτε άλλον πάλιν εκ των επικών ή λυρικών ποιητών, τρίτον δε εις τον Σόλωνα και εις τον συγγραφέα πολιτικών λόγων, τους οποίους επονομάζει νόμους, ότι εάν μεν γνωρίζων πώς έχει η αλήθεια συνέγραψε ταύτα, και εάν δύναται να βοηθή εαυτόν αγόμενος εις έλεγχον περί όσων έχει γράψει, και αν δύναται ν' αποδείξη μικράς αξίας τα γεγραμμένα απέναντι των όσων προφορικώς λέγει, δεν πρέπει να καλήται διά της επωνυμίας του λογογράφου, ποιητού και νομοθέτου, αλλά διά της επωνυμίας ήτις αρμόζει εις τας σπουδαίας εκείνας επιστήμας του.

Φαίδρος Ποίας επωνυμίας εις αυτόν απονέμεις;

Σωκράτης Το όνομα του σοφού μεν, Φαίδρε, μου φαίνεται μέγα, και εις τον θεόν μόνον αρμόζει, μάλλον δε του φιλοσόφου ή παρόμοιόν τι αρμόζει εις αυτόν και είναι μάλλον ανάλογον εις την ασθενή φύσιν του.

Φαίδρος Και καθόλου παραλόγως.

Σωκράτης Αλλ' εκείνον λοιπόν, ο οποίος δεν έχει άλλα πολυτιμότερα από όσα συνέθηκεν ή συνέγραψεν άνω κάτω στρέφων και κολλών τα μέρη αυτών μεταξύ των και αφαιρών, δικαίως θα τον επονομάσης ποιητήν ή λογογράφον ή νομογράφον;

Φαίδρος Βεβαίως.

Σωκράτης Ταύτα λοιπόν εις τον φίλον σου Λυσίαν εξήγει.

Φαίδρος Τι δε; συ πώς θα κάμης; διότι δεν πρέπει καθόλου να ξεχάσης τον ιδικόν σου φίλον.

Σωκράτης Ποίον;

Φαίδρος Τον ωραίον Ισοκράτην· (76) εις τον οποίον τι θα είπης, Σωκράτη; πώς θα χαρακτηρίσωμεν αυτόν;

Σωκράτης Νέος είναι ακόμη, Φαίδρε, ο Ισοκράτης· εν τούτοις θα σου είπω εκείνο το οποίον μαντεύω περί αυτού.

Φαίδρος Το ποίον λοιπόν;

Σωκράτης Μου φαίνεται ότι είναι ως εκ των φυσικών του προτερημάτων καλύτερος ή ώστε να συγκριθή με τον Λυσίαν [εις την ρητορικήν] και κατά τον χαρακτήρα γενναιότερος· ώστε ουδόλως θα ήτο θαυμαστόν αν, προχωρούσης της ηλικίας, εις αυτούς τους λόγους που ασχολείται τώρα, ήθελε διακριθή μεταξύ πάντων εκείνων, όσοι μέχρι σήμερον επεχείρησαν να κάμωσι λόγους περισσότερον παρά εάν ήσαν παιδιά, προσέτι δε εάν αρκεσθή εις αυτά, θα τον φέρη εις μεγαλυτέρας επιτυχίας, τάσις θειοτέρα· διότι εκ φύσεως, φίλε μου, ενυπάρχει κάποια φιλοσοφία εις την διάνοιαν του ανδρός [αυτού]. Αυτά λοιπόν εγώ μεν παρά των εδώ θεών θ' αναγγείλω εις τον αγαπώμενον από εμέ Ισοκράτην, συ δε εκείνα ανάγγειλε εις τον υπό σου αγαπώμενον Λυσίαν.

Φαίδρος Αυτά θα γίνουν· αλλ' ας αναχωρήσωμεν, επειδή και ο καύσων έχει γίνει ηπιώτερος.

Σωκράτης Λοιπόν δεν πρέπει να προσευχηθώμεν εις τους θεούς εδώ και ν' αναχωρήσωμεν;

Φαίδρος Βεβαίως.

Σωκράτης Ω αγαπητέ Παν και άλλοι θεοί όσοι λατρεύεσθε εδώ, χαρίσατέ μου την εσωτερικήν της ψυχής καλλονήν· τα δε εξωτερικά αγαθά όσα έχω κάμετε να είναι εις αρμονικήν σχέσιν προς την εσωτερικήν μου ωραιότητα. Πλούσιον δε είθε να νομίζω [μόνον] τον σοφόν· είθε δε να έχω τόσον πλήθος χρυσού, όσον θα ήτο αρκετόν να φέρη και να μεταχειρίζεται όχι άλλος άνθρωπος ή ο σώφρων. — Έχομεν ακόμη ανάγκην και άλλου τινός, Φαίδρε; Διότι εγώ μεν έχω ευχηθή αρκετά.

Φαίδρος Και δι' εμέ κάμε τας αυτάς ευχάς· διότι είναι κοινά τα των φίλων (77).

Τ Ε Λ Ο Σ

Η Σειρά των Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων, των Εκδόσεων Φέξη, υπήρξεν ένας σταθμός στα ελληνικά χρονικά. Για πρώτη φορά προσφερόταν συστηματικά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η αρχαία ελληνική σκέψη (Ιστορία, φιλοσοφία, ποίηση, δράμα, δικανικός και πολιτικός λόγος) σε δημιουργικές μεταφορές της, από τους άριστους μεταφραστές του τόπου, στην πιο σύγχρονη μορφή που πήρε εξελισσόμενο το γλωσσικό της όργανο. Ο Όμηρος, οι Τραγικοί κι ο Αριστοφάνης, ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης, ο Πλάτων, ο Ξενοφών, ο Αριστοτέλης, ο Θεόκριτος, ο Θεόφραστος, ο Επίκτητος, ο Πλούταρχος, ο Λουκιανός κλπ. προσφέρονται και σήμερα, στις κλασικές πια μεταφράσεις των Πολυλά, Ραγκαβή, Μωραϊτίδη, Κονδυλάκη, Ποριώτη, Γρυπάρη, Τανάγρα, Πολέμη, Καμπάνη, Καζαντζάκη, Βάρναλη, Αυγέρη, Βουτιερίδη, Ζερβού, Φιλαδελφέως, Τσοκόπουλου, Σιγούρου, Κ. Χρηστομάνου κλπ, σε μια σύγχρονη σειρά εκδόσεων βιβλίου τσέπης, πράγμα που επίσης γίνεται για πρώτη φορά, συστηματικά, στην Ελλάδα.

ΦΑΙΔΡΟΣ Περιμάχητος διάλογος, που από την αρχαιότητα κιόλας πότε προκαλούσε τον έπαινο και πότε την επίκριση για τις παράτολμες περί ηθικής ιδέες του, οι οποίες αναπτύσσονται τεχνικώτατα και με παραστατικό λυρισμό. Πραγματεύεται τον έρωτα, το κάλλος και όλα τ' ανάλογα ψυχικά συναισθήματα, ανακρούοντας και συμπληρώνοντας έναν σχετικό λόγο του Λυσίου κι αποδείχνωντας, ταυτόχρονα, πως η ρητορική μόνο με τη φιλοσοφία μπορεί ν' αναχθή σε τέχνη.

Η «ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ» ΑΝΑΤΥΠΩΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. ΑΘΗΝΑΙ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 36 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΤΣΙΜΙΣΚΗ 61

ΤΙΜΗ ΤΟΜΟΥ ΔΡΑΧΜΕΣ 10

***

1) Ο μοναδικός ούτος Έλλην πλατωνιστής καινοτομεί εις την εξέτασιν των διαλόγων αποδίδων πολύ ορθώς μεγάλην προσοχήν εις την πολιτικήν και ηθικήν ατμόσφαιραν επί Πλάτωνος. Ελαττώνει όμως υπέρ το δέον την αξίαν της γλωσσικής εξετάσεως ως πηγής εις την χρονικήν κατάταξιν των έργων, την οποίαν ακολουθούσιν οι λεγόμενοι στατιστικοί (εν Αγγλία και Γερμανία). Η κυριωτάτη καινοτομία του κ. Σ. Μωραΐτου είναι η άρνησις της γνησιότητος του Παρμενίδου, Σοφιστού, Πολιτικού, εις το οποίον όμως σπουδαίοι ξένοι πλατωνισταί δεν συμφωνούσι. Και ο νεαρός φιλόσοφος κ. Δ. Γληνός ασχοληθείς με την ηθικήν τον Πλάτωνος ηρεύνησε τον φιλόσοφον επί των νέων ερευνών.

2) Στηρίζεται και εις το χωρίον τον Φαίδρον 376 D. Αι εκδόσεις του κ. Σ. Μωραΐτου εις την Ζωγράφειον Βιβλιοθήκην.

3) Marcel Renault. Platon. Paris. Βιβλιογραφίαν περί Πλάτωνος εν τη Ελληνική μεταφράσει της ιστορίας της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας τον Κρίστ. Βιβλιοθήκη Μαρασλή.

4) Γ. Κωνσταντινίδης, Περί του χρόνου της συγγραφής του Φαίδρου.

5) Ως ανέγνωσα παρά Μ. Πανταζή.

6) Οι Έρωτες του Λουκιανού μας παρέχουν εικόνα των ερωτικών παθών των αρχαίων.

7) Henri de Weindel et F. P. Ficher. — L' homosexualité en Allemagne. Paris. Felix. Juven. Ενταύθα η σχετική βιβλιογραφία.

8) Μακράν ανάλυσιν ο Θ. Καρούσος, εν τη Πανδώρα.

9) Ο Λυσίας εκ των δέκα Αττικών ρητόρων εγεννήθη εν Συρακούσαις κατά τινας το 459, απέθανε δε το 379. Οι δικανικοί του λόγοι εθεωρούντο υπόδειγμα καθαρού αττικισμού.

10) Ο Ακουμενός ήτον ιατρός ως και ο υιός του Ερυξίμαχος (πρόσωπο του Συμποσίου).

11) Οι τόποι ούτοι εκαλούντο δρόμοι.

12) Ο Λυσίας διέμενεν εις τον Πειραιά (ιδέ λόγον του κατ' Ερατοσθένους).

13) Δημαγωγός και πολίτης φαύλος.

14) Ο Μόρυχος ήτο Αθηναίος γνωστός ως γαστρίμαργος.

15) Ίσθμιον. I. εν αρχή.

16) Και ο Λυσίας ήτο εκ των φίλων του Σωκράτους.

17) Ο Σωκράτης επαγγέλλεται εις τον Ερυξίμαχον εν τω Συμποσίω του Αγάθωνος τον γνώστην των ερωτικών. [Συμπ. V. 177. D]

18) Ειρωνεύεται τους δημαγωγούς ρήτορας.

19) Ιατρός Σηλυμβριανός θεραπεύων διά πορειών έξω του τείχους.

20) Ίνα μη λαμβάνωσι το όνομα του Θεού επί ματαίω οι αρχαίοι επενόησαν τύπον όρκου ομοίως απηχούντα, δηλαδή αντί του μα τον Ζήνα, έλεγον μα τον κύνα ή μα τον χήνα.

21) Ως θα ίδωμεν κατωτέρω είναι ακριβής η απεικόνισις αύτη του χαρακτήρος του Φαίδρου.

22) Ενταύθα βλέπει τις απόπειραν φυσικής εξηγήσεως των μύθων από του Αναξαγόρου αρχίσασαν.

23) Γνώθι σαυτόν ήτο γεγραμμένον εις το προπύλαιον του ιερού εν Δελφοίς.

24) Ο Τύφων ήτο τέρας συμμιγές από άνθρωπον και θηρία. Από τους ώμους του εφύοντο εκατόν κεφαλαί όφεων κατά τον Ησίοδον.

25) Η Σαπφώ και ο Ανακρέων αναφέρονται εδώ διότι έγραψαν ερωτικά ποιήματα.

26) Ούτοι ωρκίζοντο εάν συλληφθώσι παρανομούντες, να στείλωσιν εις τον Απόλλωνα το άγαλμά των χρυσούν.

27) Ούτοι επανακτήσαντες την τυραννικήν των αρχήν εν Κορίνθω αφιέρωσαν εις την Ολυμπίαν χρυσούν ανδριάντα του Διός.

28) Παράγει τον έρωτα εκ της ρώμης, δι' ης ερρωμένως ρωσθείσα η επιθυμία προς το κάλλος ετράπη.

29) Υπήρχεν αρχαία παιδιά, καθ' ην οι παίδες εχωρίζοντο εις δύο, ανέριπτον όστρακον, όπερ ήτο εκ του ενός μέρους μέλαν και εκ του άλλου λευκόν, και αναλόγως της πλευράς με την οποίαν έπιπτε το όστρακον κατεδίωκεν η μία ομάς την ετέραν ίνα την συλλάβη.

30) Μίμησις του Ομηρικού στίχου της Ιλιάδος Χ 264.

31) Ο Σιμμίας και ο Κέβης, οι Θηβαίοι, ήσαν μαθηταί του Σωκράτους.

32) Το χωρίον τούτο ομιλεί περί του περιφήμου &δαιμονίου& του Σωκράτους, το οποίον, ως διαίσθησιν τινά ζωηράν αποτρέπουσαν από πράξεις, τας οποίας, ως μη τέλειος επιστήμων, δεν ηδύνατο να κρίνη ασφαλώς, πρέπει να ορίσωμεν. Η αρνητική αύτη θυμοσοφία του Σωκράτους φαίνεται ότι εθεωρείτο υπ' αυτού ως αποκάλυψίς τις θεία εντός του.

33) Ποιητής εκ των καλών χωρικών, καταγόμενος εκ Ρηγίου.

34) Λέγεται ότι ο Όμηρος (ο μη ορών) ετυφλώθη διότι κατηγόρησε την Ελένην. Φέρονται και άλλαι παραδόσεις περί της τυφλώσεώς του.

35) Ο Στησίχορος, λυρικός ποιητής ζήσας περί το 640 — 555, κατήγετο εκ Λοκρικής τινος πόλεως, αλλ' επειδή το πλείστον του βίου του επέρασεν εις την Ιμέραν της Σικελίας, εθεωρείτο Ιμεραίος.

36) Δηλαδή ανθρώπου &Φαιδρού διά επιδείξεις&, υιού του &φήμας δόξης ζητούντος&, εκ πατρίδος δεικνυούσης αβράν δίαιταν &εντός Μυρσινών&.

37) Δηλαδή του &στήνοντος χορούς& εις τους θεούς, υιού του &Ευσεβούς&, του καταγομένου εκ της πόλεως, &ήτις Ίμερον& εμβάλλει.

38) Της θεάς Ανάγκης.

39) Ομηρίδαι μιμηταί ή θαυμασταί του Ομήρου.

40) Βάκχαι, θεότητες διονυσιακαί.

41) Γανυμήδης, παις αρπαγείς υπό του Διός μεταμορφωθέντος εις αετόν.

42 ) Εν τοις Ολυμπιακοίς αγώσιν ο παλαιστής τρις καταβαλών τον αντίπαλον ανεκηρύσσετο νικητής. Αι τρεις χιλιετοίς περίοδοι (περί ων ανωτέρω διηγείται) της φιλοσόφου ψυχής παραβάλλονται προς τα τρία ολυμπιακά παλαίσματα.

43) Κατά τον Σχολιαστήν του Πλάτωνος, εννέα χιλιάδας είπεν, επειδή εν τη πρώτη γενέσει η περίοδος η από του νοητού επί τα τήδε ουδεμίαν κάκωσιν έχει.

44) Τέλος του δευτέρου λόγου του Σωκράτους και του πρώτου μέρους του διαλόγου.

45) Λογογράφοι (κατασκευασταί λόγων) εκαλούντο οι επί μισθώ γράφοντες λόγους εις τα δικαστήρια. Σχολιαστής.

46) Γλυκύς αγκών, ω Φαίδρε, λέληθέ σε [ότι από του μακρού αγκώνος του κατά Νείλον εκλήθη· και προς το αγκώνι λανθάνει σε] ότι κ.τ.λ. Το εντός αγκυλών, όπερ παρελείψαμεν, προδήλως έχει προστεθή υπό αντιγραφέως, πειρωμένου να εξηγήση την φράσιν «Γλυκύς αγκών>. Κατά τον σχολιαστήν η φράσις λέγεται ειρωνικώς κατ' ευφημισμόν.

47) Τύπος ψηφισμάτων. Ος είπε = ούτος εγνωμάτευσε.

48) Η βουλή και ο δήμος είναι οι προτασσόμενοι επαινέται.

49) Έκφρασις κατά τον Ομηρικόν στίχον: απόβλητ' εστί θεών ρικυδέα δώρα [Ιλιάς: Γ: 65]

50) Παροιμιώδης έκφρασις των αρχαίων επί των μηδενός αξίων [Σχολιαστής].

51) Ρήτωρ.

52) Η έκφρασις, εκ του έργου του Ερμού, όστις ήτο ψυχαγωγός.

53) Τον Γοργίαν παρομοιάζει με τον Νέστορα επειδή μετριόφρων ήτο και εις μεγάλην ηλικίαν έφθασε. Τον Θρασύμαχον με τον Οδυσσέα επειδή ήτο δεινός. Τον δε Ζήνωνα τον εξ Ελέας φιλόσοφον προς τον πολυμήχανον Παλαμήδην, διότι ήτο τεχνικός.

54) Ιδέ υποσημ. 53

55) Να διακρίνωμεν τους μετά τέχνης λέγοντας και τους μη. [Σχολιαστής].

56) Πρβλ. Οδυσ. Ε. 193 και Ζ. 38.

57) Θρασύμαχος ο Καλχηδόνιος, εγεννήθη περί το 455 — 445 π. Χ., δεινός διδάσκαλος της σοφιστικής ρητορικής, άγαν φιλοχρήματος.

58) Θεόδωρος ο Βυζάντιος, ρήτωρ τεχνικός, σύγχρονος Λυσίου.

59) Θεόδωρος ο Βυζάντιος, ρήτωρ τεχνικός, σύγχρονος Λυσίου.

60) Εύηνος ο Πάριος, ρήτωρ, ποιητής και της αρετής διδάσκαλος.

61) Τεισίας ή Τισίας ο Συρακόσιος διάδοχος του πρώτου ιδρυτού της ρητορικής Κόρακος, διδάσκαλος του Λυσίου εν Θουρίοις της Ιταλίας.

62) Γοργίας ο Λεοντίνος, εγεννήθη περί το 483 και απέθανε το 375, ρήτωρ, σοφιστής και διδάσκαλος της ρητορικής εν Αθήναις όπου διέμενε.

63) Πρόδικος ο Κείος, σοφιστικός ρήτωρ, έχων γλωσσικήν μόρφωσιν μεγάλην.

64) Ιππίας ο Ήλειος, ως ο Πρόδικος, ο Γοργίας και ο Πρωταγόρας, εδίδασκεν επί χρήμασι την ρητορικήν εις τας διαφόρους Ελληνικάς πόλεις. Επηγγέλλετο τον πανεπιστήμονα.

65) Πώλος ο Ακραγαντίνος, μαθητής του Γοργίου, περιωρίζετο μόνον εις την διδασκαλίαν της ρητορικής.

66) Λικύμνιος, μαθητής του Γοργίου.

67) Πρωταγόρας ο Αβδηρίτης, ακμάσας περί το 444 — 440 π. Χ. Ο πρώτος καλέσας εαυτόν &Σοφιστήν& και &παιδεύσεως και αρετής διδάσκαλον&.

68) Του Θρυσυμάχου.

69) Άδραστος, ο βασιλεύς του Άργους.

70) Αναξαγόρας ο Κλαζομένιος, γεννηθείς περί τα 500 π. Χ., πολυμαθής και υψηλός φιλόσοφος.

71) Υπαινιγμός Αισωπείου μύθου.

72) Πόλις Ελληνική εις το δέλτα του Νείλου.

73) Θαμούν — Άμμων, ενταύθα ίσως εννοεί βασιλεύοντα θεόν, διότι δεν ηδύνατο άνθρωπος να αντιλέγη προς θεόν.

74) Πόλις Ελληνική εις το δέλτα του Νείλου.

75) Θεόκριτος XV. Η φράσις λέγεται επί των προσκαίρων.

76) Ισοκράτης ο Αθηναίος, ρήτωρ, μαθητής του Γοργίου. Εγεννήθη τω 436 και απέθανεν τω 329 π.Χ

77) Παροιμία, η οποία, λέγουσιν, ότι έχει την αρχήν από της εποχής καθ' ην ο Πυθαγόρας έπειθε τους κατοίκους της Μεγάλης Ελλάδος «αδιανέμητα πάντα κεκτήσθαι».